Agregaty uprawowo-siewne – innowacyjne rozwiązania w rolnictwie

W obliczu rosnących wyzwań klimatycznych i spadającej żyzności gleb, współcześni rolnicy poszukują innowacyjnych rozwiązań, które pozwolą im utrzymać wysokie plony przy jednoczesnej ochronie środowiska. Agregaty uprawowo-siewne, w tym te wykorzystujące technologię spulchniania gleby, stanowią klucz do efektywnej i zrównoważonej produkcji rolnej.

Głęboszowanie jako element nowoczesnej agrotechniki

Głęboszowanie to zaawansowany zabieg agrotechniczny, polegający na głębokim spulchnieniu gleby bez jej odwracania. Ma to na celu przełamanie twardej podeszwy płużnej oraz poprawę warunków wodnych i powietrznych w glebie. Zabieg ten mechanicznie spulchnia glebę na głębokość od 25 do 60 cm, w przeciwieństwie do tradycyjnej orki, która odwraca warstwę orną na głębokość 20-25 cm.

Historia i optymalny termin głęboszowania

Pierwszego głęboszowania w Polsce dokonano już w latach 60. XX wieku w PGR-ach. Najbardziej odpowiednim okresem do wykonania głęboszowania jest jesień. Zabiegi przeprowadzone we wrześniu i październiku pozwalają na wykorzystanie mrozów zimowych, które dodatkowo spulchniają glebę. Głęboszowanie wiosenne stosuje się w wyjątkowych sytuacjach, głównie na glebach zwięzłych po mokrych zimach.

Zaleca się wykonywanie tego zabiegu co 3-5 lat, dostosowując częstotliwość do typu gleby i systemu uprawy. Idealne warunki to okresowa susza po długotrwałych opadach, gdy gleba ma wilgotność 18-22% w warstwie uprawnej. Najlepsze efekty głęboszowania osiąga się, gdy między zabiegiem a siewem następnej rośliny upłynie co najmniej 4-6 tygodni.

Korzyści z głęboszowania

Głęboszowanie skutecznie poprawia strukturę gleby poprzez zwiększenie porowatości całkowitej o 10-15%. Po głęboszowaniu gleba znacznie lepiej przyjmuje i zatrzymuje wodę opadową. Spulchniona gleba zapewnia lepsze przewietrzanie strefy korzeniowej, co sprzyja rozwojowi pożytecznych mikroorganizmów tlenowych.

• Badania IUNG-PIB wykazały, że gleba po głęboszowaniu może zatrzymać nawet o 45% więcej wody w porównaniu do gleby nieuprawianej.
• Rośliny uprawiane na glebach głęboszowanych rozwijają głębszy i bardziej rozgałęziony system korzeniowy.
• Głęboszowanie może zwiększyć zdolność zatrzymywania wody przez glebę nawet o 20-30%.
• Lepsza struktura gleby po głęboszowaniu ogranicza wymywanie składników pokarmowych do głębszych warstw profilu glebowego.

Typy gleb odpowiednie do głęboszowania

Gleby zwięzłe, glina ciężka i gleby pyłowe to idealni kandydaci do głęboszowania. Gleby średnie również dobrze reagują na głęboszowanie, szczególnie gdy występuje w nich utwardzona podeszwa płużna. Na glebach piaszczystych i piaszczysto-gliniastych głęboszowanie może powodować nadmierną destrukcję struktury. Gleby organiczne wymagają szczególnej ostrożności przy głęboszowaniu.

Agregaty uprawowo-siewne w technologii głęboszowania

Istnieją różne typy maszyn do głębokiej uprawy gleby:

• Kultywatory głęboszące: wyposażone w sztywne łapy, pracują na głębokość 25-35 cm. Są to maszyny uniwersalne, które można łączyć z innymi zabiegami uprawowymi.
• Głęboszowarki: dedykowane do głębokiej uprawy, pracują na głębokość 40-60 cm. Najnowsze głęboszowarki wyposażone są w sensory, które automatycznie dostosowują głębokość pracy do twardości gleby.
• Podglebia: łączą funkcje głęboszowania z innymi operacjami, takimi jak mieszanie gleby czy aplikacja nawozów.

