Współczesne rolnictwo wymaga efektywnych i wszechstronnych maszyn, które pozwolą na optymalne przygotowanie gleby pod siew. Agregat uprawowy, często wyposażony w przedni wał, to jedno z kluczowych narzędzi, umożliwiające kompleksowe przygotowanie gleby do siewu poprzez spulchnianie, wyrównywanie i zagęszczanie. Dzięki zastosowaniu różnych elementów roboczych, maszyna ta pozwala na efektywne przystosowanie gleby do kolejnych etapów uprawy. Nowoczesne agregaty oferują możliwość wyboru konkretnego rodzaju wału, co pozwala na lepsze dostosowanie maszyny do rodzaju gleby oraz panujących warunków atmosferycznych.
Zrozumienie właściwości gleby jako fundament wyboru maszyny
Zanim zdecydujemy się na zakup konkretnej maszyny rolniczej, warto przeprowadzić analizę gleby pod kątem jej struktury, przepuszczalności i klasy bonitacyjnej. Gleba to pulsujące życiem środowisko, które stanowi fundament zdrowia roślin i obfitych plonów. Polska, zróżnicowana geologicznie, kryje w sobie bogactwo typów gleb - od lekkich po ciężkie. Rozwiązań jest wiele w zależności od typów gleb czy też wielkości areału. Wyspecjalizowane firmy konfigurują maszyny w zależności od życzeń klientów, którzy starają się dopasować maszyny do posiadanych przez siebie rodzajów gleb, ponieważ różne maszyny różnie sprawdzają się na glebach lekkich, średniozwięzłych i ciężkich.
Rodzaje agregatów i ich zastosowanie
Agregaty uprawowo-siewne
Siewniki mogą być sprzężane z różnego rodzaju agregatami - talerzowymi czy też drapakowymi, biernymi lub aktywnymi. Mogą być zawieszane lub też półzawieszane, o różnej szerokości i z różnym wyposażeniem. Dzięki połączeniu agregatu z siewnikiem rolnik nie przesusza nadmiernie gleby, przez co poprawia się kiełkowanie nasion i wschody roślin. Przedstawiamy przegląd agregatów uprawowo-siewnych - od tych najprostszych, aż do najbardziej rozbudowanych.
Agregat Gamatechnik (bierny)
Maszyna produkowana przez firmę Gamatechnik należy do najprostszych agregatów sprzężanych z siewnikiem. Dostępne są jej różne szerokości od 2,5 do 4 m. Wybór szerokości uzależniony jest przede wszystkim od mocy ciągnika. Zapotrzebowanie na moc najmniejszego, 2,5-metrowego agregatu to jedyne 60-70 KM przy wadze 630-810 kg. Większe szerokości wymagają odpowiednio większej mocy: 2,7 m - 70-90 KM (670-850 kg), 3 m - 80-100 KM (710-890 kg). Największa, 4-metrowa maszyna, potrzebuje ciągnika o mocy od 100 do 140 KM i waży od 880 do 1060 kg w zależności od wyposażenia. W standardzie bierny agregat uprawowo-siewny firmy Gamatechnik posiada:
- Belkę zaczepową III kategorii.
- Wał przedni płaskownikowany ø 360 mm (płaskowniki skośne lub proste).
- Dwa rzędy zębów uprawowych (do wyboru: ząb prosty lub ząb SU).
- Dwusiłownikowy hydropack.
- Wał tylny ø 500 mm (do wyboru: rurowy - 9 rur, bądź płaskownikowy - 12 płaskowników).
- Podpory pod koła siewnika.
Agregat Atos Drive (półzawieszany)
Nowoczesny agregat Atos Drive to maszyna w wersji półzawieszanej, produkowana przez firmę AMJ AGRO. Jej przeznaczenie to zarówno uprawa pożniwna, jak i uprawa połączona z siewem. Integralną częścią agregatu jest wał oponowy zbudowany z 10 kół o wymiarach 700 mm i szerokości 270 mm, który stosowany podczas transportu na drodze oraz w czasie pracy maszyny ogranicza zapotrzebowanie mocy ciągnika. Powoduje on także zagęszczenie ziemi i pozwala na precyzyjne ustalenie głębokości pracy maszyny. Atos Drive ma 3 metry szerokości i waży 1810 kg. Pozwala przy tym na uprawę około 3 ha w ciągu godziny przy 10 km/h średniej prędkości zestawu. W podstawowej wersji maszyna jest wyposażona w:
- Wał oponowy i dyszel.
