Kombajny Bizon Z056 Super i pokrewne modele: szczegółowa charakterystyka i historia

Kombajny marki Bizon od dekad są symbolem polskiego rolnictwa i jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów mechanizacji prac polowych w naszym kraju. Produkowane przez Fabrykę Maszyn Żniwnych w Płocku, maszyny te stały się nie tylko powszechnym narzędziem pracy w gospodarstwach, ale także trwałym elementem historii i tożsamości rolnictwa w Europie Środkowo-Wschodniej.

Bizon - kombajn rolniczy produkcji polskiej służący do zbioru zbóż, rzepaku, kukurydzy, słonecznika i innych roślin nasiennych. Kombajny zbożowe pod marką Bizon, produkowane były przez Fabrykę Maszyn Żniwnych w Płocku w latach 1970-2004. Wyprodukowano ok. 70 tys. sztuk kombajnów Bizon w różnych modelach. Były one również eksportowane do wielu krajów na całym świecie.

Ewolucja modeli Bizon: od Z040 do nowoczesnych konstrukcji

Pierwszym modelem Bizona był Z040 (KZS-3), produkowany równolegle z wersjami Z040s (na gąsienicach), Z041 (z workownikiem), 5040 (na eksport) w latach 1970-1974. Następnie, w latach 1978-1979, składano modele Z042 (z hydrostatycznym napędem naganiacza), Z043 oraz 5043 (na eksport). Zdecydowana większość wariantów i wersji rozwojowych Bizona posiadała silniki na licencji brytyjskiej firmy Leyland.

Bizon Z040 i jego odmiany

Model Bizon Z040, wraz ze wszystkimi wymienionymi odmianami, wyposażony był w sześciocylindrowy, wysokoprężny silnik o oznaczeniu SW 400/R3 i pojemności 6,6 l, generujący moc 100 KM. Silnik sprzężony był z trzybiegową skrzynią biegów. Heder tych kombajnów, w zależności od wersji, miał 330/420 cm szerokości roboczej, a zebrane zboża lub inne rośliny trafiały do zbiornika o pojemności 2-2,5 m³. Kombajny te posiadały 4 wytrząsacze.

Bizon SUPER (Z050) i jego ulepszenia

Drugą główną wersją Bizona jest Z050, bardziej znany pod nazwą Bizon SUPER. Podobnie jak poprzednik, produkowany był równolegle z odmianami Z050s (napęd gąsienicowy), Z051 (workownik), Z052 (hydrostatyczny napęd naganiacza) oraz 5050 (eksport) w latach 1972-1978. Warto wspomnieć o modelu Z055, znanym jako AMERICANA, przeznaczonym na rynek amerykański i sprzedawanym pod nazwą Long 5000 Grain Combine, produkowanym jedynie w 1975 roku.

W trakcie produkcji pierwszej serii kombajnów Bizon SUPER rozpoczęto drugą, trwającą od 1976 do 1994 roku. Zaliczają się do niej odmiany Z056, Z056H i Z056M (eksport) oraz Z056s (gąsienice). Różnice między Z040 a Z050 są stosunkowo niewielkie. Bizon SUPER posiadał taki sam silnik jak jego poprzednik, jednak w niektórych wersjach moc została podniesiona ze 100 do 115 KM. Szerokość zespołu żniwnego została powiększona i mogła wynosić od 360 do 520 cm. Dodano jeden wytrząsacz oraz opcję dodatkowego biegu do przodu. Zbiornik mógł pomieścić od 2,5 do nawet 4,4 m³.

Bizon REKORD (Z058): najpopularniejsza odsłona

Kolejna odsłona głównej serii Bizona to Z058, czyli popularny REKORD. Produkcja tego modelu trwała od roku 1980 aż do 2004. Posiadał dwie wariacje przeznaczone na eksport: modele 5058 oraz Z058 (z gąsienicami, przeznaczony do zbioru ryżu). W Bizonach REKORD montowano silnik SW400, który w przeciwieństwie do starszych wersji był turbodoładowany (6CT107/R4 lub 6CT107/R2), a jego moc wzrosła do 120-138 KM w zależności od wersji. Szerokość koszenia maksymalnie wynosiła 5 m. Skrzynia biegów i liczba wytrząsaczy pozostały takie same jak w poprzedniku. Zstandaryzowano zbiornik na plon do 3,5 m³. Poprawiono komfort pracy dzięki opcji montażu klimatyzacji.

