Przeładowane pojazdy w transporcie drogowym: konsekwencje i odpowiedzialność

Problem przeładowanych pojazdów ciężarowych i busów jest wciąż powszechny na polskich i europejskich drogach. Niesie on za sobą poważne konsekwencje, zarówno prawne, jak i techniczne, wpływając na bezpieczeństwo ruchu drogowego oraz infrastrukturę. Zjawisko to wynika z presji czasu, chęci ograniczenia kosztów, niedostatecznej kontroli oraz nieświadomości odpowiedzialności. Artykuł ten szczegółowo omawia przypadki przeładowania, obowiązujące przepisy, wysokość kar oraz podmioty odpowiedzialne za naruszenia.

Definicja przeładowania i normy prawne

Do przeładowania pojazdu dochodzi, gdy przekracza on dopuszczalną masę całkowitą (DMC) lub dopuszczalny nacisk na jedną, lub więcej osi. DMC to maksymalny ciężar przewidziany homologacją, na który składa się masa własna pojazdu (wraz z płynami, paliwem, akumulatorem itp.) oraz masa ładunku, w tym kierowcy i pasażerów.

Przepisy dotyczące obciążenia pojazdu są regulowane przez rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, w odniesieniu do pojazdów zarejestrowanych w Polsce. Szczegółowe informacje o wadze pojazdu, wymiarach, masach i naciskach osi znajdują się w paragrafie 3 drugiego działu tego rozporządzenia. Informację o DMC podaje producent i znajduje się ona w dowodzie rejestracyjnym.

Maksymalny nacisk na oś

Maksymalny nacisk na oś jest uzależniony od konstrukcji pojazdu. Dla pojedynczej osi wartość ta wynosi 10 ton. W przypadku zespołu osi wartość ta wynosi odpowiednio:

• 11 ton przy odległości pomiędzy osiami poniżej 1 m,
• 16 ton przy odległości równej 1 do 1,3 m,
• 18 ton dla odległości równej 1,3 do 1,8 m,
• 20 ton dla 1,8 m lub więcej.

Przekroczenie dopuszczalnego nacisku na oś jest niekorzystne dla ogółu społeczeństwa, gdyż przyspiesza zużycie nawierzchni drogowej.

Służby kontrolujące i ich działania

Inspekcja Transportu Drogowego (ITD) w trakcie rutynowych kontroli sprawdza, czy doszło do przekroczenia DMC i ładowności pojazdu. Oprócz ITD kontrolę mogą przeprowadzić również inne służby - policja, straż celna i straż graniczna. Jeśli okaże się, że przewożony towar przekracza DMC pojazdu, wówczas kierowca i firma transportowa podlegają karze pieniężnej.

Przykłady kontroli i naruszeń

29 lutego na drodze krajowej numer 32 w Granowie inspektorzy z Poznania i Leszna prowadzili wspólne działania, których celem była eliminacja z ruchu przeciążonych pojazdów. Efektem kontroli było zatrzymanie między innymi samochodu ciężarowego oraz dziesięciu „busów”, czyli pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 t. W wyniku ważenia ciężarówki inspektorzy stwierdzili przekroczenie dopuszczalnego nacisku potrójnej osi pojazdu o 4,05 t przy normie 24 t oraz przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu o 4,3 t (norma 32 t). Wobec przedsiębiorcy zostanie wszczęte postępowanie administracyjne zagrożone karą w wysokości 10.000 zł.

Ponadto, w wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych, inspektorzy ujawnili przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej w dziesięciu pojazdach o DMC do 3,5 t. W związku ze stwierdzonymi naruszeniami zakazano kierowcom dalszej jazdy do czasu usunięcia naruszeń oraz nałożono na nich mandaty karne.

Rekordowe przeładowanie w Bydgoszczy

W Bydgoszczy odnotowano jeden z niechlubnych rekordów przekroczonej masy zestawu pojazdów. Zestaw przewożący ogromną gąsienicową koparkę ważył 110,4 t zamiast dopuszczalnych 40 t, trzykrotnie przekraczając dopuszczalną masę. Ponadto był za długi (27,75 m zamiast dopuszczalnych 16,5 m) i za szeroki (4,35 m zamiast 2,55 m). Ogromny tonaż spowodował również przekroczenie dozwolonych nacisków niemal wszystkich osi zespołu pojazdu na drogę, gdzie naciski poszczególnych osi naczepy wynosiły od 12,4 t do 12,6 t, zamiast dopuszczalnych 8 t.