- Talerze 560 mm.
- Piastę obsługową (żeliwną).
- Hydropak.
- Ekrany boczne.
- Hydrauliczną regulację wału.
- Zaczep z wymiennymi kategoriami.
- Gumowe amortyzatory.
Dodatkowo, na zamówienie klienta, firma może zamienić piasty obsługowe na bezobsługowe żeliwne bądź stalowe oraz talerze - ze standardowych 560 mm na 510 mm, za dodatkową opłatą. Warto wspomnieć, że hydropak jest wyposażony w dwa siłowniki, a przy jego konstrukcji zastosowano belkę skrętną, która umożliwia równomierne podnoszenie i opadanie siewnika na glebę.
Agregat AGRO-TOM
Agregat produkowany przez firmę AGRO-TOM charakteryzuje się równomierną głębokością i wysoką jakością kruszenia gleby. Produkowany z wysokogatunkowej stali sprzęt, sprawdza się zwłaszcza na glebach lekkich i średniozwięzłych. Producent oferuje różne szerokości od 2,2 do 4 m, ich wybór zależy od mocy ciągnika. Przy najmniejszej szerokości 2,2 m i wadze 1000 kg, idealnie sprawdziłby się traktor o mocy 50-70 KM. Właściciele mocniejszych ciągników o mocy, na przykład 100 KM powinni zdecydować się na maszynę o szerokości 2,7 m i wadze 1300 kg. Największy, 4-metrowy agregat dedykowany jest posiadaczom traktorów o mocy 130-160 KM, waży on 1900 kg. Agregaty wyposażone są w dwa rzędy talerzy o średnicy 510 lub 560 mm. Standardowe wyposażenie zawiera piastę bezobsługową, boczne osłony oraz regulowane skrajne talerze. Dodatkowo można zaopatrzyć maszynę w wózek z dyszlem i sprzęgiem do siewnika, zgrzebło oraz hydrauliczną regulację głębokości. Na życzenie klienta, można wyposażyć agregat w wał:
- Dziewięciorurowy.
- Dwanaściorurowy.
- Piętnastorurowy.
- Packera.
- Pierścieniowy.
- Crosskilla.
- Gumowy o średnicy 500 mm.
- Daszkowy, teownikowy, dyskowy o średnicy 600 mm.
Agregat drapakowy ARAMIS
Agregat drapakowy ARAMIS to nowoczesna maszyna uprawowo-siewna, łącząca spulchnianie gleby z jej przedsiewnym przygotowaniem oraz wysiewem w jednym przejeździe.
Agregat talerzowy ATOS
Agregat talerzowy ATOS dedykowany jest do kruszenia, cięcia i spulchniania gleby za pomocą dwóch rzędów uzębionych talerzy. Każdy talerz jest zabezpieczony gumowymi amortyzatorami, które chronią go przed przeciążeniami mechanicznymi. Brona talerzowa ATOS (bez hydropaku) jest idealna do przedsiewnej uprawy gleby. Brona talerzowa TYTAN (składana hydraulicznie) - przeznaczona do płytkiej uprawy gleby po żniwach.
Inne maszyny uzupełniające uprawę
Głębosz
Głębosz to niezastąpione narzędzie przy uprawie gleb ciężkich i zbitych, które wymagają głębokiego spulchnienia. Maszyna sięga głęboko, rozluźniając zbite warstwy i usprawniając wchłanianie wody. Jest szczególnie przydatna w miejscach podatnych na tworzenie zastojów wodnych i przy glebach o niskiej przepuszczalności. Agregat uprawowy GŁĘBOSZ HYDRO przeznaczony jest do głębokiego spulchniania gleby na głębokość nawet 45 cm. Łatwo wgryza się w glebę, zrywa podeszwę orną i rozluźnia strukturę gleby, tworząc przestrzeń dla powietrza i wody.