Bizon GIGANT (Z060): potężna maszyna

Większym modelem REKORDA był Bizon GIGANT, o symbolu Z060. Produkowany był w latach 1976-1980 oraz od 1986 do 1988 roku (wersje Z083). W GIGANCIE montowano znacznie mocniejszy silnik SW680 (licencja British Leyland) o pojemności skokowej 11,1 l i mocy 220 KM. Motor sprzężony był z dwubiegową skrzynią biegów. Szerokość robocza Bizona GIGANTA wynosiła od 565 do 635 cm. Liczba wytrząsaczy została zwiększona do 6, a zbiornik na ziarno do 5 m³.

Inne modele i serie Bizona

Kolejną odmianą Bizona jest seria BS (Z110), z wersjami eksportowymi 5110 i 5110 Hydrostatic de Luxe, a także modelami na rynek krajowy: Z115 i Z120 (z wytrząsaczami klawiszowymi). W serii BS powrócono do silnika SW400, montowanego równolegle z SW600. Oba silniki posiadały turbo i były sprzężone z trzy- lub czterobiegową skrzynią biegów. Moc SW400 podniesiono do 150 KM, a SW680 zachowało 200 KM. Ilość wytrząsaczy powróciła do 5. Szerokość robocza hedera mieściła się w przedziale 420-500 cm.

Przedostatnimi produkowanymi przez FMŻ kombajnami były Bizon NORDIC (Z140) i SAMPO (2020) z lat 1992-1998. Posiadały fiński silnik Valmet Corporation o symbolu 420 DS, pojemności 4,4 l i mocy 79 KM, sprzężony z trzybiegową skrzynią. Szerokość robocza została zmniejszona do 270-310 cm. Nagarniacz uzyskał elektryczny silnik. Ilość wytrząsaczy zmniejszono do 4.

Bizon DYNAMIC to ostatnie w pełni polskie kombajny, obejmujące modele Z165, Z115 (DYNAMIC TURBO 3B), Z165/1 (DYNAMIC LX) i Z165/2 (DYNAMIC TURBO 3B) z lat 1994-1999. Posiadały one silnik podobny do poprzednika. Szerokość robocza została powiększona do 420 cm. Ilość wytrząsaczy powiększono do 5. Zamontowano również zbiornik na ziarno o pojemności 5 m³.

W międzyczasie na rynku pojawił się model Z020, potocznie nazywany ZAGON. Był to lekki, pół-zawieszony kombajn zbożowy przeznaczony dla rolników indywidualnych, który można było podczepić do popularnych ciągników jak Ursus C-360 czy Zetor 7011 i 7211. Produkowany był od 1984 do 1985 roku (produkcję po 1985 roku przeniesiono do Poznania, gdzie ZAGON składano do 1992 r.). Szerokość robocza wynosiła 2,5 m. Kombajn był prosty w budowie i obsłudze.

Dane techniczne i specyfikacja Bizon Z056 Super

Kombajn Bizon Z056 Super, opracowany jako następca kombajnu Z-050, jest przeznaczony do zbioru czterech podstawowych zbóż, rzepaku i niektórych roślin strączkowych. Zastosowanie podbieracza pokosów umożliwia zbiór metodą dwufazową. Kombajn jest przystosowany do montowania odpowiednich adapterów, co rozszerza zakres zastosowania do zbioru innych kultur nasiennych, jak kukurydza, słonecznik, trawy i koniczyna.

