Pojęcie resursu odgrywa kluczową rolę w bezpiecznej eksploatacji maszyn, zwłaszcza Urządzeń Transportu Bliskiego (UTB). Jest to projektowany bezpieczny okres pracy urządzenia, określony liczbą cykli pracy (dla konstrukcji stalowej) oraz liczbą godzin pracy dla mechanizmów (z obciążeniem nominalnym) w założonym okresie eksploatacji.
Co to jest Resurs?
Resurs to projektowany bezpieczny okres pracy urządzenia, który wyznacza okres jego zdolności użytkowej. Przyjmuje się, że w tym czasie urządzenie ma spełniać warunki bezpiecznej i wydajnej eksploatacji. Dla wciągników seryjnych założony okres eksploatacji to 10 lat, natomiast dla innych urządzeń - zgodnie z założeniem projektanta.
Wymóg określania resursu wprowadza nowelizacja do Rozporządzenia Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 30 października 2018 r. Przepisy te nakładają na użytkowników Urządzeń Transportu Bliskiego (UTB) prawny obowiązek odtworzenia historii eksploatacji poszczególnych pojazdów w celu oceny ich stanu technicznego. Szacowanie stopnia wykorzystania resursu dotyczy wszystkich UTB podlegających dozorowi technicznemu.
Znaczenie Monitorowania i Obliczania Resursu
Kalkulator resursu służy do dokumentowania przebiegu eksploatacji dźwignic i określania stopnia wykorzystania resursu w okresach jednorocznych. W celu określenia stopnia wykorzystania resursu ważne jest prowadzenie na bieżąco stosownego rejestru. Zapisy powinny dotyczyć nie tylko urządzenia jako całości, lecz również poszczególnych mechanizmów dźwignicy, gdyż właśnie one mogą osiągać swój resurs w bardzo różnych terminach.
Z praktyki eksploatacyjnej dźwignic wynika, że najbardziej eksploatowanym i najszybciej osiągającym swój projektowany resurs jest mechanizm podnoszenia. W związku z tym kontrola wykorzystania resursu mechanizmu podnoszenia gwarantuje również bezpieczeństwo pozostałych mechanizmów.
Eksploatujący zobowiązany jest na bieżąco kontrolować stopień wykorzystania resursu oraz zapewnić poprawność jego ustalenia dla eksploatowanych urządzeń. Resurs UTB wykonuje się dla maszyn używanych, starszych niż rok. Jego poprawne wyliczenie wymaga prowadzenia bieżącego rejestru warunków eksploatacji z uwzględnieniem poszczególnych mechanizmów, ponieważ każdy z nich może osiągnąć resurs w innym terminie.
Błędnie oszacowany resurs może zaniżyć lub zawyżyć okres zdolności użytkowej urządzenia. Zaniżony wynik może generować niepotrzebne koszty związane z przedwczesną modernizacją maszyny. Zawyżony - to niebezpieczeństwo eksploatowania sprzętu narażonego na awarię, czego skutkiem mogą być konsekwencje prawne.
Metody Obliczania Resursu
Wykorzystanie resursu może być rejestrowane przyrządami zainstalowanymi na dźwignicy i wówczas nie wymaga użycia kalkulatora. Jeżeli dźwignica nie ma rejestratora, może być obliczane w oparciu o informacje o wielkości produkcji, zastosowaną technologię lub szacunek. W zależności od precyzji szacowania należy wybrać odpowiedni współczynnik oszacowania F. W przypadku obliczania resursu przyjmuje się w roku 250 dni roboczych.
Kalkulatory Resursu i Norma ISO 12482
Kalkulator wylicza wykorzystanie resursu w okresie 1 roku od wybranej daty początkowej. Obliczenia wykorzystania resursu mechanizmu podnoszenia wykonywane są według normy ISO 12482 - Cranes. Monitoring for crane design working period. Kalkulator pozwala oszacować wykorzystanie resursu w wybranym rocznym okresie eksploatacji, z uwzględnieniem grupy natężenia pracy mechanizmu (M1-M8) oraz grupy natężenia pracy konstrukcji nośnej (A1-A8), zgodnie z zasadami zawartymi w normie.
Specyfika Obliczania Resursu dla Wózków Widłowych i Podestów Ruchomych
Pojawia się często pytanie, czy kalkulatory resursu dla wózków widłowych i podestów ruchomych są tak samo dostępne i uniwersalne jak dla dźwignic. Jak wyjaśnia Stanisław Świderski, ekspert w segmencie suwnic i urządzeń udźwigowiających, kalkulatory oparte na normie ISO 12482 mogą być stosowane tylko do obliczania resursu urządzeń, których mechanizmy mają trwałość eksploatacyjną określaną grupą natężenia pracy mechanizmu (M1 do M8), a trwałość konstrukcji nośnej - grupą natężenia pracy dźwignicy (A1 do A8).
Niestety, większość producentów wózków podnośnikowych i podestów ruchomych nie podaje w ogóle trwałości eksploatacyjnej mechanizmu podnoszącego, choć niektórzy określają ją ilością lat pracy całego wózka widłowego. Ponadto, większość producentów nie podaje żadnych danych odnośnie trwałości urządzenia, mimo że zgodnie z dyrektywą maszynową, aby przeprowadzić analizę ryzyka, muszą ją znać. W tej sytuacji nie sposób zbudować uniwersalnego kalkulatora tego typu.
Jak Obliczyć Resurs Wózka Widłowego/Podestu Ruchomego bez Danych Producenta?
