Przełęcz Brona w Babiogórskim Parku Narodowym

Przełęcz Brona (słow. Brána) to istotny punkt w masywie Babiej Góry w Paśmie Babiogórskim, będącym częścią Beskidu Żywiecko-Orawskiego. W regionalizacji według Jerzego Kondrackiego przełęcz ta znajduje się w Beskidzie Żywieckim, a w ujęciu słowackim - w Oravské Beskidy.

Charakterystyka i położenie Przełęczy Brona

Wysokość przełęczy podawana jest przez Geoportal na 1412 m n.p.m., natomiast mapa Compass wskazuje 1408 m. Brona leży w północno-zachodniej grani masywu Babiej Góry, pomiędzy Cylem (dokładniej przed jego drugim, wschodnim wierzchołkiem, czyli Niższym Cylem) a Kościółkami. Głównym grzbietem tego masywu i przez przełęcz Brona biegnie granica polsko-słowacka oraz Wielki Europejski Dział Wodny.

Stoki przełęczy różnią się charakterem: południowo-zachodnie (słowackie) są mało strome, a z nich wypływa potok Bystra. Północne stoki, po polskiej stronie, są bardziej strome i z ich niższej części wypływa potok Marków. Na wschód od przełęczy rozciąga się system wąwozów zwanych Izdebczyskami, gdzie znajduje się maleńki stawek zwany Czarne Oko oraz kilka małych jaskiń.

Nazewnictwo i historia

Nazwę przełęczy, Brona, utworzył w 1925 roku Kazimierz Sosnowski od staropolskiego słowa "brona" oznaczającego bramę. Dawniej mieszkańcy Zawoi nazywali tę przełęcz po prostu Siodełkiem lub Siodłem. W XVII i XVIII wieku prowadził przez nią Zbójecki Chodnik - ścieżka łącząca Zawoję z Półgórą.

Flora i Fauna Okolicy

Obszar wokół Przełęczy Brona charakteryzuje się bogatą florą. Licznie zakwita tu m.in. gronkowy oraz parzydło leśne. Występują również porzeczka skalna, maliny i wiele gatunków ziołoroślowych. Dominującymi drzewami są świerk i jodła, tworzące las o charakterze puszczańskim. Na wysokości 1100-1150 m n.p.m. w dolinie potoku Marków, pod Sokolnicą, występuje unikalny bór świerkowy, którego drzewa osiągają wiek do trzystu lat. Skład boru uzupełnia jarzębina. Piękny starodrzew bukowo-jodłowy objęty jest ochroną ścisłą. Można tu spotkać śmiałka darniowego, którego występowanie jest również skutkiem dawnego wypasu owiec.

Fauna tego obszaru jest równie interesująca. Wśród płazów żyją tu traszka górska, traszka karpacka oraz kumak górski. Ślady działalności niedźwiedzia w poszukiwaniu larw można dostrzec w rozbitych bukowych pniach. Czasem sypie się w dół urwistego zbocza rumosz skalny, zwłaszcza w miejscach przemieszczania się jeleni.

Schronisko na Markowych Szczawinach - historia i znaczenie

W pobliżu Przełęczy Brona, na Markowych Szczawinach, znajduje się schronisko, które ma bogatą historię. Plan budowy schroniska został zatwierdzony 20 maja 1906 roku przez Oddział Babiogórski TT w Makowie. Uroczyste otwarcie nastąpiło 15 września 1906 roku, a poświęcił je ówczesny wikary w Zawoi, ks. Następnie na polanie przed schroniskiem zaczęła się zabawa. Schronisko odgrywało ważną rolę w polskiej turystyce.

W początkowych latach funkcjonowania obiekt borykał się z problemami z kosztami utrzymania, a także z kłusownikami i włóczęgami, którzy okradali go z koców i pościeli. Budowla ulegała zmianom na przestrzeni lat. W 1932 roku z dawnej kuchni i jadalenki utworzono duży hall. Rozbudowano ją w 1934 roku, a w 1950 roku wprowadzono ogrzewanie w głównym budynku, oddzielając jadalnię od pozostałych części wymurowaną z głazów ścianą. Współczesne schronisko zostało oddane do użytku 25 kwietnia 2010 roku, zastępując rozebrany wcześniej obiekt.

