Brona aktywna na ściernisko: zastosowanie i wybór

Współczesne rolnictwo jest niezwykle ważną gałęzią gospodarki, wymagającą coraz to nowszych rozwiązań, które przekładają się na ergonomię pracy, to znaczy są efektywne i ekonomiczne. Rolnicy nieustannie dążą do optymalizacji procesów pracy, co jest możliwe dzięki zastosowaniu nowoczesnych maszyn, takich jak agregaty uprawowe. Te złożone z kilku narzędzi roboczych maszyny pozwalają na oszczędność czasu i redukcję kosztów produkcji rolnej, jednocześnie zwiększając jej efektywność.

W gospodarstwach rolnych wykonuje się czynności znacząco różniące się od siebie, które wymagają nie tylko wdrożenia odmiennych metod agrotechnicznych, ale i zastosowania różnych maszyn. Wśród nich wymienić trzeba m.in. bronowanie gleby, którego celem jest odpowiednie przygotowanie podłoża pod nadchodzący zasiew. Dodatkowo bronowanie gleby wpływa na zwiększenie możliwości wzrostu roślin, co jest szczególnie ważne w przypadku gleby ciężkiej lub o zwięzłej strukturze. W tym celu wykorzystuje się bronę aktywną.

Czym jest brona aktywna?

Brona aktywna, znana również jako brona wirnikowa, rotacyjna czy wirowa, to urządzenie służące do intensywnego bronowania gleby, czyli jej przygotowania do przyszłego wysiewu. Nazwy te pozwalają odróżnić bronę aktywną od urządzenia biernego, które jedynie odwraca skiby gleby, ale nie rozluźnia jej struktury. Zasada działania brony aktywnej polega na rozbijaniu dużych brył gleby na znacznie mniejsze, a co więcej, brona aktywna skutecznie dociera do najgłębszych warstw ziemi. Dzięki temu do gleby przedostaje się więcej powietrza i pozostaje w niej więcej wody, co wpływa na szybszą wegetację roślin.

Brony należą do narzędzi, których podstawową funkcją jest bronowanie, czyli rozdrabnianie ziemi zaraz po orce lub zasiewie. Wówczas cała praca ma pokryć materiał siewny rozdrobnioną glebą. Dodatkowo bronowanie należy do metod zwalczających chwasty, ponieważ praca bron służy także usuwaniu rozłogów chwastów oraz kłączy. Wyróżnia się brony zębowe (wśród nich drewniane, kolczaste, zygzakowe i sprężynowe) oraz talerzowe, składające się z wklęsłych tarcz. Jednak brona wirowa jest najpopularniejszym wałem wybieranym przez klientów.

Budowa i zasada działania brony aktywnej (wirnikowej)

Istotą działania brony wirnikowej są zęby, które obracają się w osi poziomej, stanowiąc element roboczy. Ich rolą jest rozbijanie brył gleby oraz jej intensywne mieszanie. Brona aktywna jest zbudowana z ramy wyposażonej w kozioł do trzypunktowego agregatowania z ciągnikiem. Na ramie zamocowana jest belka poprzeczna, do której dołączony jest wał napędowy wraz z pionowo ustawionymi przekładniami kątowymi. Na obracających się w płaszczyźnie pionowej wałkach przekładni zamocowane są wygięte noże robocze, które służą do spulchniania gleby. Napędzana jest wałkiem odbioru mocy ciągnika.

Elementem roboczym jest zespół wirników, osadzony zazwyczaj na 3-metrowej ramie, poprzecznie do kierunku jazdy. Zespół wirników, najczęściej na 3 metrach szerokości ma ich 12, a na każdym są dwa zęby, osadzone są poprzecznie w stosunku do kierunku jazdy. Bezpośrednio rozdrabniają i kruszą glebę. Belki, na których ulokowane są wirniki i zęby brony aktywnej najczęściej mają szerokość wynoszącą od 3 do 12 metrów. Standardowo brona wirowa jest doposażona w hydropak, listwę zgarniającą oraz wał przegubowo-teleskopowy. Jej praca standardowo sięga głębokości dla gleb średnich od 4 do 6 cm, a dla ciężkich od 6 do 10 cm, choć znajdziemy na rynku doskonałe rozwiązania sięgające większych głębokości.