Pług dłutowy
Pług dłutowy to maszyna rolnicza przeznaczona do głębokiego spulchniania gleby bez naruszania jej naturalnych warstw. Jego działanie pozwala zachować strukturę gleby, poprawiając jej przepuszczalność oraz zdolność do magazynowania wody. Pług dłutowy DARTA to solidna i wydajna maszyna zaprojektowana z myślą o głębokiej uprawie gleby. Dostępna w dwóch szerokościach roboczych - 2,5 m (5 zębów) i 3,0 m (7 zębów) - umożliwia dostosowanie pracy do indywidualnych potrzeb gospodarstwa. Kluczowym elementem jest wał kolczasty Tandem z hydrauliczną regulacją, który pozwala kontrolować głębokość pracy i intensywność zagęszczania gleby.
Siewnik pneumatyczny
Siewnik pneumatyczny umożliwia niezwykle dokładne rozmieszczenie nasion niezależnie od struktury gleby. Dzięki systemowi pneumatycznemu nasiona są transportowane do bruzd za pomocą strumienia powietrza, co gwarantuje równomierny wysiew i zwiększa skuteczność kiełkowania. FORTUNE SEEDER to siewnik pneumatyczny wyposażony w 24 rury nasienne, które umożliwiają precyzyjny wysiew na szerokości roboczej 3 metrów.
Włóka łąkowa
Włóka łąkowa poprawia strukturę gleby na pastwiskach i łąkach. Jej głównym zadaniem jest wyrównanie powierzchni terenu po zimie lub intensywnym wypasie zwierząt, rozbicie zaskorupiałej warstwy gleby i poprawa warunków dla kiełkowania traw. Oprócz tego, włóka skutecznie eliminuje chwasty i usuwa zalegające resztki roślinne. Pełni również funkcję spulchniacza, przygotowując glebę przed wprowadzeniem ciężkich maszyn rolniczych, szczególnie wtedy, gdy wilgotność gleby jeszcze na to nie pozwala.
Opinie i doświadczenia użytkowników
Wielu rolników dzieli się swoimi doświadczeniami i opiniami na temat agregatów uprawowych z przednim wałem. Dyskusje często dotyczą specyfiki pracy na różnych rodzajach gleb oraz efektywności poszczególnych rozwiązań konstrukcyjnych.
Uprawa na rędzinach i glebach lekkich
Na rędzinach jesienią potrzebny jest ciężki, dobrze kruszący wał typu packer lub crosskil. Wiosną natomiast, gdy ziemia zamienia się w piach, lepszym rozwiązaniem byłby np. wał rurowy. Na ziemiach lekkich problemem jest to, że gleba po uprawie pozostaje w powietrzu i trzeba czasu lub kolejnej uprawy, by trochę opadła. Pomimo, że ciągnik ma lekko podczas orki, to w agregacie tonie i trzeba mocy. Na ziemiach ciężkich tego problemu nie ma; wielu użytkowników chwali wały packera. Pojawił się również pomysł, by zrobić ciężki wał rurowy (zalać betonem lub z grubościennych rur) i sprawdzić, czy nie uprawiałby lepiej na lekkich ziemiach. Jeśli agregat „pcha”, to może również mała średnica wału (jak w wale packera) byłaby lepsza.
Doświadczenia z bronowaniem i kruszeniem brył
Niektórzy użytkownicy zauważają, że ciągnięcie brony za kultywatorem, szczególnie 3-metrowej, jest bardzo ciężkie, a bryły trudno się kruszy - kulają się pomiędzy zębami, a uprawione jest tylko tam, gdzie przejechało koło ciągnika. Sąsiad, który miał agregat z wałem strunowym na przodzie, musiał go wykręcić, ponieważ na pierwszym przejeździe po orance bryły wbijały się w niego, tworząc walec. Na niektórych ziemiach najlepiej sprawdza się kultywator z podwójnymi wałami strunowymi, ponieważ brył nie da się rozwalić w tradycyjny sposób, jedynie pokroić wałami. Często podkreśla się, że zrozumienie, dlaczego bryły się tworzą (np. "zasychała się ziemia"), jest kluczowe. Bronowanie pól, jak tylko można wjechać, nawet jeśli "czasami się utopi", jest ważne, bo dzięki temu nie ma brył, glina kruszy się po zimie, a wilgoć zostaje w ziemi. Problem stanowią bryły świeżej, nieurobionej gliny, które trzeba rozdrobnić i doprawić - najlepiej na raz. W tym kontekście, agregat talerzowy i wał packera mogą być dobrym rozwiązaniem, choć ich cena jest wysoka.