Jeśli producent nie określa trwałości urządzenia, to, zgodnie z zaleceniem UDT (Urzędu Dozoru Technicznego), zawartym w dokumencie pt. Wytyczne UDT dotyczące eksploatacji urządzeń transportu bliskiego, wydanie 2, czerwiec 2019, należy przyjąć 10 lat. Jeżeli wózek jest starszy niż 10 lat i użytkownik chce uniknąć problemów z dozorem technicznym, należy przeprowadzić przegląd specjalny.
Protokół z przeglądu specjalnego określi zakres prac do wykonania oraz nowy resurs. Może się również okazać, że ze względu na mało intensywną eksploatację nie trzeba będzie wykonywać remontu, a protokół z przeglądu określi, ile lat żywotności ma jeszcze urządzenie do wykorzystania. Tę samą zasadę można zastosować do podestów ruchomych w oparciu o przywołane wytyczne UDT.
Postępowanie po Osiągnięciu Resursu
Osiągnięcie przez pojazd resursu nie jest jednoznaczne z wyłączeniem go z eksploatacji. Po osiągnięciu resursu eksploatujący zobowiązany jest dokonać przeglądu specjalnego. W oparciu o zalecenia z przeglądu specjalnego, po ich realizacji, określa się nowy bezpieczny okres pracy urządzenia (resurs).
Jeśli okaże się, że resurs nie został przekroczony, urządzenie zostaje dopuszczone do dalszej eksploatacji. Przekroczenie resursu wiąże się natomiast z koniecznością przeprowadzenia przeglądu specjalnego urządzenia. Jeśli zakończy się on pomyślnie, zostanie wyznaczona granica resursu i będzie można bez obaw korzystać z urządzenia. Jeśli jednak przegląd specjalny wykaże nieprawidłowości, trzeba będzie przeprowadzić remont kapitalny.
Przegląd Specjalny UTB
Przegląd specjalny UTB, jak sama nazwa wskazuje, jest szczegółowym przeglądem Urządzeń Transportu Bliskiego, dla których resurs został osiągnięty. Zadaniem przeglądu specjalnego jest potwierdzenie stanu technicznego urządzenia i ewentualne wykonanie napraw lub remontu. Jego zakres jest szczegółowo określony instrukcją eksploatacji urządzenia, dla którego wykonano resurs.
W przypadku, kiedy dla urządzenia nie zachowała się kompletna instrukcja użytkowania, zastosowanie mają stosowane normy, wiedza inżynierska i techniczna, analogiczne specyfikacje techniczne oraz doświadczenie obsługi technicznej. Do najważniejszych elementów, które obejmuje przegląd specjalny, należą: konstrukcja nośna urządzenia, napęd, instalacje elektryczne, hydrauliczne, pneumatyczne oraz systemy i układy bezpieczeństwa.
Każdy wykonany przegląd specjalny zostaje zakończony protokołem. Umieszczane są w nim najważniejsze informacje dotyczące całego procesu. Jeżeli przegląd specjalny zaleca przeprowadzenie remontu kapitalnego urządzenia, właściciel może przystąpić do jego realizacji. W przypadku, kiedy koszt remontu kapitalnego jest niewspółmiernie wysoki do wartości urządzenia, właściciel może zdecydować o jego złomowaniu. Dotyczy to najczęściej sytuacji, kiedy remontu kapitalnego wymaga cała konstrukcja nośna wykonana ze stali. Jeżeli remont kapitalny zostanie przeprowadzony zgodnie z zaleceniami protokolarnymi, urządzenie UTB zyskuje nowy resurs, czyli bezpieczny okres eksploatacji.
Jak Obliczyć Resurs, gdy Historia Eksploatacji jest Nieznana?
Nie do końca poznana historia używanych urządzeń UTB budzi u ich właścicieli uzasadniony strach i niepewność o legalność ich dalszego użytkowania. Konieczność obliczenia resursu wydaje się być nieunikniona, a związane z tym koszta i problemy nadal owiane są tajemnicą. W sytuacjach, kiedy nie jest możliwe odtworzenie historii eksploatacji urządzeń UTB, obliczenie resursu wydaje się nierealne.
W takich przypadkach przeprowadzanie resursu odbywa się z wykorzystaniem wszelkich dostępnych informacji technicznych na temat eksploatowanych urządzeń. Są to: tabliczki znamionowe, dokumentacja z przeglądów i badań technicznych, protokoły z napraw, a także dokumentacja techniczna producenta oraz obowiązujące normy dla wybranych rodzajów maszyn. Dodatkowo, wybrane modele dźwignic fabrycznie są wyposażone w rejestratory widma obciążeń.
Profesjonalne Wsparcie w Obliczaniu Resursu
Jeśli potrzebujesz szybko przeprowadzić resurs UTB, warto skontaktować się z firmą specjalizującą się w tego typu usługach. Profesjonaliści udzielą niezbędnych informacji dotyczących sprawnego wykonania wszystkich czynności związanych z resursem.
Firma posiadająca wymagane uprawnienia UDT do obliczania resursu i przeglądów specjalnych, po akceptacji oferty, przesyła specjalny arkusz, który należy wypełnić zgodnie z załączoną instrukcją. Po otrzymaniu wypełnionego pliku przystępuje do obliczenia resursu i skompletowania niezbędnej dokumentacji. Skan dokumentów (opatrzonych stosownym podpisem i pieczątką) oraz faktura są zazwyczaj przesyłane drogą elektroniczną. Taki zdalny proces znacznie ułatwia całą procedurę uzyskania resursu.