Brona aktywna zwykle agregatowana jest z wałem, który ustala głębokość pracy i zagęszcza wstępnie glebę. Pracuje bardzo intensywnie, na głębokość do 20 cm i nadaje się do uprawy zwięzłych gleb w jednym przejeździe. Dodatkowe deflektory sprawiają, że pole jest równomiernie obrobione i nie tworzą się kopce. Dodatkowe wyposażenie w ruchome ramiona pozwala na optymalne i wydajne wykonanie zadań na terenie o różnym stopniu nierówności.

Warto zaznaczyć, że wielu producentów bron wirnikowych wyposaża swoje maszyny w przekładnie, które umożliwiają regulację prędkości obrotowych wirników. Zwykle dostępne są od dwóch do czterech zakresów przełożeń. W połączeniu z różnymi prędkościami wału odbioru mocy (WOM) ciągnika, umożliwiają one dopasowanie odpowiedniej prędkości wirników w zależności od rodzaju gleby oraz prędkości pracy.

Zastosowanie brony aktywnej na ściernisku

Uprawa ścierniska to jeden z pierwszych i najważniejszych zabiegów wykonywanych po żniwach. Odpowiednie przygotowanie gleby polega nie tylko na wymieszaniu resztek pożniwnych, ale także na ograniczeniu rozwoju chwastów, poprawie struktury gleby i przygotowaniu pola pod kolejne etapy uprawy. Brony aktywne najlepiej spisują się w przypadku gleby twardej i ze zwięzłymi bryłami. Są doskonałym narzędziem do gleb o strukturze średniej oraz ciężkiej. W przypadku lekkich gleb przeszkodą jest duże zapylenie, które zmniejsza skuteczność pracy. Aby było to możliwe i skuteczne, brona musi zostać odpowiednio zmodyfikowana.

Brony aktywne mogą być stosowane do pracy bezpośredniej lub zaraz po pługu. Znajdują swoje zastosowanie również w przypadku usuwania uciążliwych chwastów, tworzenia nasadzeń drzew w sadach oraz przygotowywania podłoża pod przyszłe sadzonki, a także przy uprawie bezpłużnej. Chociaż jest to urządzenie bardzo mocne, jego największą wadą jest duże zapotrzebowanie na moc, która jednak jest dobrze wykorzystana.

Wykonanie zabiegu agregatem czynnym często wymaga tylko jednego przejazdu, co jest znaczącym udogodnieniem. Jedną z głównych zalet aktywnych kombinacji uprawowo-siewnych jest ich zdolność do efektywnej pracy na polach z dużą ilością resztek pożniwnych. Szczególnie cenna jest jednak ich umiejętność rozbijania twardych brył ziemi, co jest nieocenione zwłaszcza przez rolników pracujących na ciężkich glebach.

Brona talerzowa vs. agregat ścierniskowy vs. brona aktywna

Wielu rolników zastanawia się, co będzie lepsze: brona talerzowa, agregat ścierniskowy (gruber) czy brona aktywna. Nie ma prostych odpowiedzi na to pytanie, gdyż wybór zależy od rodzaju gleby i technologii uprawy. W praktyce wielu rolników zastanawia się, „co lepsze - brona talerzowa czy gruber?” lub „agregat ścierniskowy czy talerzówka będzie bardziej uniwersalnym rozwiązaniem po żniwach?” I znowu: nie ma jednego rozwiązania, które sprawdzi się w każdym gospodarstwie.