Parametry pracy i wymagania techniczne

Optymalne parametry pracy to głębokość 25-50 cm, prędkość robocza 6-10 km/h, rozstawa łap 25-35 cm i kąt nachylenia łap 15-25 stopni. Głęboszowanie wymaga ciągników o mocy 120-200 KM w zależności od szerokości roboczej maszyny i rodzaju gleby.

Wpływ głęboszowania na plony

Pozytywne efekty głęboszowania utrzymują się przez 3-5 lat po zabiegu.

• Zboża ozime szczególnie dobrze reagują na głęboszowanie, zwiększając plony o 5-15%.
• Rzepak wykazuje jedną z najlepszych reakcji na głęboszowanie, z możliwością zwiększenia plonów o 8-20%.
• W Danii, gdzie głęboszowanie stosuje się masowo, średni wzrost plonów zbóż wynosi 12% w porównaniu do gospodarstw nieaplikujących tego zabiegu.
• Rośliny okopowe, szczególnie ziemniaki i buraki cukrowe, mogą zwiększyć plony nawet o 10-25% po głęboszowaniu.
• Rośliny strączkowe, takie jak łubin czy bobik, również korzystają z głęboszowania.

Synergia z innymi praktykami rolniczymi

W systemach bezorkowych głęboszowanie stanowi doskonałą alternatywę dla tradycyjnej orki. Można je skutecznie łączyć z uprawą wycinającą, tworząc kompleksowy system spulchniania gleby bez odwracania warstw. Po głęboszowaniu aktywność enzymatyczna gleby wzrasta średnio o 40-60%. W technologii strip-till głęboszowanie pasowe pozwala na precyzyjną uprawę tylko w miejscach siewu przyszłych roślin. Nowoczesne systemy GPS pozwalają na precyzyjne prowadzenie zabiegów głęboszowania z uwzględnieniem zmienności gleby w obrębie pola.

Aplikacja wapna po głęboszowaniu zapewnia równomierne rozprowadzenie materiału wapnującego w całej warstwie uprawnej. Przyorywanie obornika czy kompostu podczas głęboszowania zapewnia lepsze wymieszanie materii organicznej z glebą. Doglebowe wprowadzenie nawozów mineralnych, szczególnie fosforowych i potasowych, zwiększa ich dostępność dla systemu korzeniowego. Głęboszowanie może zmniejszyć zapotrzebowanie energetyczne kolejnych upraw nawet o 25%. Niektóre maszyny pozwalają na jednoczesne głęboszowanie i siew roślin, co ogranicza liczbę przejazdów po polu i redukuje koszty eksploatacyjne.

Agregat uprawowo-siewny Vitu - szczegółowy opis

Agregat uprawowo-siewny Vitu o szerokościach 3m, 4m oraz Vitu 6m pasuje do każdej technologii, zarówno siewu konwencjonalnego po orce, jak i siewu w mulcz. Maszyna wyposażona jest w dwa rzędy talerzy doprawiających, za którymi całość dogniatana jest oponowym wałem z naprzemian ustawionymi kołami, zapewniającymi optymalne wtórne zagęszczenie. Za wałem, na równoległoboku, prowadzone są podwójne redlice talerzowe odpowiedzialne za precyzyjny siew nawet przy dużych prędkościach roboczych.

Vitu można opcjonalnie wyposażyć w redlice nawozowe umieszczone przed wałem do równoczesnego wysiewu nawozów mineralnych. Agregat uprawowo-siewny do zbóż, rzepaku, a także łubinu i grochu usprawnia pracę w gospodarstwie.

