Olej w zwolnicach Bobcat: Kontrola poziomu i konserwacja

Zwolnice są kluczowym elementem układu jezdnego koparek i innych maszyn budowlanych, zapewniając ich mobilność, szczególnie w trudnym terenie. Składają się z hydromotoru i przekładni zębatej, które wymagają stałego smarowania. Użycie właściwego oleju przekładniowego zapewnia trwałość i odpowiednie smarowanie łożysk oraz kół zębatych mechanizmu. Zaniedbanie regularnej konserwacji i kontroli poziomu oleju w zwolnicach może prowadzić do poważnych i kosztownych awarii, a także długotrwałych przestojów w pracy maszyny.

Dlaczego regularna konserwacja zwolnic jest tak ważna?

Naprawa zwolnicy w koparce jest procesem kosztownym i czasochłonnym. Nie chodzi wyłącznie o koszt samych części, ale także o straty wynikające z przestoju w pracy maszyny. Zwolnice do koparek gąsienicowych podlegają dużym obciążeniom, przez co bez właściwej konserwacji szybko się zużywają. Pozostawienie ich samymi sobie przez dłuższy czas to nie tylko ryzyko trwałego uszkodzenia, ale także zagrożenie dla całego układu hydraulicznego.

Zanieczyszczenia będące wynikiem zużywania się elementów roboczych zwolnicy mogą trafić wraz z olejem do innych połączonych z nią części maszyny, powodując rozległe awarie. W rezultacie zaoszczędzenie kilkudziesięciu minut, które zajęłaby szczegółowa konserwacja, pociąga za sobą nieporównywalnie większe straty niż krótka przerwa na sprawdzenie stanu urządzenia. Ekstremalne obciążenia, mała ilość oleju (typowa zwolnica w minikoparce mieści zaledwie 1-2 litry oleju) oraz ryzyko zanieczyszczeń mikroskopijnymi opiłkami metalu ze zużywających się kół zębatych i łożysk, sprawiają, że regularna kontrola jest absolutnie najważniejszą czynnością serwisową, chroniącą jeden z najdroższych i najciężej pracujących komponentów maszyny. Szczegółowe informacje dotyczące harmonogramu konserwacji i specyfikacji zawarte są w instrukcji obsługi maszyny, tzw. DTR.

Jak sprawdzić poziom oleju w zwolnicy?

Regularne sprawdzanie poziomu oleju przekładniowego to podstawa bezawaryjnej pracy zwolnicy koparki. Zaniedbanie tej czynności zwiększa ryzyko poważnych awarii, zatarcia łożysk i przegrzewania mechanizmu. Poziom oleju można sprawdzić w kilku prostych krokach:

1. Lokalizacja i orientacja zaślepek: Spoglądając na obudowę zwolnicy (po zdjęciu osłony na zewnętrznej stronie), możesz zauważyć dwie lub trzy zaślepki (zależnie od modelu).
   • Przy dwóch zaślepkach: Najczęściej ułożone są względem siebie pod kątem 90°. Należy obrócić zwolnicę tak, aby górna zaślepka znalazła się na godzinie 12, a niższa na 3 (w orientacji może pomóc logo producenta lub podpisy otworów).
   • Przy trzech zaślepkach: Zwykle są w jednej linii (dwa przy przeciwległych krawędziach i jeden na środku). Należy ustawić je tak, aby na górze była zaślepka otworu do napełniania (na ogół podpisana jako „fill”).
2. Czyszczenie: Ostrożnie oczyść zwolnicę, zwłaszcza wokół zaślepek, z zanieczyszczeń (piasku, błota, ziemi, brudu itp.), aby nie dostały się one do oleju przekładniowego po usunięciu zaślepek.
3. Usuwanie zaślepek: Powoli wyjmij zaślepki (obie przy zwolnicy z dwiema, środkową i górną przy urządzeniu z trzema). Mogą one wymagać poluzowania za pomocą młotka. Korek najczęściej znajduje się w bocznej części zwolnicy.
4. Sprawdzenie poziomu: Przy odpowiednim poziomie oleju powinien się on zrównać z otworem na godzinie 3 (dla dwóch zaślepek) lub środkowym otworem (dla trzech zaślepek). Jeśli po odkręceniu korka pojawi się wyciek, poziom jest prawidłowy.
5. Uzupełnianie: Jeśli oleju jest mniej, trzeba dolać go tyle, aby wyrównał się do wspomnianego otworu. Wlewaj nowy olej przekładniowy tylko do czasu, aż zacznie lekko wypływać przez korek kontrolny.
6. Ponowne zamknięcie: Po uzupełnieniu oleju należy założyć nowe zaślepki. Dokręć korek i sprawdź po chwili, czy nie pojawiają się wycieki.