• Brona talerzowa służy do płytkiej uprawy gleby (około 5-12 cm), rozdrabniania słomy oraz mieszania resztek pożniwnych z glebą. Wykorzystuje obracające się talerze, które rozdrabniają oraz mieszają resztki roślinne. Przyda się w sytuacji, gdy trzeba przeprowadzić szybko prace na dużej powierzchni. Kiedy gleba jest wilgotna lub średnio zwięzła, bardzo dobrze sprawdza się natomiast brona talerzowa.
• Agregat ścierniskowy (gruber) wyposażony jest natomiast w zęby lub łapy, które wnikają głębiej w glebę i silniej ją spulchniają. Służy do głębszego spulchniania gleby oraz mieszania resztek roślinnych. W wielu gospodarstwach agregaty tego typu są podstawową maszyną wykorzystywaną do uprawy pożniwnej.
• Brona aktywna (wirnikowa) jest natomiast najlepszym narzędziem do gleb o strukturze średniej oraz ciężkiej, pracując intensywnie na głębokość do 20 cm i skutecznie rozbijając twarde bryły ziemi.

W niektórych gospodarstwach najlepszym rozwiązaniem jest posiadanie obu maszyn i dobieranie ich do aktualnych warunków panujących na polu. W czasie suchych okresów gleba bywa twarda i zbita, a resztki pożniwne trudniej wymieszać z jej wierzchnią warstwą. W takich warunkach agregaty aktywne są często wybierane do pracy na cięższych glebach, ale dzięki bogatej ofercie modeli i możliwościom konfiguracji, mogą być równie skuteczne na lżejszych glebach, dostarczając znakomitych efektów uprawy.

Aktywne narzędzia uprawowe: brona wirnikowa, wahadłowa i glebogryzarka

Brona wirnikowa to najczęściej spotykana forma aktywnego narzędzia uprawowego. Jej elementami roboczymi są zęby obracające się w osi poziomej. Zapewniają one intensywne mieszanie gleby i rozbijanie brył. Stosuje się ją na gleby ciężkie i średnie. Przy stosowaniu na glebach lżejszych może spowodować zbyt duże ich rozpylenie. Brona wirnikowa może być stosowana do uprawy po pługu, jak i do uprawy bezpośredniej. Wadą tej maszyny jest duże zapotrzebowanie mocy.

Inne rozwiązania

Oprócz brony wirnikowej, na rynku dostępne są również inne aktywne narzędzia uprawowe, takie jak brona wahadłowa i glebogryzarka:

• Brona wahadłowa składa się z dwóch listew z zębami. Poruszają się one naprzemiennie ruchem wahadłowym prostopadle do kierunku jazdy. Ze względu na delikatniejsze obchodzenie się z glebą w porównaniu do brony wirnikowej, bronę wahadłową stosuje się po orce. Znajduje ona zastosowanie głównie na glebach średnich, ale jest spotykana także na lżejszych. Brony wahadłowe mają mniejsze zapotrzebowanie mocy i są lżejsze od ich wirnikowych konkurentów. Są także mniej podatne na uszkodzenia. Ich główna zaleta, czyli delikatniejsze traktowanie gleby, jest jednocześnie wadą, przez co trudno obecnie znaleźć firmę, która produkuje brony wahadłowe do zastosowań w rolnictwie.
• Glebogryzarka - elementami roboczymi w glebogryzarce są wygięte noże osadzone na poziomym, ustawionym prostopadle do kierunku jazdy wale. Glebogryzarkę można stosować do uprawy gleby po orce, a także bez wcześniejszej uprawy płużnej. Ze względu na duże zapotrzebowanie mocy i ryzyko rozpylania gleby glebogryzarki najczęściej stosowane są jednak nie w rolnictwie, a w ogrodnictwie.