Gabaryt poruszał się bez wymaganego pilotażu (zamiast dwóch pilotów nie było żadnego) i bez zezwolenia od zarządców dróg. Transport nie miał dodatkowo pozwolenia na poruszanie się pojazdem nienormatywnym po drogach publicznych, które w przypadku tak ciężkich pojazdów jest wymagane. Za stwierdzone nieprawidłowości przedsiębiorcy grozi 18 tys. zł kary, a kierowcę ukarano mandatem karnym. Gabaryt trafił na parking strzeżony.

Kary za przeładowanie samochodu ciężarowego i busa

Kary za przeładowanie samochodu ciężarowego to nie tylko straty finansowe. Osoba kontrolująca dany pojazd ma prawo zażądać, by rozładować pojazd z towaru, który powoduje przekroczenie norm i zatrzymać ciężarówkę do tego czasu. Jest to poważny problem logistyczny, generujący dodatkowe koszty i ryzyko niedotrzymania terminu zlecenia.

Kary w Polsce

Stawki mandatów wskazano w załączniku nr 3 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Kary pieniężne za przeładowanie ciężarówki nakładane są na podstawie art. 97 Kodeksu wykroczeń w zw. art. 61 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W przypadku stwierdzenia przez inspekcję transportu drogowego przeciążenia auta grożą kary od 500 zł do 15 000 zł.

• Dla przeładowanych pojazdów o DMC 3,5 t do 12 t przewidziano kary od 500 zł do 5 tys. zł.
• Przeładowane pojazdy o DMC powyżej 12 t skutkują karą pomiędzy 1000 zł a 10 000 zł.
• W przypadku pojazdów o DMC 2,5 t - 3,5 t (tzw. popularnych busów), taka kara może wynieść od 500 zł do 2000 zł.
• Dla pojazdów nienormatywnych poruszających się bez zezwolenia lub z naruszeniem jego postanowień kara może wynieść 15 tys. zł.

Limit kar nałożonych dla przewoźnika jednorazowo wynosi 12 000 zł, a limity roczne zależą od wielkości firmy. Wiele dróg w Polsce zawiera ograniczenia tonażowe do 8 albo 10 ton, co zdecydowanie utrudnia realizację zleceń. Występują również ograniczenia tonażowe dla ciężarówek, których DMC przekracza 12 ton - są wyznaczone na konkretne dni kalendarzowe lub warunki pogodowe. Inne przepisy wyznaczono dla transportu ponadgabarytowego (transport nienormatywny/wielogabarytowy), który przekracza 42 tony.

Polskie przepisy nie przewidują tolerancji przekraczania DMC pojazdu, co oznacza, że za przeładowanie ciężarówki kary raczej się nie uniknie.

Kary w Niemczech

Niemcy są pod tym względem bardzo restrykcyjnym krajem. Przeciążenie pojazdu silnikowego o masie do 7,5 tony powyżej 30% równa się z mandatem 235 euro, zaś przeładowanie pojazdu o masie większej niż 7,5 tony o 30% grozi karą w kwocie 380 euro.

Dla busów do 3,5 t DMC w Niemczech obowiązuje tabela kar dla pojazdów o łącznej DMC do 7,5 t. Przeładowanie do 5% (w stosunku do masy w dowodzie rejestracyjnym) jest tolerowane - bez kary. Jednak już przy niewielkim przeciążeniu - pomiędzy 5% a 10% - sam mandat to nie wszystko. Dalsza jazda możliwa jest dopiero po zlikwidowaniu przeciążenia w miejscu kontroli. Decyzja o dalszym postępowaniu oraz o wysokości kary należy do organu dokonującego kontroli. Może to być np. maksymalna kara według taryfikatora i dodatkowo orzeczenie o przepadku całego przychodu (oprócz mandatu dodatkowa kara w wysokości frachtu).

W przypadku przeładowania większych aut (powyżej 7,5 t DMC) kary są odpowiednio wyższe i zaczynają się już od przeładowania pojazdu o 2% w stosunku do DMC. Próg tolerancji dla takich aut jest znacznie niższy niż w przypadku busów (2% zamiast 5%).

Punkty karne

Przepisy prawa przewidują tylko kary finansowe za niestosowanie się do maksymalnych obciążeń. W związku z tym kierowca wykonujący przewóz zbyt ciężkim autem nie otrzyma punktów karnych za samo przekroczenie DMC lub nacisku osi. Jednak punkty karne mogą pojawić się za inne wykroczenia towarzyszące, np. spowodowanie zagrożenia w ruchu drogowym. Od 2022 r. w Polsce możliwe jest otrzymanie 15 punktów karnych za przekroczenie DMC, o ile zostaną spełnione określone warunki, przede wszystkim jeśli przekroczenie to stwarza realne zagrożenie dla samego kierowcy i innych uczestników ruchu, np. poprzez znaczne wydłużenie drogi hamowania lub przesunięcie środka ciężkości skutkującego przewróceniem.

