Ciągnik TZ-4K-14 z silnikiem Fiata 126: Informacje, modyfikacje i porady

Ciągnik TZ-4K-14, znany ze swojej kompaktowej budowy i napędu 4x4, jest popularnym wyborem wśród osób poszukujących sprzętu rolniczego lub komunalnego w przystępnej cenie. Mimo początkowego zachwytu użytkowników, z czasem ujawniają się pewne ograniczenia fabrycznej konstrukcji, co skłania do poszukiwania modyfikacji, zwłaszcza w zakresie silnika i osprzętu. Niniejsza artykuł przedstawia kompleksowe informacje na temat TZ-4K-14, ze szczególnym uwzględnieniem wersji z silnikiem Fiata 126p, omawia typowe problemy, możliwości ulepszeń oraz porady od doświadczonych użytkowników.

Historia i pochodzenie ZMB NK-2 (Fumicar) na bazie Fiata 126p

Traktorki komunalne, widoczne czasem na ulicach, takie jak ten usuwający śnieg ze Skoczowa, to pojazdy ZMB NK-2. Były one produkowane w niewielkich seriach w Wadowicach na bazie podzespołów Polskiego Fiata 126p. W przeciwieństwie do typowych, amatorskich konstrukcji SAM (Samochód Amatorski) na bazie Fiata 126p, żółty pojazd z pługiem odśnieżnym wygląda na wykonany fabrycznie, przemyślany i ciekawy stylistycznie.

Producentem mini traktorka, który powstał bardziej do zadań komunalnych niż rolniczych, był Zakład Maszyn Budowlanych w Wadowicach. Od 1974 roku zakład ten najprawdopodobniej już w latach 80. oraz w czasach przełomu 1989 roku poszukiwał poszerzenia działalności. Projekt mini traktorka komunalnego, nad którym pracowano od pewnego czasu, idealnie wpisał się w nowe realia.

Specyfikacja techniczna ZMB NK-2

Ciągnik ZMB NK-2 był wyposażony w 2-cylindrowy silnik i skrzynię biegów od Polskiego Fiata 126p. Od tego samego samochodu pochodził także kokpit z licznikiem, kierownicą oraz siedziskiem. Z przodu traktorek miał do dyspozycji podnośnik hydrauliczny (niezbędny do obsługi m.in. pługu śnieżnego) oraz wałek WOM.

Niestety, zainteresowanie pojazdem nie było zbyt duże, i jego produkcja trwała zaledwie kilka lat. W internecie można znaleźć błędne informacje, że zbudowano tylko trzy prototypowe sztuki, co nie jest prawdą. Znanych jest co najmniej 7 egzemplarzy tych pojazdów z początku produkcji.

Mankamenty i porównanie z konkurencją

Polski projekt ZMB NK-2 nie odbiegał od tego, co oferowano w innych krajach. Podobne pojazdy były i są popularne m.in. w Niemczech, Danii czy we Włoszech, gdzie funkcjonują jako współczesne nośniki narzędzi, służące głównie do usług komunalnych. Marki takie jak Antonio Carraro produkują podobne urządzenia.

Porównując produkowane w większych ilościach pojazdy zachodnie do polskiego ZMB, wadowicki traktor nie odstawał pod względem designerskim czy wyposażeniowym. Niestety, polski pojazd miał jeden zasadniczy mankament - silnik z Polskiego Fiata 126p. Benzynowy, zaledwie 24-konny silnik nie zapewniał takiej mocy i momentu obrotowego jak porządny diesel. Wybór silnika i skrzyni biegów z Fiata 126p był zapewne podyktowany względami ekonomicznymi - taka konstrukcja była dostępna, tania w obsłudze i zakupie.

ZMB Wadowice przekształciło się w Fabrykę Urządzeń Mechanicznych i Sprężyn FUMiS-Bumar. Zakład nadal działa i należy do PHZ Bumar, który wchodzi w skład Polskiego Holdingu Obronnego. Późniejsze egzemplarze NK-2 były oznaczane logotypem FUMiS. Niektóre maszyny z późniejszych serii wyposażano w nieco mocniejsze silniki 703 cm3 od Fiata 126 Bis oraz kiper.