Narzędzia aktywne, przy tej samej szerokości roboczej, są z reguły droższe w zakupie i wymagają wyższych mocy ciągnika. Z racji pokonywania większych oporów gleby generują też wyższe zużycie paliwa na jednostkę powierzchni. Podstawowe zależności tych ustawień są sugerowane przez producentów bron aktywnych w instrukcjach ich obsługi.

Wybór wałów do brony aktywnej

Podczas uprawy i siewu w jednym przejeździe niezbędne jest zastosowanie wału, którego głównym zadaniem jest wtórne zagęszczenie gleby na głębokości siewu. Wał wyrównuje także powierzchnię pola i kruszy bryły pozostawione przez narzędzie uprawowe. Przy wyborze konkretnego rodzaju wału należy kierować się przede wszystkim rodzajem gleb występującym w gospodarstwie.

Uprawa uproszczona wymaga stosowania wałów wyspecjalizowanych. Na przykład seria LION oferuje do 12 rodzajów wałów kruszących i ugniatających do współpracy z broną wirnikową. Rolnicy pracujący na lżejszych glebach powinni rozważyć wybór bron wirnikowych z krótszymi zębami (27 cm) oraz konfigurację z wałami rurowymi lub oponowymi. Przydatne może być także wyposażenie bron w belki wyrównujące, zwane włókami, które można montować zarówno przed, jak i za wirnikami. Możliwość regulacji wysokości tych belek pozwala na precyzyjne kontrolowanie stopnia mieszania i kruszenia gleby przez wirniki, co umożliwia dostosowanie maszyny do różnorodnych warunków uprawowych.

Rodzaje wałów uprawowych:

• Wał Packer składający się z gładkiego cylindra z przyspawanymi zębami to popularny wał stosowany w agregatach uprawowo-siewnych. Dobrze zagęszcza glebę zarówno na glebach ciężkich, jak i lekkich oraz przy różnych poziomach wilgotności.
• Wał oponowy (gumowy) to uniwersalny wał, który sprawdza się na różnych glebach. Jest dość odporny na oklejanie ziemią. Jego działanie polega głównie na ugniataniu, w mniejszym stopniu na rozbijaniu brył.
• Crosskill składa się z pierścieni z wypustkami po bokach. Zalecany jest na gleby średnie i ciężkie i zapewnia dobry efekt wtórnego zagęszczenia gleby, a jednocześnie bardzo dobrze kruszy bryły. Jego wadą jest jednak podatność na zalepianie się, co ogranicza jego przydatność na glebach wilgotnych. Pozbawiona tej wady jest jego odmiana nazywana wałem kołeczkowym (palcowym).
• Cambridge jest zbudowany z naprzemiennych pierścieni gładkich i zębatych, spośród których te ostatnie mają większą średnicę. Wał z powodzeniem można stosować na ciężkich glebach, w tym również wilgotnych, dzięki stosunkowo dużej odporności na oklejanie ziemią. Wał ten bardzo dobrze zagęszcza glebę i wyrównuje powierzchnię pola.
• Wał strunowy składa się z prętów lub rur (wał rurowy) przyspawanych do tarcz. Ten typ wału dobrze kruszy bryły, ale słabo ugniata glebę. Polecany jest na gleby lekkie i średnie, na ciężkich efekty jego pracy mogą być niezadowalające.

Przegląd producentów bron aktywnych

Unia Group

W ofercie Unii Group znajdziemy trzy agregaty uprawowo-siewne, w skład których wchodzą narzędzia do aktywnej uprawy gleby. Wszystkie oparte są na bronie wirnikowej Hermes występującej z wałem Packer. Producent daje też możliwość zamiany tego wału na gumowy. Elementami roboczymi brony są noże proste o długości 280 mm. Dzięki dwuzakresowej przekładni głównej możliwa jest zmiana ich prędkości obrotowej, a tym samym intensywności pracy. Brona przeznaczona jest na gleby ciężkie i średniozwięzłe. Hermes wyposażony jest w sprzęg hydrauliczny, na którym można zawiesić siewnik, tworząc agregat uprawowo-siewny. Dostępny jest fabryczny zestaw pod nazwą Eco Active, gdzie z częścią uprawową współpracuje siewnik Polonez. W ofercie Unii znalazł się także zestaw z mechanicznym siewnikiem nabudowanym pod nazwą Plus 700/3. Najnowszą propozycją Unii jest agregat uprawowo-siewny Focus z nabudowanym siewnikiem pneumatycznym.

