W okresie od początku roku do samych żniw rolnicy zadają sobie po raz kolejny pytanie: Czy warto mieć własny kombajn? Jeżeli tak, to czy musi to być nowy sprzęt, czy też może być „z drugiej ręki”? Wybór kombajnu zbożowego, w tym również modeli o mniejszej szerokości roboczej, takich jak 3 metry, wymaga rozważenia wielu czynników ekonomicznych i technologicznych.
Aspekty Ekonomiczne Zakupu Kombajnu Zbożowego
Zakup nowej maszyny to spory wydatek sięgający niekiedy około 500 tys. zł. Używane, mniejsze modele kombajnów można nabyć w przedziale cenowym pomiędzy 60 tys. zł a 100 tys. zł. Niektórzy rolnicy twierdzą, że zakup własnego kombajnu ma sens ekonomiczny, gdy będzie miał on do zebrania nie mniej niż 70 ha upraw. Cena nowego kombajnu to wydatek często od około 500 tys. zł, natomiast zakup używanego kombajnu to z reguły wydatek między 60-100 tys. zł przy małym kombajnie.
Poniżej kwoty 50 tys. zł kupujemy już sprzęt, który może okazać się studnią bez dna wydatków na naprawy i eksploatację, zatem przy mniejszych gospodarstwach jest to znaczne ryzyko i mała opłacalność. Mniejsze gospodarstwa nastawiają się więc na korzystanie z usługi lub kupują sprzęt leciwy z drugiej ręki, podejmując ryzyko wysokich kosztów za możliwość wyjechania na żniwa bez konieczności bycia uzależnionym od dostępności usługi koszenia.
Kryteria Wyboru i Wydajność Maszyny
Najbardziej trafną odpowiedzią na pytanie, jaki kombajn zbożowy kupić, jest stwierdzenie - komfortowy z nowoczesną technologią. Na rynku dostępny jest bardzo szeroki wybór maszyn żniwnych, a każda z nich wzbogacana jest o coraz to nowsze wersje wyposażenia oraz dodatkowe opcje. Wybór jednakże zazwyczaj pada na taki kombajn, który najlepiej sprosta wymaganiom profilu gospodarstwa lub świadczonych usług. Aby spełnić te warunki, należy pamiętać również o właściwie zaplanowanej organizacji pracy i zgodnej z określonymi zasadami użytkowania.
Wydajność pracy jest bardzo ważnym wskaźnikiem przy doborze maszyny do gospodarstwa. Przy zakupie maszyny warto sprawdzić, ile hektarów jest w stanie zebrać kombajn w sezonie roboczym. Kombajny o szerokości roboczej zespołu żniwnego około 4,2 m oraz mocy silnika około 110 KM mają wydajność od 100 nawet do 300 hektarów na sezon, natomiast kombajny o szerokości roboczej zespołu żniwnego od 5 do ponad 7 metrów posiadają wydajność nawet do ponad 700 ha na sezon. Kombajny o szerokości roboczej w okolicach 3 metrów będą charakteryzować się niższą wydajnością, dostosowaną do mniejszych areałów. Wydajność oczywiście jest zależna również od wielkości pól uprawnych i zwiększa się ona wraz z większą powierzchnią pól.
Rodzaje Systemów Omłotu: Tradycyjny czy Rotorowy?
Podstawową różnicą konstrukcyjną między dwoma systemami omłotu ziarna jest usytuowanie bębna młócącego. Układ rotorowy oznacza 2 wzdłużne rotory, gdzie omłot i separacja ziarna ze słomy odbywa się na rotorach. Tradycyjny system to sekwencja bębnów ustawionych poprzecznie.
Istnieje także różnica w sposobie działania maszyn. Ścinanie i podawanie zboża przebiegają w obu konstrukcjach tak samo, natomiast młócenie i separacja ziarna stanowią podstawę do rozróżnienia obu technologii. W tradycyjnym kombajnie omłot i separacja odbywają się dynamicznie - bęben młócący wybija ziarna z kłosa. W kombajnie rotorowym ziarno jest „wycierane” z kłosa, co jest procesem mniej dynamicznym i najłagodniejszym dla ziarna (umożliwia uzyskanie najniższego poziomu uszkodzenia ziarna, nawet od 0,1%).
Kombajny rotorowe łatwo jest przezbroić na inne uprawy, takie jak trawy, kukurydza czy rośliny strączkowe. Kombajny tradycyjne mają zastosowanie na mniejszych areałach, gdzie niezbędna jest elastyczność przeznaczenia. Doskonale sprawdzają się na polach o nieregularnym kształcie oraz takich, na których znajdują się liczne przeszkody, jak słupy energetyczne czy drzewa. Potrafią dobrze zbierać zboże podczas trudnych żniw (łany poległe lub wilgotne), dzięki czemu mają wielu zwolenników.
Nowoczesne Zarządzanie Słomą
Cięcie słomy to bardzo powszechny obecnie zabieg, który umożliwia stosowanie technologii bezorkowej w gospodarstwie. Nowoczesne urządzenia, takie jak rozrzutniki promieniowe, pozwalają na bardzo dokładne rozrzucenie pociętej słomy na ściernisku. Posiadają nawet czujniki bocznego wiatru, które dostosowują rozrzut słomy do warunków atmosferycznych.