Testy agregatu Agro-Masz
Przeprowadzono testy agregatu uprawowego Agro-Masz na różnych stanowiskach pod wysiew kukurydzy, od piasków po gleby zwięzłe, używając traktorów o mocy 100 i 155 KM. W suchą wiosnę ciągniki radziły sobie w polu, pracując głównie na głębokości ok. 10 cm. Agregat ma solidną konstrukcję, ale jego masa (około 1500 kg przy 3,5 m długości) była wyzwaniem i wymagała dobrego dociążenia przedniej osi, ponieważ w ciągniku o masie ponad 6 t bez obciążnika przednie koła czasem traciły przyczepność. Po dociążeniu, maszyna spisywała się lepiej. Agregat ma mocny układ zaczepiania z dwoma poziomami zaczepienia ramion TUZ (możliwość zaczepienia 2. lub 3. kat.) oraz trzema możliwościami montażu łącznika centralnego, z czego środkowy otwór poprawiał kopiowanie terenu przez agregat.
Duński producent Dalbo
Korzenie duńskiej firmy Dalbo sięgają 1948 roku. Oferuje ona ciekawe i solidne maszyny uprawowe, a wiele firm wzoruje się na ich rozwiązaniach konstrukcyjnych. Duński producent agregatów podorywkowych, przedsiewnych oraz wałów uprawowych ma swoją siedzibę w miejscowości Randbøldal. Zaczepiany agregat Dalbo Rollomaximum 620 o szerokości roboczej 6,2 m przeznaczony jest do szybkiej i wydajnej uprawy przedsiewnej (na głębokość 3 - 15 cm) w jednym przejeździe. Jego mocna rama wykonana jest ze stali o wysokiej wytrzymałości na rozciąganie. Agregat przedsiewny Dalbo Rollomaximum 620 wyposażony jest ponadto w system Duoflex, który gwarantuje hydrauliczne rozłożenie ciężaru, co z kolei zapewnia równomiernie rozłożony nacisk na podłoże. W standardzie agregat Dalbo Rollomaximum 620 miał zamontowane spulchniacze śladów ciągnika, pneumatyczne hamulce, oświetlenie LED oraz zamiast przedniego wału crosskill - wał oponowy.
Dylematy i dyskusje dotyczące przedniego wału
Pojawiły się wątpliwości dotyczące tego, w jaki sposób wał pchany przed ciągnikiem może dociążać przednią oś. Zdaniem niektórych, wał odciąża oś przednią w czasie pracy, a dociążanie ma miejsce jedynie na uwrociu, po jego uniesieniu. Ponadto, zawieszenie wału na przodzie powoduje, że balast (przedni obciążnik) "zostaje w domu". W kwestii przesuszania gleby, podkreśla się, że jeśli uprawę przeprowadza się w jednym przejeździe, nie można mówić o przesuszaniu. Agregat na przodzie ma na celu wyeliminowanie np. bronowania po orce, które z pewnością przesusza ziemię. Agregat z przodu nie odczuwa praktycznie ciągnika, co oznacza, że spalanie jest minimalnie większe, a ziemia lepiej doprawiona. To rozwiązanie jest uważane za korzystne, gdyż "dwa przejazdy to nie jeden" i zawsze lepiej doprawiona gleba. Z drugiej strony, nie każdy może sobie pozwolić na wały z tyłu w agregacie typu crosskill, bo na mokrej ziemi "zaraz robi się wał pełny".
Zapotrzebowanie na moc i efektywność
Dyskusje często koncentrują się na zapotrzebowaniu na moc oraz efektywności pracy z agregatem z przednim wałem. Uważa się, że agregat z przodu będzie miał zapotrzebowanie na moc identyczne z tylnym. Przyjmując zapotrzebowanie modelu AS 40 na katalogowe 100-140 KM, ten montowany z przodu, czyli AUP 40, będzie potrzebował nie mniej niż dodatkowych 50 KM (uwzględniając bliźniaczą konstrukcję i odjęcie umownego 50 KM, wynikającego z faktu nieprzyczepiania drugiego siewnika). Wnioski wskazują na potrzebę 1,5 raza większego ciągnika i 1,5 raza większe spalanie. Podkreśla się, że "nie da się, by coś robiło jakąś pracę i nic nas nie kosztowało".