Muzeum Turystyki Górskiej

W 1966 roku w schronisku powstało Muzeum Turystyki Górskiej im. prof. Kazimierza Sosnowskiego (1875-1954), nazywanego ojcem turystyki beskidzkiej. W muzeum zgromadzone są eksponaty związane z historią turystyki babiogórskiej, w tym sprzęt turystyczny (czekany, buty, latarki, puszki żywnościowe) oraz regionalia babiogórskie. Muzeum utrwala wydarzenia i prace związane z Babią Górą.

Szlaki Turystyczne i Punkty Widokowe

Przełęcz Brona jest ważnym węzłem szlaków turystycznych, oferującym piękne widoki i dostęp do kluczowych szczytów Babiogórskiego Parku Narodowego. Czasy przejścia do Przełęczy Brona z pobliskich punktów to:

• z Markowych Szczawin: 0.30 godz.
• z Diablaka: 0.45 godz.
• z Cyla: 0.15 godz.

Diablak (Babia Góra)

Z Przełęczy Brona ścieżka biegnie ku górze wzdłuż długiego uskoku w kierunku szczytu Babiej Góry, zwanego Diablakiem (1725 m n.p.m.). Diablak stanowi jeden z największych walorów przyrodniczych Babiej Góry. Jest to najwyższy szczyt w Beskidzie Żywieckim i drugi, po Śnieżce, pod względem wybitności w Polsce. Wierzchołek Diablaka odznacza się wybitnymi walorami widokowymi, rozciągającymi się na Polskę i Słowację. Na szczycie stoją dwa obeliski, a w razie deszczu lub burzy można schronić się w skalnej niszy. Skały w okolicy Diablaka to głównie piaskowce magurskie, najczęściej średnio- i drobnoziarniste, ze skorupiastymi inkluzjami.

Sokolica

Innym ważnym punktem jest Sokolica, na którą z Górnego Płaju prowadzi stromo kamienna ścieżka, zwana również "Percią Przyrodników". Z północnego zbocza babiogórskiego masywu na szczyt Sokolicy wznosi się kamienna ścieżka. Pomiędzy Diablakiem a Sokolicą znajduje się platforma widokowa. Sokolica ma kilkudziesięciometrową pionową ścianę od północy, powstałą kilkaset lat temu na skutek potężnego obrywu skalnego. Według legendy, gnieździły się tutaj orły, które górale uważali za sokoły, stąd nazwa. Widoki z tego miejsca są piękne, pozwalając ogarnąć wzrokiem kilka grup górskich.

Inne punkty

W dół czerwonym szlakiem, lekko opadającą kamienną ścieżką, rozciąga się odcinek trasy nazywany Diabelską Kuchnią. Można też dotrzeć do Szkolnikowych Rozstajów (1090 m n.p.m.), nazwanego na cześć gawędziarza Wawrzyńca Szkolnika. Kolejnym ważnym punktem jest przełęcz Krowiarki, często stanowiąca początek lub koniec wielu wędrówek w masywie Babiej Góry.

Geologiczna przeszłość Babiej Góry

W czasie epoki lodowcowej Babia Góra była kilkakrotnie pokrywana lodowcami. Wraz ze zmianami klimatu, pokrywy lodowe topniały, pozostawiając ślady w postaci moren czołowych i bocznych wraz z małymi jeziorkami. Wiele z tych jeziorek szybko zanikło, gdy moreny zostały rozerwane przez spływającą wodę. Okres ocieplenia nie trwał długo. Wówczas powstało około 14 lodowców o łącznej powierzchni 33 hektarów. Inne formy polodowcowe to kary, takie jak ta północna pod Kościółkami.

tags: #babiogorski #park #narodowy #przelecz #brona