Amazone

Amazone oferuje dwie serie bron wirnikowych dostępnych w różnych szerokościach roboczych. Pierwsza seria KE przeznaczona jest do uprawy gleby zaoranej lub w mulcz, ale tylko jeśli gleba nie jest zbyt zbita. Zęby tej brony zamocowane są sprężynowo, co ogranicza ich uszkodzenia. Sama brona jest lekka - waży 850 kg (w wersji 3-metrowej). Model KG, określany przez producenta jako kultywator wirnikowy, posiada mocny profil wannowy, grubsze wałki i mocniejsze zęby niż KE. Wyposażony jest w łukowato wygięte „zęby ciągnące”, które ułatwiają zagłębianie się narzędzia w glebie. Wersja Super może być dodatkowo wyposażona w hydrauliczny układ zmiany głębokości pracy i chłodnicę oleju. Brony można łączyć w agregaty z wałami i siewnikami. Dostępne są trzy serie siewników pneumatycznych, w tym jedna ze zbiornikiem zawieszanym z przodu ciągnika - Avant. Możliwe jest także wykorzystanie siewnika mechanicznego serii AD3. Brona aktywna Amazone wyróżnia się solidną wanną o kompaktowej budowie. Jej krótsza konstrukcja sprawia, że jest mniejszy nacisk na ciągnik, który jest lepiej dociążony z przodu.

Sulky

Sulky oferuje dwie serie bron wirnikowych. Lżejsze modele: Cultiline HR 250.14 i 300.14, są przeznaczone do pracy na glebach średnich. Liczba 14 w oznaczeniu modelu oznacza możliwość współpracy z ciągnikiem o mocy maksymalnej 140 KM, natomiast w sprzyjających warunkach powinien wystarczyć nawet 70-konny traktor. Pozostałe modele Cultiline HR są przeznaczone do pracy w cięższych warunkach i mogą współpracować z ciągnikami maksymalnie 260-konnymi. Na bronach mogą być nabudowane różne siewniki (dostępne są trzy wersje siewników pneumatycznych Xeos oraz siewnik Reguline i mechaniczny Tramline XC).

Kuhn

Kuhn oferuje aż 6 serii bron wirnikowych, co daje 21 modeli do wyboru. Najmniejsze modele mają zaledwie 1,2 m szerokości, największe - 6 m i są składane hydraulicznie. Cztery serie maszyn sztywnych różnią się od siebie przede wszystkim wytrzymałością zastosowanych elementów. Każda kolejna seria jest lepiej wzmocniona i przeznaczona na coraz trudniejsze warunki pracy. Seria 1004, przeznaczona do najcięższych zadań, posiada wannę o grubości ścian wynoszącej aż 8 mm i posiada wzmocnione napędy. Przy jej zakupie możemy wybrać spośród trzech rodzajów zębów: standardowych, o przedłużonej żywotności dzięki napawaniu Durakuhn oraz Optimix służących do pracy na ściernisku. Najcięższa brona jest też seryjnie wyposażona w system Fast-Fit umożliwiający szybką i łatwą wymianę zębów. Do każdej brony Kuhn oferuje szeroki wybór wałów. Maszyny są oczywiście przystosowane także do nabudowania na nich różnych siewników zarówno pneumatycznych, jak i mechanicznych.