Budowa i funkcjonalność Vitu

• Talerze doprawiające: Talerze o średnicy 450 mm są zawieszone indywidualnie na płaskiej sprężynie, a ich odstęp odpowiada odstępowi redlic szyny wysiewającej. Dzięki odpowiedniemu ustawieniu kąta natarcia, już przy małej głębokości pracy jest poruszane wystarczająco dużo ziemi do optymalnego wyrównania pola. Hydrauliczna regulacja pozwala na wygodną zmianę głębokości w trakcie pracy, a głębokość można odczytać z dobrze widocznej skali.
• Wał oponowy: Wał oponowy Vitu uzyskuje idealne zagęszczenie wtórne, a każde koło dogniata glebę dla dwóch redlic siewnych. Niezależnie od ciśnienia w kołach, wszystkie redlice siewne mają jednakowo zagęszczone podłoże. Naprzemian ustawione koła wału oponowego zapewniają spokojną pracę maszyny nawet przy dużych prędkościach roboczych i jednocześnie pozwalają na swobodny przepływ gleby na lekkich stanowiskach. Również inne przeszkody czy kamienie nie stanowią dla niego problemu.
• Podwójne redlice talerzowe: Nowo opracowana redlica jest gwarantem precyzyjnego siewu. Umieszczona pomiędzy dwoma talerzami plastikowa rurka prowadzi nasiona aż do samej ziemi, co ma szczególne znaczenie przy dużych prędkościach roboczych. Prowadzony nad rurką gumowy język zapobiega wypadaniu nasion z redlin. Masywne talerze wysiewające są względem siebie przesunięte tak, by nawet po zużyciu zapewnić optymalny siew. Do czyszczenia talerzy zastosowano skrobaki z użyciem twardego metalu. Znakomite zabezpieczenie zapewnia indywidualne zawieszenie każdej jednostki siewnej na płaskiej sprężynie. Maksymalny nacisk 130 kg wpycha redlicę nawet na suchej i ciężkiej glebie. Regulacja głębokości siewu odbywa się hydraulicznie z ciągnika. Za optymalne dogniatanie odpowiedzialne jest miękkie poliuretanowe koło kopiujące podążające za każdą redlicą. Materiał ten zapobiega przyklejaniu się ziemi na rolkę i zapewnia pewne działanie w każdych warunkach.
• Regulacja nacisku redlic: Nacisk redlic jest ustawiany mechanicznie za pomocą zasuwy lub za pomocą siłownika hydraulicznego. W wersji hydraulicznej nacisk redlic jest ustawiany za pomocą terminala sterującego i może być dostosowany do zmieniających się warunków poprzez naciśnięcie przycisku. W tym wariancie wzrost nacisku redlic może być połączony z regulacją dawki wysiewu, dzięki czemu, na przykład, w przypadku zmieniających się warunków glebowych można zastosować więcej/mniej nasion i jednocześnie większy/mniejszy nacisk redlic.
• Regulowana brona: Za optymalne wykończenie odpowiedzialna jest regulowana brona. Wyrównuje bruzdy i pokrywa redliny jednakową ilością drobnej ziemi. Jeśli nie ma takiej potrzeby, można ją łatwo dezaktywować.
• Zbiornik: Maszyny Vitu 300 i Vitu 400 mają zbiornik o pojemności 2700 litrów, natomiast w Vitu 600 istnieje możliwość wyboru pomiędzy zbiornikiem pojedynczym (3700 litrów) a podwójnym (4300 litrów). Do zabezpieczenia aparatów wysiewających przed zanieczyszczeniami zbiornik jest wyposażony w stabilne sita, na których z powodzeniem można chodzić. Umieszczone na różnych poziomach czujniki informują o stanie napełnienia zbiornika.
• Aparat dozujący: Aparat dozujący jest napędzany hydraulicznie i dozuje materiał siewny do strumienia powietrza i rozdzielacza. Zastosowanie poliuretanowych wałków uszczelnia aparat dozujący i eliminuje konieczność stosowania dyfuzora i uszczelniania zbiornika. Hydrauliczny napęd aparatów dozujących umożliwia zwiększanie lub zmniejszanie dawki wysiewu w trakcie pracy.
• Skrzynka narzędziowa: Seryjnie Vitu jest wyposażony w solidną skrzynkę narzędziową. Ta przestronna skrzynka jest zamykana na klucz i jednocześnie wodo- i kurzoodporna.
• Hamulec i TÜV: Do bezpiecznego i komfortowego poruszania się po drogach publicznych Vitu wyposażone jest w hamulec pneumatyczny i oś 40 km/h.