Wiele osób nie krytykuje wałów ani włók, gdyż wały nie będą miały aż tak dużego zapotrzebowania na moc. Wały mają sens i zapewnią wstępne rozdrobnienie dużych brył ziemi po orce. Agregat na przodzie bardzo ułatwi pracę agregatowi z tyłu, ponieważ nie trzeba już sekcji roboczej tylnego agregatu wpuszczać głęboko w ziemię, żeby ją wyrównać - to uczyni sekcja przednia. Dlatego zużycie paliwa może być polemiczne, ponieważ to, co pochłonie pierwszy agregat, będzie można zaoszczędzić na drugim. W przypadku ciężkich brył na glinie, jeden przejazd agregatem pozostawia wiele do życzenia, a wschody w tych miejscach są słabe. Na piaskach agregat nabudowany zapada się w ziemię. Zauważono, że przejazd talerzówką po orce sprawia, że siew po takim przejeździe to bajka, a ciągnik "jedzie praktycznie na pusto".
Wybór wałów i ich wpływ na glebę
Sugeruje się, że wał do pługa może być lepszym wyjściem. Rozdrobni jeszcze wilgotne bryły ziemi od razu po orce i wyrównując pole, zawsze ograniczy trochę parowanie (wysychanie) ziemi. Ciągnięcie za pługiem ciężkich dwóch wałów kolczastych może sprawić, że pole wygląda na tyle dobrze, iż nie trzeba go później bronować przed wjechaniem agregatem uprawowym. Jeśli agregat zapada się w ziemię, to dodatkowe spulchnianie ziemi agregatem talerzowym przed nim, sprawi, że będzie zapadał się jeszcze głębiej. Zastosowanie z przodu agregatu z wałem np. packera również nie ma sensu, bo po kolei będzie spulchniał, ugniatał i za ciągnikiem znowu spulchniał. Jeśli ma się skrajnie różne ziemie, trzeba liczyć się z tym, że sprzęt trzeba mieć różny, dostosowany do tych ziem.
Niektórzy użytkownicy twierdzą, że agregat ważący 2200 kg z siewnikiem plus prawie tona zboża jedzie na jednym wale multipackera. Wskazują, że takie rozwiązanie może rozkruszyć bryły, ale przy okazji spulchni ziemię przed ciągnikiem, więc tylny agregat z siewnikiem, szczególnie przy tak dużej masie, będzie wchodził jeszcze głębiej. Zalecają szukanie sposobu na odciążenie tylnego agregatu, by się nie zapadał. Na zachodzie wiesza się z przodu w zasadzie tylko ciężkie wały jak np. Cambridge lub Cambel i to ma sens. Cambridge z przodu nie da rady rozbić brył ziemi po orce; raczej ogniewi to, co zastanie, niewiele ingerując w strukturę.
Kwestia hydrauliki i wytrzymałości
Kolejnym ważnym aspektem jest wytrzymałość maszyn i ich hydraulika. W przypadku ciągników z marną hydrauliką, ciężkie agregaty mogą prowadzić do uszkodzeń. Przykładem jest Agro-Factory o wadze około 960 kg, które zdaniem użytkowników, jest odpowiedniejsze dla ciągników ze słabą hydrauliką. Unia Kombi (1200 kg) ma znacznie wytrzymalszy przedni oraz dwa tylne wały, szersze łapy, które robią znacznie lepszą robotę. Wałki przednie w starszych modelach były z cieńszego materiału i dobrze pracowały nawet w deszczu, natomiast nowsze, grubsze wałki, mogą zaklejać się błotem. W kombi wałki są cienkie, ale z mocniejszej stali.
Zęby w agregacie powinny być wąskie i proste, a nie typu "S", ponieważ "eski" wyrzucają wilgotną ziemię w powietrze, a zadaniem agregatu jest tylko spulchnienie warstwy ziemi na około 3-4 cm i rozbicie brył, a nie przesuszanie. Agro Factory 960 kg to znacznie za mało do ciągnika 12145. Użytkownik Zetora 12145 testował Agromasz 4.2m przez cały sezon (40 ha 2x) i nie miał żadnych problemów, pracując na 4. terenowej z kołami 38 z tyłu. Agregat Kuhn Combiliner Integra jest również wspominany jako opcja.