Ogólną zasadą jest, że olej przekładniowy nie powinien przekraczać połowy pojemności zwolnicy. Taka kontrola po około 100 motogodzinach pracy to minimum. Przy intensywnej eksploatacji sprawdzaj częściej.

Specyfika sprawdzania poziomu oleju hydraulicznego w minikoparce Bobcat X320

W minikoparce Bobcat X320 i podobnych modelach, jest "oczko", przez które można sprawdzić poziom oleju hydraulicznego. Jednak zdarza się, że po wymianie oleju hydraulicznego (np. oryginalnego Bobcata, czerwonego), "oczko" po kilku dniach staje się całkowicie czarne i nic nie widać, co utrudnia ocenę ubytku lub zabrudzenia. Poziom oleju widoczny przez to oczko różni się w zależności od położenia wysięgnika, ramienia i łyżki. Aby poziom oleju był prawidłowo widoczny w "oczku", wszystkie tłoczyska powinny być "pochowane" w siłownikach.

Wymiana oleju przekładniowego w zwolnicach

Olej w przekładni powinien podlegać całkowitej wymianie zgodnie z zaleceniami producenta zawartymi w DTR. Przy wymianie zwolnicy należy bezwzględnie sprawdzić poziom oleju przekładniowego. Najlepiej zrobić to, gdy olej jest jeszcze ciepły, gdyż ułatwi to jego odsączenie. Minimalną częstotliwość wymiany określa producent, jednak przy intensywnej eksploatacji olej będzie zużywał się szybciej, co może wymagać częstszej wymiany.

Proces wymiany oleju wygląda następująco:

1. Przygotowanie: Rozgrzej olej, jeżdżąc maszyną przez kilka minut. Ustaw zwolnicę tak, aby wspomniane zaślepki znalazły się na godzinie 3 i 6 (przy dwóch otworach) lub tak, żeby na dole znalazła się ta podpisana „drain” (przy trzech otworach). Dolny otwór posłuży do spustu, a górny/środkowy do przewietrzenia układu.
2. Czyszczenie: Oczyść powierzchnię zwolnicy z zanieczyszczeń.
3. Spuszczanie oleju: Podstaw naczynie. Usuń najpierw dolną, a później powoli górną zaślepkę (lub korek wlewowy). Jeśli to konieczne, użyj młotka do ich poluzowania. Pozwoli to na szybsze spłynięcie oleju.
4. Kontrola oleju: Podczas gdy olej będzie wypływał dolnym otworem, upewnij się, że nie ma w nim opiłków metalu. Jeśli się pojawiają, oznacza to, że doszło do uszkodzeń mechanizmu przekładniowego i zwolnicę trzeba poddać serwisowi lub wymienić na nową.
5. Napełnianie: Gdy cały olej już odpłynie, wkręć korek spustowy. Można przystąpić do nalewania nowego oleju - przy dwóch otworach, po prostu odwróć je tak, aby dolny znalazł się na górze, a przy trzech zaślep dolny i otwórz górny (podpisany „fill”). Wlej nowy olej przez górny otwór.
6. UWAGA: Upewnij się, że zalewasz zwolnicę tym samym typem oleju, który był używany poprzednio - w żadnym razie nie powinno się mieszać różnych olejów.
7. Ustawienie poziomu i zamknięcie: Poczekaj, aż nadmiar oleju przestanie wypływać przez otwór kontrolny (lub napełniania). Po napełnieniu zwolnicy do odpowiedniego poziomu załóż nowe zaślepki. Dokładnie wkręć i dokręć korek wlewowy i kontrolny. Wyczyść obudowę zwolnicy.