Ogólne dane o kombajnie Bizon Z056 Super

Silnik w Bizon Z056 Super

Zespół żniwny (heder) w Bizon Z056 Super

Zespół młocący w Bizon Z056 Super

Wytrzęsacze w Bizon Z056 Super

Sita w Bizon Z056 Super

Osiągi Bizon Z056 Super

Skrzynia biegów w Bizon Z056 Super

Hamulce w Bizon Z056 Super

Wymiary Bizon Z056 Super

Ogrzewanie w Bizon Z056 Super

Masa i jej znaczenie w eksploatacji kombajnu Bizon

Waga kombajnu Bizon to nie tylko sucha liczba z tabliczki znamionowej. Jest to parametr, który wpływa na wiele aspektów eksploatacyjnych: od transportu maszyny, przez dobór przyczep i lawet, aż po naciski na glebę podczas pracy w polu. Dla gospodarstw z ograniczoną nośnością gruntu lub z trudnym dojazdem do pól masa kombajnu ma istotne znaczenie praktyczne.

Z punktu widzenia praktyki rolniczej, masa kombajnu Bizon ma duże znaczenie przy pracy na polach o słabej strukturze gleby lub w warunkach podmokłych. Wyższa waga oznacza większy nacisk na oś napędową, co może prowadzić do zagęszczania gleby, szczególnie w trakcie wielodniowych żniw po opadach.

Przewóz Bizona wymaga odpowiedniego przygotowania. Standardowy Bizon Z056 nie zmieści się na przyczepie o nośności poniżej 10 ton, szczególnie jeśli planowany jest transport z założonym hederem. W praktyce najczęściej demontuje się zespół żniwny i przewozi go osobno na wózku hederowym. Sam korpus kombajnu, ważący blisko 7 ton, transportowany jest na naczepie niskopodwoziowej.

Ciężar kombajnu przekłada się również na wymagania serwisowe. Maszyny o większej masie poddawane są większym obciążeniom dynamicznym podczas pracy. Dlatego ważne jest regularne sprawdzanie stanu zawieszenia, łożysk w kołach nośnych oraz układu hamulcowego. Podczas zimowego przechowywania kombajnu o masie powyżej 7 ton warto zadbać o odpowiednią twardość podłoża, aby nie doszło do zapadania się opon w nawierzchnię.

Masa maszyny wpływa na zużycie paliwa nie tylko podczas jazdy, ale także w trakcie młócenia. Większy ciężar to również większe opory toczenia, co w warunkach grząskich przekłada się na konieczność pracy na niższych przełożeniach i wyższych obrotach silnika. Średnie spalanie dla modelu Bizon Super Z056 wynosi od 12 do 17 l/h w zależności od rodzaju zbioru, ukształtowania terenu i warunków pogodowych.

Część rolników decyduje się na modernizację kombajnów Bizon, m.in. poprzez wzmocnienie układów jezdnych, wymianę silników na bardziej ekonomiczne jednostki lub montaż systemów GPS i monitoringu plonów. W niektórych przypadkach te zabiegi zwiększają masę całkowitą maszyny nawet o kilkaset kilogramów.

Ciekawostką jest, że masa pierwszych modeli Bizon z lat 60. nie przekraczała 5,5 tony. Wynikało to zarówno z lżejszych materiałów, jak i mniejszych rozmiarów zespołu młócącego oraz prostszej konstrukcji ramy. Wraz z rozwojem technologii i oczekiwań rynkowych, wzrosły zarówno wydajność, jak i masa maszyn. Dzisiejsze kombajny Bizon, choć nadal obecne na wielu polskich wsiach, często ustępują pod względem masy nowoczesnym konstrukcjom zachodnim, które ważą od 11 do nawet 18 ton w stanie roboczym.

Porównanie Bizon Super Z056 z Bizonem Rekord Z058

Choć kombajny Bizon Z056 Super i Z058 Rekord są maszynami z tej samej rodziny, posiadają istotne różnice. Zacznijmy od stanowiska operatora; Bizon Super takowego nie dysponował. Pod tym względem Rekord stanowił spory krok do przodu; już w standardzie montowano w nim kabinę z układem filtracji. Rekord w późniejszych latach produkcji mógł dysponować także komputerem pokładowym wskazującym podstawowe parametry pracy.

Z czasem Z058 otrzymał zmodernizowany układ chłodzenia, eliminując „chorobę wieku dziecięcego” z pierwszych lat produkcji. Obydwa kombajny dysponowały przekładniami mechanicznymi 4+1, choć układ przeniesienia napędu w Rekordzie uznawany jest za o wiele mniej awaryjny.