Podczas omłotu system w sposób ciągły określa wilgotność i ilość słomy, a także automatycznie dostosowuje pozycje przeciwostrzy i fragmentu dna w rozdrabniaczu słomy do aktualnych warunków. Właściwie pocięta słoma powinna mieć odcinki o długości od 1 do 4 cm oraz równomierne rozrzucenie jej na powierzchni pola. Umożliwia to łatwe wymieszanie ich z glebą podczas pracy talerzówką lub kultywatorem.
Słabo pocięta i nierównomiernie rozrzucona słoma powoduje problemy wzrostowe roślin uprawianych na polu. Słoma potrafi zabierać wówczas wilgoć roślinom przy uprawie bezorkowej, natomiast przy tradycyjnej uprawie orkowej gnicie słomy powoduje spowolnienie wzrostu roślin.
Zaawansowane Technologie i Komfort Obsługi
Zaawansowane technologie powinny być szeroko stosowane w maszynach rolniczych, natomiast istotą jest łatwość obsługi tych urządzeń. Operator powinien mieć zapewnioną możliwość łatwej obsługi i regulacji kombajnu. Obecne systemy sterowania kombajnem komunikują się z operatorem, który wprowadza podstawowe informacje do systemu.
Liczne czujniki rozmieszczone w maszynie w trakcie omłotu dostarczają dane, na podstawie których system dopasowuje automatycznie na bieżąco maszynę do aktualnych warunków zbioru. Praca z takim systemem nie tylko zwalnia operatora z podejmowania trudnych decyzji o doborze odpowiednich wartości poszczególnych parametrów pracy kombajnu, ale również ogranicza ryzyko przeciążenia mechanizmów i wystąpienia awarii oraz zwiększa również wydajność kombajnu. Nowoczesne kombajny zbożowe są wyposażane w zestaw czujników informujących o stratach ziarna pojawiających się na poszczególnych zespołach roboczych maszyny. To bardzo ułatwia obsługę i niezbędne regulacje w czasie pracy, bez konieczności zatrzymywania maszyny.
Animacja kombajnu żniwnego (MCS)
Nowoczesne kombajny pracują również w oparciu o bardzo popularne rozwiązania oparte na telemetrii oraz na mapowaniu. Daje to możliwość lepszego wykorzystania potencjału maszyny i pola. Te cyfrowe systemy transmisji danych umożliwiają sukcesywne wyświetlanie i dokumentowanie danych roboczych, śladów przejazdów i danych plonowania przez odpowiednio wyposażone kombajny, sieczkarnie polowe i ciągniki. Wszystkie dane są przesyłane przez sieć telefonii komórkowej z maszyn na serwer, gdzie odbywa się ich przetwarzanie i zapisywanie. Z serwera można je odczytywać na bieżąco lub w późniejszym czasie na komputerze domowym, laptopie lub smartfonie. Dane takie można także poddawać analizom bądź wyeksportować do powszechnie stosowanych programów do zarządzania gospodarstwem w celu dalszego przetwarzania.
Dodatkowe moduły umożliwiają automatyczne przyporządkowanie danych plonu i wydajności do uprawianych pól. Jedynym warunkiem utworzenia „Automatycznej dokumentacji” jest jednorazowe wyeksportowanie wszystkich granic pól na serwer. Innym sposobem jest wykreślenie granic pól na podstawie zdjęć satelitarnych. Dla rolników korzystających w swoich gospodarstwach z programów do zarządzania gospodarstwem (FMIS) stworzony został interfejs API, który ułatwia przenoszenie danych do programu np. 365FarmNet.
Nowoczesne kombajny posiadają również systemy jazdy automatycznej GPS, które odciążają operatora w kierowaniu maszyną i pozwalają mu skupić się na pozostałych parametrach. Dostępne są różne dokładności prowadzenia automatycznego od 15-30 cm do nawet 2-3 cm. Z pomocą tej najwyższej dokładności kombajn może poruszać się po stałych ścieżkach przejazdowych, co również wpływa na zmniejszenie erozji gleb. Dodatkowymi udogodnieniami są również kamery ułatwiające operatorowi pracę oraz dodatkowe oświetlenie dające większy komfort pracy. Niektórzy rolnicy wymagają od producenta kombajnu wyposażenia w system regulowanej długości stołu.
Inwestycja w Rozwój Gospodarstwa
Nowoczesny kombajn w gospodarstwie to inwestycja na kilkanaście lat. Jest to maszyna zapewniająca rozwój gospodarstwa i usług oraz maksymalnie uniezależni wydajną pracę od warunków terenowych i pogodowych na wiele lat. Te i inne udogodnienia ułatwiają pracę operatora, poprawiają komfort obsługi kombajnu dzięki wyposażeniu kabiny w rozwiązania ograniczające uciążliwość pracy, przy równoczesnym zapewnieniu pełnego dostępu do informacji na temat najważniejszych wskaźników roboczych maszyny. Komfort wiąże się również z dostępem do serwisu technicznego i sprawnością jego działania podczas ewentualnych problemów z pracą maszyny, na co warto zwrócić uwagę przy podejmowaniu decyzji o wyposażeniu gospodarstwa w określony kombajn zbożowy.