Charakterystyka olejów przekładniowych do zwolnic

Olej przekładniowy cechuje się kilkoma ważnymi parametrami, na które należy zwracać uwagę przy wyborze środka smarnego.

Kluczowe parametry

• Lepkość: Jest miarą tego, jak trudno ciecz ulega deformacji. W praktyce, im bardziej lepki płyn, tym trudniej się go przelewa. Jest najważniejszą właściwością fizyczną, wpływa na właściwości smarne, w tym grubość i wytrzymałość powłoki olejowej oraz żywotność i wydajność zwolnicy.
• Indeks lepkości (VI): Empirycznie uzyskana bezjednostkowa wartość, która pozwala mierzyć zmiany lepkości w odniesieniu do temperatury. Im wyższe VI danego oleju, tym bardziej stabilna będzie jego lepkość w szerokim zakresie temperatur.
• Klasa lepkości SAE: Stowarzyszenie Inżynierów Motoryzacji (SAE) przygotowało klasyfikację olejów, która pozwala ocenić grubość tzw. filmu olejowego. Wyróżniono łącznie 14 klas lepkości - 6 dla warunków zimowych (cyfra przed literą W, np. 10W) i 8 dla letnich (cyfra po W, np. W40).
• Kolor: Podawany w formie liczby bez jednostek, na podstawie porównania barwy cieczy ze szklanym wzorcem. Kolor oleju jest bardzo istotnym wskaźnikiem. Przykładowo, jeśli odbiega od wartości podanej przez producenta, może to świadczyć o problemach z oksydacją lub zanieczyszczeniami w układzie zwolnicy. Stary olej jest zazwyczaj znacznie ciemniejszy od świeżego.
• Gęstość w stopniach API: Na podstawie stopni API można łatwo określić, czy dany olej będzie się unosił na wodzie, czy w niej utonie. Oleje o wartości API powyżej 10 będą się unosiły, natomiast te o niższej wartości będą tonąć.
• Temperatura zapłonu: Najniższa wartość temperatury, przy której z cieczy odparuje wystarczająca ilość gazu, by mogła się zapalić. Większość olejów przekładniowych nie jest zbyt łatwopalna, ale warto zwrócić uwagę na ten parametr, gdy zamierza się korzystać ze zwolnicy w warunkach wysokotemperaturowych.
• Punkt krzepnięcia: Wartość temperatury, przy której olej zaczyna tężeć i staje się trudny w przelewaniu. Im wartość ta jest niższa, tym na większe zimno może być wystawiony olej.
• Punkt kanałowy: Wartość temperatury, przy której olej nie wpływa już do kanału pozostawionego przez przejście koła zębatego. W normalnych warunkach wypełnia on ów kanał od razu po przejściu zębatki.

Jaki olej stosować do zwolnic?

Najlepszym wyborem będzie oczywiście olej, który poleca producent danej zwolnicy, gdyż jego parametry są dostosowane do specyfikacji urządzenia. Jeśli pojawi się konieczność korzystania z zamienników, trzeba upewnić się, że ich parametry pokrywają się z polecanym produktem w możliwie największym stopniu. W większości maszyn stosuje się przekładniowy olej klasy GL-5 lub GL-4, zależnie od zaleceń producenta. Najczęściej stosuje się wysokiej jakości olej przekładniowy o lepkości SAE 80W-90 lub 85W-140 i klasie jakości API GL-5, przeznaczony do pracy w warunkach wysokiego ciśnienia. Każda koparka może wymagać innej lepkości, ale olej musi być odporny na wysokie obciążenia i temperaturę pracy przekładni.

• Olej do zwolnic CAT: Modele CAT zazwyczaj wymagają olejów przekładniowych o lepkości SAE dobranej do konkretnej serii maszyny.
• Olej do zwolnic Case: W maszynach Case zwykle stosuje się oleje GL-5 o odpowiedniej lepkości, zgodne z zaleceniami producenta.