Współczesne Fumicary

Co ciekawe, każdy może stać się właścicielem podobnego pojazdu. Egzemplarz z numerem 001, z tabliczką znamionową z rokiem produkcji 1997 i nazwą Fumicar, trafił na sprzedaż w woj. łódzkim. Najprawdopodobniej FUMiS powrócił do produkcji tego pojazdu pod nową nazwą Fumicar w 1996 lub 1997 roku. Niestety, brakuje dokładnych informacji na temat historii tych pojazdów z Wadowic.

Współczesne Fumicary są bardzo dobrze wyposażone, m.in. w pług do śniegu z hydrauliczną regulacją skosu, posypywarkę napędzaną silnikiem hydraulicznym, zabudowę wywrotki oraz zamiatarkę do chodników i ulic. Całe to oprzyrządowanie jest oryginalne, wyprodukowane przez firmę Fumis Bumar. Silnik i skrzynia biegów pochodzą od Fiata 126p Bis 700. Pojazd jest bardzo silny dzięki zastosowaniu zwolnic. Jest traktowany jako maszyna wolnobieżna i nie wymaga rejestracji, wystarczy ubezpieczenie OC. Cena samego pojazdu, bez dodatkowego wyposażenia, wynosi około 20 tys. zł. Kolejnym pojazdem z tej serii był egzemplarz z przetargu Zarządu Agencji Komunalnej w Brzeszczach, który sprzedawał Fumicara z silnikiem Fiata 126 Bis z rocznika 1999, z przebiegiem ponad 9 tys. mth.

Wady i zalety TZ-4K-14 z perspektywy użytkownika

Użytkownicy TZ-4K-14 z silnikiem Fiata 126p często doświadczają mieszanych uczuć. Jeden z użytkowników przyznał, że przez ponad 10 lat używał TZ-ki do obróbki kilku namiotów foliowych i pół hektara pola, ale jego „mordęga skończyła się, kiedy zastąpił ją małym japończykiem”. Inni podkreślają, że ciągnik ten jest dobrym wyborem do małego transportu i grzebania w ziemi bez wielkich oczekiwań co do jakości wykonania, szczególnie na lekkiej ziemi.

Główne zalety:

• Cena i napęd 4x4: Dla wielu to główny argument za zakupem TZ-ki. Można ją nabyć w stosunkowo dobrym stanie za przyzwoite pieniądze, często z osprzętem takim jak pług, kultywator czy spych.
• Kompaktowość i zwrotność: Ciągnik jest mały i obrotny, co pozwala na pracę w trudno dostępnych miejscach.
• Niskie spalanie (oryginalny silnik): Użytkownicy chwalą oryginalny silnik za oszczędność paliwa.
• Trwałość (oryginalny silnik): Oryginalne 14-konne silniki są uważane za "nie do zdarcia".

Główne wady i problemy:

• Niewielka moc: Mała moc silnika (szczególnie w wersji 24 KM z Fiata 126p) jest często wymieniana jako główna wada.
• Głośność: Ciągnik jest „diabelnie głośny”.
• Problemy z manewrowaniem: Konstrukcja łamana często sprawia trudności w manewrowaniu.
• Niska jakość osprzętu (fabrycznego): Glebogryzarka jest często oceniana jako fatalna.
• Wolne obroty WOM: Z obrotami WOM'a jest w tym ciągniku niedobrze, co utrudnia pracę z niektórymi maszynami.
• Trudności z częściami: Coraz trudniej o części do oryginalnych silników.
• Wyrobione elementy podnośnika: Często wyrobione są śruby mocujące podnośnik, zwłaszcza jego ramiona i cięgno główne.
• Problemy z rozruchem na zimno: Starsze modele, np. z 1988 roku, bez remontu mogą mieć problem z odpalaniem zimą bez autostartu.

Modyfikacje i ulepszenia

Wielu posiadaczy TZ-4K-14 decyduje się na różnego rodzaju modyfikacje, aby poprawić funkcjonalność i wydajność maszyny. Najczęściej dotyczą one silnika, hydrauliki i osprzętu.