Wyposażenie opcjonalne Vitu

• Spulchniacz śladu: Ślady ciągnika są usuwane regulowanym hydraulicznie spulchniaczem śladu wyposażonym w łapy Herkules. Na uwrociach spulchniacz śladu jest podnoszony automatycznie.
• Włóka: Do dodatkowego wyrównania i rozkruszenia brył istnieje możliwość zamontowania solidnej włóki przed wałem oponowym.
• Znaczniki przedwschodowe: Wyposażone w ząbkowane talerze pozostawiają bardzo dobrze widoczne ślady dla kolejnych zabiegów.
• Znacznik boczny: Masywny znacznik boczny umożliwia zaznaczenie śladu dla kolejnego przejazdu. Duże, ostre gwiazdy są regulowane indywidualnie i pozostawiają bardzo dobrze widoczne ślady.
• Kamera cofania i światła robocze: Do bezpiecznej pracy w trudnych warunkach Vitu jest opcjonalnie dostępny z mocnymi światłami roboczymi LED i wysokiej jakości kamerą cofania.
• Ślimak załadowczy: Praktyczny ślimak załadowczy do napełniania zbiornika, zamontowany z tyłu maszyny, nie wymaga składania podczas pracy. Maszyny z podwójnym zbiornikiem (Vitu Combi) mogą być wyposażone w dwa ślimaki załadowcze.
• Kontrola przepływu materiału siewnego: Opcjonalna kontrola przepływu nasion monitoruje wszystkie węże nasienne, sygnalizując usterki.
• Wyłączanie połówkowe: Zapobiega podwójnemu wysiewowi w przypadku nakładania się, dzięki klapkom sterującym w głowicy rozdzielającej.
• Sprzęt do nawożenia: Z Vitu - Combi siew może być połączony z aplikacją nawozu.

Inne agregaty uprawowo-siewne do technologii strip-till

Rolnicy zainteresowani technologią strip-till mają do wyboru bogatą ofertę maszyn od różnych producentów.

Horsch Focus TD

Propozycją niemieckiej firmy Horsch jest przystosowany do technologii pasowej agregat uprawowo-siewny Focus TD. Maszyna jest dostępna w wersjach o szerokościach 4, 6 i 7,5 m. Agregat za jednym przejazdem wykonuje głębokie spulchnianie, wysiew nawozu i siew nasion zbóż i rzepaku. Po zdjęciu sekcji wysiewającej zboża i po wpięciu siewnika punktowego możliwy jest punktowy wysiew nasion buraków, soi i kukurydzy w technologii pasowej. Focus jest wyposażony w zęby TerraGrip, które pracują na głębokości do 30 cm. Za ich pośrednictwem jest podawany nawóz na trzech głębokościach: na spód bruzdki tworzonej przez ząb, na wierzch otwartej bruzdy (głębokości 0-15 cm) lub w proporcji 50/50 na spód bruzdki i na wierzch. Za zębami spulchniającymi znajduje się rząd talerzy, których celem jest zamknięcie i zasypanie bruzdek. Kolejnym elementem jest wał oponowy, który dogniata glebę i likwiduje powstałe po talerzach wybrzuszenia.

Kuhn Kultistrip

Francuska firma Kuhn oferuje rolnikom kultywator Striger 100 dostępny w trzech wariantach: 300R, 440R i 600R. Są to narzędzia składające się z 4-12 sekcji, wykonujących uprawę gleby w pasach oddzielonych od siebie o 45-80 cm. Pierwszym elementem każdej sekcji jest tarczowy lub falisty krój rozcinający glebę, zabezpieczony sprężyną. Podstawowym elementem roboczym jest ząb kultywatora, obok którego umieszczono talerze zatrzymujące glebę w uprawionym pasie. Przed zębem kultywatora znajdują się odgarniacze, które są dostępne w postaci ząbkowanych talerzy lub gwiazd. Duńska firma Kverneland ma dla zwolenników uprawy w pasach kultywator Kultistrip. Narzędzie jest dostępne w wersji sztywnej oraz składanej hydraulicznie. W zależności od szerokości roboczej pracuje na szerokości od 4 do 12 rzędów. Kverneland Kultistrip może być wyposażony w zestaw do aplikacji różnego rodzaju nawozów granulowanych lub w zestaw do aplikacji gnojowicy. W skład sekcji roboczej wchodzi otwierający bruzdę dysk tnący, oczyszczające koła gwiaździste, jeden z trzech rodzajów zębów oraz koła dociskowe. Te ostatnie mogą być ogumione lub wykonane w postaci wału strunowego.