Zwiększona moc i modyfikacje w układzie omłotu i separacji miały wpływ na wydajność. W modelu Rekord uzyskiwano o 1 kg więcej zebranej masy na godzinę pracy. Wydajność roboczą określano odpowiednio na 1,6 wobec 2 ha na godzinę. Znacznie większy był zbiornik Rekorda; miał 3,5 metra sześciennego pojemności wobec 2,5 w Suprze. Pierwszy z kombajnów pozwalał na wygodniejsze pozbycie się zboża ze zbiornika; rura wyładowcza rozkładana była za pomocą siłownika hydraulicznego. To najważniejsze różnice pomiędzy obydwoma kombajnami.

Bizon Super produkowany był od roku 1976 do 1992. Rekorda produkowano od roku 1980 do 2004, stąd różnic znajdziemy całkiem sporo.

Dzieje Bizona w latach 90. i przemiany ustrojowe

Od przemiany ustrojowej w Polsce Fabryka Maszyn Żniwnych miała bardzo złą sytuację finansową. Główni klienci, czyli PGR-y, przestali istnieć, a indywidualni rolnicy woleli kupować maszyny używane. Eksport upadł, ponieważ na rynku pojawiły się dużo nowocześniejsze maszyny zachodnie. W 1998 roku FMŻ wykupione zostało przez New Holland. W fabryce rozpoczęto wówczas produkcję modeli pod nazwą New Holland Bizon. Były to już o wiele nowocześniejsze maszyny, o symbolach TC59, TC54, TC56 i ostatni produkowany w Płocku New Holland Bizon TC5040.

Co ciekawe, rok przed wykupieniem FMŻ podjęto próbę utworzenia stałej linii produkcyjnej Bizonów Z058 na Ukrainie. W mieście Kowel powstała firma mająca montować polskie kombajny. Projekt jednak się nie powiódł i udało się wyprodukować jedynie 8 sztuk REKORDA.

W 1997 roku na Ukrainie w Kowlu powstało Wspólne Ukraińsko-Polskie Przedsiębiorstwo „Bizon-Ukraina”. Spółkę założyła Bizon sp. z o.o. w Płocku oraz OTA „Kowelselmasz”, na obszarze której powstała montownia. Docelowo spółka miała montować 2000 kombajnów Bizon Ukraina Z058 z części dostarczanych przez BIZON Sp. z o.o. w Płocku.

Produkcja Bizonów została zaprzestana w maju 2004 roku, po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, ze względu na konstrukcję. W roku 2006 firma Case New Holland, m.in. po naleganiach samej załogi, powróciła do nazwy Bizon dla kombajnu TC54.

Kombajnów Bizon America zostało wyprodukowanych zaledwie dwadzieścia kilka sztuk. Wszystkie wyjechały do Skandynawii. Kombajn był produkowany w 1975 roku, miał już rozkładaną hydraulicznie rurę wysypową, czujniki strat, szerokie ogumienie, kabinę z przesuwanymi drzwiami, a przede wszystkim charakterystyczny duży zbiornik ziarna, mieszczący 3 tony pszenicy, czyli prawie dwukrotnie więcej niż w Bizonie Super.

Dla kogo przeznaczone są kombajny Bizon?

Bizon, mimo swojego wieku i przestarzałej technologii, jest bardzo dobrym zakupem nawet dziś. Jedną z jego największych zalet jest stosunkowo niska cena. W razie awarii istnieje możliwość łatwego zakupu części zamiennych do Bizona przez ich wysoką dostępność. Na rynku są dostępne zarówno elementy drogie, pochodzące od sprawdzonych producentów, jak i tańsze zamienniki.

Bizony idealnie sprawdzają się na gospodarstwach o małych i średnich areałach. Ponadto, można na nich zarobić, kosząc pola rolnikom nieposiadającym tego typu maszyny. Dowodem na ich niezawodność i niezastąpioność jest ogromna popularność w krajach socjalistycznych za czasów ZSRR, a także w dzisiejszej Polsce, gdzie wciąż są jednymi z najpopularniejszych kombajnów.

tags: #bizon #kombajn #super #o56 #zbozowy #sprzedam