Wymiana silnika (swap)

W dyskusji na forach internetowych często poruszany jest temat wymiany silnika w TZ-4K-14 na alternatywne jednostki o niskim spalaniu i łatwym montażu. Najprostsza odpowiedź z wątku jest taka, że nie ma taniego zamiennika typu „plug-and-play”. Wielu uczestników uważa, że oryginalny silnik TZ-4K-14 jest już oszczędny, a najrozsądniej jest go wyremontować, ponieważ swap wymaga dużo przeróbek i zwykle się nie opłaca.

Oryginalny silnik TZ-4K-14 to jednocylindrowy, dwusuwowy diesel chłodzony powietrzem, o mocy 14 KM i pojemności 660 ccm. Ma on wystarczająco dużo mocy na przełożeniu, a jego koszt remontu kapitalnego z robocizną wynosi około 2000 zł, co zapewnia niezawodność na kilka lat.

Jeśli jednak właściciel zdecyduje się na wymianę, najczęściej padają następujące propozycje:

• Małe diesle chłodzone powietrzem:
  • Deutz F2L912 (2 cylindry)
  • Hatz (2 cylindry)
  • Silniki od Multicara M22 (pasują idealnie, ale są trudno dostępne i drogie w częściach)
  • NRD-owskie silniki diesla chłodzone powietrzem, w układzie V (rzadkie i drogie)
• Silniki z agregatów chłodniczych z naczep:
  • Yanmar (ok. 700 ccm, 17-21 KM)
  • Kubota (ok. 700 ccm, 17-21 KM)
  Są one niezawodne, małe, bezproblemowe w starcie i dość tanie do zdobycia w Wielkiej Brytanii.
• Inne propozycje (z zastrzeżeniami):
  • Silnik od Fiata 126p/Malucha (benzynowy) - ma za duże obroty, brak momentu, a ciągnik trzęsie gorzej niż z oryginałem. Pojawiła się też informacja o zastosowaniu silnika od Fiata 126p Bis 700.
  • Silnik od Ursusa C328 (z przerobioną przekładnią pasową) - sprawdzony jako napęd kosiarki.
  • Litrowy Daihatsu Charade (diesel) lub silniczki diesla z mikrosamochodów Aixam (ok. 600 ccm) - trudności z dopasowaniem.
  • Silnik Golfa 1.6D - za duże obroty jak na pojazd rolniczy i jest za duży gabarytowo.

Główne problemy ze swapem to konieczność dopasowania silnika (oryginalny silnik w TZ-4K-14 wisi na kołnierzu, a samochodowe są obsadzone na ramie, której TZ-4K-14 nie posiada) oraz domontowania pompy hydraulicznej. Koszty zakupu używanego silnika samochodowego, jego montażu i późniejsze spalanie zazwyczaj nie rekompensują korzyści.

Istnieją także niestandardowe modyfikacje oryginalnego silnika, np. praca na cylindrze z powyrywanymi okienkami, z tłokiem z pięcioma pierścieniami (piąty wstawiony powyżej 4 istniejących) i zamkami pierścieni poprzestawianymi tak, żeby nie trafiały w okienka.

Co do alternatywnych rozwiązań, użytkownicy zastanawiali się nad zastosowaniem małej turbosprężarki do silnika dwusuwowego, aby dodać mu 5-7 KM, jednak nie ma potwierdzonych informacji o powodzeniu takich modyfikacji.

Alternator

Niektórzy użytkownicy pytają o możliwość montażu alternatora od Trabanta lub Wartburga do TZ-4K-14, co wskazuje na potrzebę lepszego ładowania akumulatora.

Hydraulika i podnośnik

Wielu użytkowników boryka się z awarią oryginalnej hydrauliki. W przypadku TZ-4K-14 z silnikiem Fiat 126p, poszukuje się taniego rozwiązania do budowy hydraulicznego podnośnika. Proponuje się zakup siłownika o podobnych parametrach w sklepie rolniczym (koszt ok. 300 zł), co jest znacznie tańsze niż oryginalny. Jeśli chodzi o pompę i rozdzielacz, rozważano użycie:

• Pompy od Ursusa C 330: Ważne jest, aby pompa miała odpowiednie obroty zgodne z silnikiem.
• Rozdzielacza o podobnym przepływie jak w C 330, dwustronnego (np. z Allegro).
• Pompy od DT 75 (wspomagania): Należy jednak pamiętać o konieczności dostosowania napędu, ponieważ jest napędzana z rozrządu. Gabarytowo jest podobna, a wydajność wystarczająca.
• Rozdzielacza podwójnego (np. od Cyklopa).