Väderstad Spirit C StripDrill

Kilka lat temu technologią Strip-Till zainteresowała się szwedzka firma Väderstad, której propozycją był agregat Spirit C StripDrill, przeznaczony do siewu zbóż, nasion oleistych i roślin strączkowych oraz aplikacji nawozów mineralnych. Obecnie maszyna jest dostępna jedynie na rynku wtórnym, zaś producent gwarantuje dostęp do części zamiennych. Spirit C StripDrill wyposażono w dwa rzędy dłut uprawowych, które spulchniają glebę do głębokości 30 cm, a zarazem umożliwiają aplikację nawozu mineralnego. Dłuta uprawiają wąski pas, w którym wysiewane są nasiona. Za dłutami znajdują się talerze zgarniające zatrzymujące przepływ boczny gleby, gwarantując w ten sposób, że w miejscu, gdzie będą wysiane nasiona, nie będzie słomy. Za nimi umieszczono wał oponowy, który zagęszcza glebę.

Köckerling Master

Uprawę gleby w technologii pasowej wraz z wysiewem nawozów i nasion umożliwia agregat Master firmy Köckerling. Składa się on z dwóch zbiorników (każdy o pojemności 1450 l), kultywatora do uprawy pasowej i szyny siewnej lub dowolnego siewnika do siewu pasowego. W skład agregatu wchodzą łapy sprężyste zakończone redlicami, które rozwierają glebę, odsuwając jednocześnie słomę na boki przed pneumatycznym wysiewem nasion oraz wał ceownikowy o średnicy 620 mm, który zagęszcza glebę w miejscu aplikacji nawozu. Dzięki przestawianym mechanicznie na ramie zębom uprawowym nawozy mogą być dozowane na trzech głębokościach. W tym celu przed wylotem nawozu do gleby producent umieścił płytki, których położenie można zmieniać. W ofercie są dwa modele agregatów (Master 540 i Master 600), których szerokość robocza wynosi 5,4 i 6 m.

Pöttinger Terrasem Wave Disc

Siew w technologii pasowej umożliwia oferowany przez austriacką firmę Pöttinger agregat Terrasem Wave Disc. W technologii Wave Disc uprawiany jest tylko wąski pas o szerokości 50 mm. Pasową uprawę umożliwiają pracujące pionowo i nieprzerzucające gleby falowane talerze o średnicy 510 mm, ustawione w rozstawie rzędów 12,5 lub 16,7 cm. W pierwszym przypadku uprawia się 36 proc. pola, a w drugim nieco ponad 25 proc. W opinii producenta, obniża to presję chwastów, w tym tak groźnych jak wyczyniec polny. Za sekcją talerzy znajduje się wał oponowy ustawiony w tzw. offsecie. Za umieszczenie nasion w glebie odpowiadają dwutalerzowe redlice Dual Disc, które tną resztki roślinne i formują równy, czysty rowek wysiewu.

Aspekty ekonomiczne i środowiskowe

Koszty i opłacalność głęboszowania

Koszt głęboszowania waha się od 150 do 350 zł/ha, zależnie od typu gleby, głębokości zabiegu, rodzaju agregatu i warunków lokalnych. Koszty pośrednie obejmują mniejsze zużycie paliwa przy kolejnych uprawach, oszczędności na nawożeniu i nawadnianiu oraz redukcję strat plonu z powodu suszy.

Gospodarstwo w województwie wielkopolskim, które wprowadziło systematyczne głęboszowanie 8 lat temu, zanotowało wzrost zyskowności o 28% w porównaniu do okresu przed stosowaniem tego zabiegu. Choć głęboszowanie jest droższe od pojedynczej orki, długoterminowa analiza wykazuje jego opłacalność. W gospodarstwach nastawionych na produkcję intensywną głęboszowanie zwraca się szybciej dzięki wyższym plonom. Dzięki zwiększeniu plonów, zwrot nakładów następuje zazwyczaj w ciągu 2-3 sezonów.

Typowe błędy i ich konsekwencje

Najczęstsze błędy to wykonywanie zabiegu przy niewłaściwej wilgotności gleby, zbyt duża głębokość w glebach lekkich, nieprawidłowe ustawienie maszyny oraz brak dostosowania do typu gleby. Badania wykazują, że 23% rolników wykonuje głęboszowanie przy niewłaściwej wilgotności gleby. Nieprawidłowo wykonane głęboszowanie może prowadzić do destrukcji agregatów glebowych.