Kto odpowiada za przeładowanie samochodu ciężarowego?

Odpowiedzialność za przeładowanie pojazdu ciężarowego jest dość złożona i spoczywa na różnych podmiotach, w zależności od okoliczności.

• Właściciel firmy transportowej (przewoźnik): Odpowiada, jeśli wiedział lub mógł wiedzieć o tym, że pojazd został załadowany niezgodnie z prawem bądź wyraził na to zgodę.
• Kierowca: Może ponieść prawne konsekwencje, jeśli przewoźnik jest w stanie udowodnić, że to kierowca ponosi winę za przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu. W przypadku pojazdów o DMC do 3,5 tony mandat trafia na konto kierującego. Kary finansowe dla kierowcy za zbyt ciężki ładunek mogą wynosić do 500 zł.
• Nadawca lub odbiorca: Zgodnie z art. 43 ustawy Prawo przewozowe, odpowiedzialność za czynności ładunkowe ponosi podmiot wskazany w umowie lub ustawie, a w przypadku braku wskazania winny jest nadawca lub odbiorca.
• Spedytor: Ryzyko sankcji może spaść na spedytora, który nieprawidłowo wypełnił list CMR lub zarządzającego transportem, a także załadowcę, jeśli spedytor korzystał z jego usług.
• Załadowca: Jeśli to on faktycznie umieścił ładunek na pojeździe.

Kluczowe jest to, kto wiedział o naruszeniu i miał realny wpływ na jego powstanie. Aby uniknąć wątpliwości, należy w umowie dokładnie określić i rozdzielić zakres obowiązków między stronami.

Konsekwencje techniczne i bezpieczeństwo

Przeładowanie pojazdu ciężarowego jest naruszeniem przepisów prawa drogowego, które wpływa na bezpieczeństwo wszystkich uczestników ruchu. Zbyt ciężki samochód to zagrożenie z wielu powodów:

• Wydłużona droga hamowania: Wraz ze wzrostem masy pojazdu wydłuża się jego droga hamowania.
• Pogorszenie sterowności: Sterowność takiego pojazdu również się pogarsza, co utrudnia manewrowanie.
• Przyspieszone zużycie pojazdu: Zwiększa się zużycie eksploatacyjne pojazdu, szybciej zużywają się hamulce, elementy zawieszenia, przeniesienia napędu oraz opony, nie wspominając o zwiększonym zużyciu paliwa.
• Degradacja nawierzchni dróg: Przekroczenie dopuszczalnego nacisku na oś powoduje przyspieszone zużycie nawierzchni, co jest niekorzystne dla infrastruktury drogowej i generuje koszty dla społeczeństwa.

Dlatego istotne jest, aby odbiorca lub inny podmiot wykonujący usługi przewozowe nie dopuszczał do przeładowania pojazdu. Znaczne lub wielokrotne przeładowywanie ciężarówek może skutkować nawet utratą licencji transportowej.

Zapobieganie przeładowaniu

Zapobieganie przeładowaniu i kontrola wagi ładunku są istotne dla każdej firmy transportowej. Kluczowe działania to:

• Ważenie pojazdu przed rozpoczęciem jazdy: Wiele firm logistycznych i spedytorów ma na swoim terenie wagę. Warto czynności ładunkowe u nadawcy zakończyć pomiarem wagi, co zapewni bezpieczny proces transportowy i uchroni przed koniecznością przeładowania towaru.
• Kontrolowanie limitu wagi osi: Każdy pojazd posiada oś albo zestaw osi, dla których wyznaczono limity wagowe.
• Weryfikacja nośności drogi: Infrastruktura drogowa, a przede wszystkim mosty i wiadukty, mają wyznaczone ograniczenia nośności.
• Dokładne określenie obowiązków w umowach: W umowach należy dokładnie określić i rozdzielić zakres obowiązków między stronami, aby uniknąć wątpliwości co do odpowiedzialności.

Kontrola wagi ładunku jest weryfikowana przez inspektorów Inspektoratu Transportu Drogowego przy pomocy wag przenośnych dedykowanych do pomiarów statycznych, a także polimerowych czujników wagi zlokalizowanych pod powierzchnią asfaltu.

W przypadku wykrycia nieprawidłowości przewoźnik ma obowiązek przygotować przeładunek, gdyż kierowca nie może ruszyć w dalszą drogę. Po otrzymaniu mandatu stronie przysługuje odwołanie się w terminie dwóch tygodni. Innym rozwiązaniem jest dobrowolne poddanie się karze wskazanej przez wymiar sprawiedliwości. Brak umorzenia sprawy jest równoznaczny z przesłaniem aktu oskarżenia do sądu.

tags: #110 #ton #auto #przeladowane #wiertnica