W przypadku problemów z pompami zębatymi, należy uważać na odprowadzenie wewnętrznych przecieków wałka napędzającego do króćca ssącego, co może spowodować uszkodzenie. Istnieje też problem z prawidłowym podłączeniem przewodów do rozdzielacza: 1 to powrót do zbiornika, 2 to przewód łączący pompę, a 3 to przewód do siłownika. Należy upewnić się, że w zbiorniku jest odpowiedni poziom oleju. Jeśli siłownik chowa się po odpaleniu silnika i puszczeniu manetki ustawionej na opuszczanie, może to wskazywać na niekompletną instalację lub niewłaściwe cięgna.

Ramiona trójkątne podnośnika, często demontowane z glebogryzarki, mogą nie być standardowe i po maksymalnym opuszczeniu włóczą się po ziemi. Należy zastanowić się, gdzie mocuje się śrubę rzymską (tzw. centralny cięgno) i do czego używane są luźne cięgła.

Osprzęt

Wielu użytkowników samodzielnie adaptuje lub buduje osprzęt do TZ-4K-14, ze względu na wysokie ceny oryginalnych części lub ich niską jakość.

• Kosiarka rotacyjna: Fabryczne kosiarki rotacyjne są bardzo drogie (np. 8000 zł). Użytkownicy próbują robić je samodzielnie, np. z przerobioną przekładnią pasową od C328 o szerokości około 1,4 m. Taka konstrukcja sprawdza się, ale przy zbyt dużych obrotach silnika, ostrze długo się zatrzymuje, ponieważ napędza skrzynię. Rozdrabniacz jedno wirnikowy jest w stanie przeciąć gałęzie o średnicy 5 cm. Kosiarki półzawieszane są znacznie łatwiejsze w użyciu.
• Spych do śniegu: Istnieją udane konstrukcje samodzielnych spychów do śniegu, które sprawiają wrażenie fabrycznych. Należy jednak zwrócić uwagę na wzmocnienie blachy przy przegubie (oryginalne mocowania mają ok. 6 mm) i konstrukcję sworznia (powinien mieć stożek w tulei).

Oleje i smarowanie

Prawidłowy dobór olejów jest kluczowy dla długiej żywotności TZ-4K-14. W przypadku ciągników z silnikiem wysokoprężnym dwusuwowym, zaleca się stosowanie:

• Do silnika: Każdy mineralny olej do silników diesla (np. Lotos Diesel). Inne oleje mogą się spienić.
• Do skrzyni biegów (jeśli hydrauliczna): Boxol lub Hipol 4 HDRA.
• Do hydrauliki: Specjalistyczny olej hydrauliczny.

Ważne jest, aby wymieniać oleje silnikowy, hydrauliczny oraz w skrzyni biegów przedniej i tylnej po zakupie używanego traktorka, zwłaszcza jeśli nieznana jest historia jego serwisowania.

Porady dla użytkowników i dylematy

• Do czego będzie używany ciągnik? Przed zakupem lub modyfikacją warto dokładnie zastanowić się nad przeznaczeniem maszyny. Do małego transportu i lekkich prac może wystarczyć oryginalna TZ-ka.
• Wzmacnianie podnośnika: Sprawdź śruby mocujące podnośnik, jego ramiona i cięgno główne, ponieważ często są wyrobione i mogą odpaść.
• Obroty WOM: W TZ-4K-14 obroty WOM są niedobre, co może wpływać na pracę niektórych maszyn.
• Dostępność części: Nowe części do TZ-4K-14 można kupić w Hortmasz Skierniewice.
• Wspomaganie kierownicy: Dylematem pozostaje wybór między orbitrolem a wykorzystaniem istniejących elementów, np. przy zwolnicy, do zamocowania drugiego końca drążka.
• Zmniejszenie skoku dźwigni zmiany biegów: Jeden ze sposobów na poprawę ergonomii to zmniejszenie skoku dźwigni lewarka zmiany biegów.

tags: #allegro #sprzedam #ciagnik #tz #14 #z