Głęboszowanie a ochrona środowiska

Głęboszowana gleba lepiej zatrzymuje wodę opadową, co znacznie ogranicza spływ powierzchniowy i erozję wodną. Poprawa struktury gleby przez głęboszowanie sprzyja gromadzeniu materii organicznej w głębszych warstwach. Lepsza infiltracja wody po głęboszowaniu ogranicza spływ powierzchniowy i wymywanie składników pokarmowych. Głęboszowanie zwiększa różnorodność mikroorganizmów glebowych poprzez poprawę warunków tlenowych i struktury gleby. W obliczu nasilających się okresów suszy głęboszowanie staje się kluczowym elementem strategii adaptacyjnej gospodarstw rolnych. Rośliny uprawiane na glebach głęboszowanych rozwijają głębszy system korzeniowy, co zwiększa ich odporność na susze. Głęboszowanie wpisuje się doskonale w filozofię rolnictwa regeneracyjnego, przyczyniając się do odbudowy zdegradowanych gleb i zwiększenia ich bioróżnorodności. Lepsze magazynowanie węgla w glebie po głęboszowaniu może przyczynić się do redukcji emisji CO2 z rolnictwa.

Przyszłość głęboszowania i rolnictwa regeneracyjnego

Nowe technologie i monitoring

Wykorzystanie dronów, satelitów i czujników IoT pozwala na ciągły monitoring stanu gleby po głęboszowaniu. Wieloletnie eksperymenty polowe dostarczają cennych danych o długoterminowych efektach głęboszowania. Rozwój maszyn autonomicznych może zrewolucjonizować sposób wykonywania głęboszowania.

Polska i międzynarodowe doświadczenia

Polska polityka rolna coraz bardziej docenia znaczenie głęboszowania w kontekście zrównoważonego rozwoju. Polskie ośrodki badawcze intensywnie pracują nad optymalizacją technologii głęboszowania. Rosnące znaczenie ma edukacja rolników w zakresie prawidłowego stosowania głęboszowania. W krajach zachodnioeuropejskich głęboszowanie stosuje się na znacznie większą skalę niż w Polsce. Duńscy rolnicy stosują precyzyjne głęboszowanie z wykorzystaniem map przewodności elektrycznej gleby. Polscy rolnicy mogą czerpać z doświadczeń zagranicznych, dostosowując je do rodzimych warunków klimatycznych i glebowych.

Przykład sukcesu

Gospodarstwo rolne "Pod Lasem" w województwie mazowieckim, prowadzone przez rodzinę Kowalskich, stanowi przykład udanego wdrożenia technologii głęboszowania. Dzięki systematycznemu głęboszowaniu gospodarstwo zwiększyło średnie plony zbóż o 14%, a rzepaku o 18%. Najważniejsze wnioski z 8-letniej praktyki to: konieczność dostosowania terminu zabiegu do warunków pogodowych, regularna kontrola wilgotności gleby oraz inwestycja w wysokiej jakości agregat.

Prognozy i perspektywy

Głęboszowanie stanowi nowoczesny i efektywny sposób poprawy warunków glebowych, który doskonale wpisuje się w trendy zrównoważonego rolnictwa. Eksperci prognozują, że do 2030 roku głęboszowanie będzie stosowane na 40% powierzchni uprawnej w Polsce (obecnie 18%). Inwestycja w głęboszowanie to inwestycja w przyszłość gospodarstwa. Poprawa struktury gleby, zwiększenie retencji wodnej i stabilizacja plonów to korzyści, które przekładają się na długoterminową rentowność produkcji rolniczej. Regularne stosowanie głęboszowania w połączeniu z innymi praktykami zrównoważonymi pomoże polskim rolnikom sprostać wyzwaniom XXI wieku, zachowując wysoką produktywność przy jednoczesnej ochronie środowiska naturalnego. Skuteczne głęboszowanie to tylko jeden z elementów nowoczesnej agrotechniki.

tags: #agregat #uprawowo #siewny #dunskie #lapy