Dalsze aspekty konserwacji zwolnic

Oprócz kontroli i wymiany oleju, ważne są również inne elementy konserwacji, które zapewniają długotrwałą i bezawaryjną pracę zwolnic.

Sprawdzenie filtra odpływowego

Niemal każda koparka wyposażona jest w filtr odpływowy zlokalizowany na przewodzie powrotnym do zbiornika hydraulicznego. Jego zadaniem jest wyłapywanie nieczystości z płynu hydraulicznego, gdy opuszcza on napędzane nim elementy. Jeśli ten filtr nie będzie regularnie sprawdzany i wymieniany, może się zapchać, co będzie skutkować akumulacją ciśnienia w elementach układu, które może w końcu je rozerwać.

Zlokalizowanie tego filtru może być problematyczne, gdyż filtrów hydraulicznych w koparce może być nawet pięć. Najlepiej ustalić w serwisie, który po modelu i numerze seryjnym koparki sprawdzi, jakie są i gdzie zlokalizowano konkretne filtry hydrauliczne. Częstotliwość ich wymiany jest różna i należy ją sprawdzać w DTR maszyny.

Aby sprawdzić filtr:

1. Zdejmij filtr i połącz przewody odprowadzające, aby uniknąć potencjalnego zabrudzenia i utraty płynu hydraulicznego.
2. Rozkręć filtr i sprawdź stan elementu filtrującego - zwykle będzie on stożkowy i wykonany ze spiekanego brązu.
3. Jeśli stracił swój pierwotny kolor, konieczna będzie jego wymiana.

Kontrola potencjalnych wycieków

Kontrolę wycieków powinno się wykonywać codziennie przed rozpoczęciem pracy. Z silnika jazdy/zwolnicy może wyciekać płyn hydrauliczny lub olej z przekładni.

• Wyciek z przekładni: Można go wykryć, szukając śladów oleju za zębatką lub jego kropel na gąsienicach koparki gąsienicowej. Takie wycieki są najczęściej związane z mechanicznym uszczelnieniem czołowym i należy się nimi zająć możliwie najszybciej.
• Wycieki płynu hydraulicznego: Mogą być wynikiem nieszczelnego węża (co można relatywnie szybko naprawić) lub problemów z hydrauliczną częścią silnika jazdy - najprawdopodobniej zapchanego filtra.

Częstotliwość prac konserwacyjnych

Na pytanie o częstotliwość prac konserwacyjnych zwolnic koparki nie ma jednoznacznej odpowiedzi - wszystko zależy od danego modelu koparki oraz intensywności jej eksploatacji. Punktem wyjścia do ustalenia harmonogramu prac konserwacyjnych powinna być instrukcja DTR przygotowana przez producenta. Oczywiście częstotliwość prac konserwacyjnych będzie wzrastać wraz z intensywnością użytkowania zwolnicy. Należy też na bieżąco obserwować stan zwolnicy i w razie potrzeby np. uzupełnić poziom oleju.

Najważniejszą rzeczą, o której trzeba pamiętać, jest to, że zwolnice do koparek i innych maszyn powinny podlegać regularnej konserwacji. Zaniedbanie tych czynności może prowadzić do poważnych awarii i długotrwałych przestojów w pracy maszyny. Chodzi tutaj przede wszystkim o:

• Kontrolę poziomu oleju przekładniowego: Przynajmniej po każdych 100 godzinach pracy koparki.
• Wymianę oleju przekładniowego: Częstotliwość zgodnie z zaleceniami producenta, a pierwsza wymiana w nowej maszynie (lub nowej zwolnicy) zazwyczaj po ok. 250 motogodzinach.
• Kontrolę stanu filtra na wężu powrotnym płynu hydraulicznego: Według zaleceń producenta.
• Sprawdzenie zwolnicy pod kątem wycieków: Najlepiej każdego dnia przed rozpoczęciem pracy na koparce.

Jeśli jest już za późno i doszło do awarii, naprawa jest rzadko opłacalna. W takiej sytuacji najlepszym rozwiązaniem jest wymiana na kompletną, nową jednostkę.

tags: #bobcat #stan #oleju #w #zwolnicach