Kverneland

Kverneland na polskim rynku oferuje cztery serie bron wirnikowych. Wśród nich dostępna jest seria, która może współpracować nawet z 350-konnymi ciągnikami. Dla zapewnienia swobodnego przepływu resztek pożniwnych, ziemi i kamieni dno wanny znajduje się w dużej odległości od uchwytu zęba. W modelach przeznaczonych na najcięższe warunki pracy, wanna jest wykonana z blachy o grubości 10 mm. Wybrane modele bron mogą być wyposażone w zęby o specjalnym kształcie Pro-fit, przeznaczone do pracy w ekstremalnych warunkach i umożliwiają pracę bezpośrednio na ściernisku nawet z dużą ilością resztek pożniwnych. Opcjonalnie każdy z modeli może być wyposażony w system mocowania zębów Quick-Fit. Umożliwia on wymianę elementów roboczych bez użycia narzędzi - zęby zabezpieczone są jedynie sworzniami z zawleczkami. Kverneland oferuje w zestawie do brony różne wały i możliwość współpracy z różnymi siewnikami.

Lemken

Zirkon 8 i Zirkon 10 - to brony wirnikowe oferowane przez firmę Lemken. Zirkon 8 jest lżejsza, a jej cechą charakterystyczną jest modułowa konstrukcja. Wanna i pokrywy są ze sobą zespawane, co według producenta ma zwiększyć trwałość maszyny. Broną można pracować zarówno z tyłu, jak i z przodu ciągnika. Zirkon 10 to maszyna przeznaczona na ciężkie warunki glebowe. W skład tej serii wchodzą również szerokie modele składane hydraulicznie. Wszystkie Zirkony mają dwustopniową skrzynię przekładniową i możliwość odwrócenia obrotów wirników. Współpracują też z prawie wszystkimi siewnikami w ofercie Lemkena.

Inni producenci

• Brona aktywna Kongskilde HK 25 posiada wytrzymały kozioł, pasujący do wszystkich typów ciągników. Jej główna przekładnia jest łatwa w obsłudze dzięki zmianie przełożenia zestawu kół zębatych. Maszyna cechuje się wysoką wydajnością, którą zapewniają 4 wirniki o szerokości roboczej 1 metra.
• Brona aktywna Remac to przykład maszyny, która charakteryzuje się dużą ilością zabezpieczeń. Warto także zwrócić uwagę na bardzo dokładny wskaźnik, umożliwiający regulację ustawienia brony względem podłoża.
• Brona aktywna Krone jest wyposażona w wał packera, który utrudnia oklejanie się gleby na jego powierzchni. Dzięki temu świetnie nadaje się do wysiewów roślin na glebach o niskiej lub średniej klasie rolniczej.
• Brona aktywna Howard HK32 przeznaczona jest do dużych gospodarstw rolnych i firm usługowych. Wymaga zastosowania ciągników, których moc jest wyższa niż 200 KM. To najmocniejsza maszyna wśród bron wirnikowych z tej kategorii.

Wpływ Wspólnej Polityki Rolnej i zmian klimatycznych

Świadomy wybór specjalistycznych kombinacji narzędzi do uprawy gleby to odpowiedź na zmienne warunki klimatyczne i rozwiązania nowej Wspólnej Polityki Rolnej (WPR), w tym ekoschematów. W zakresie dotyczącym uprawy roli, to warunkowość jest obowiązkowa i obejmuje normy dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska. Ograniczanie intensywnego mieszania gleby w celu ochrony jej struktury i wilgotności jest coraz częściej omawiane. Rolnicy muszą być przygotowani na zakup kilku różnych wałów do jednej brony wirnikowej w gospodarstwie, aby dostosować się do zmiennych warunków i wymogów środowiskowych.

Zastosowanie odpowiedniej maszyny do uprawy ścierniska wpływa na efektywność pracy w gospodarstwie. Nowoczesne maszyny do uprawy ścierniska są przede wszystkim trwałe, wydajne i można je łatwo dopasować do warunków panujących w gospodarstwie. W uprawie przedsiewnej stosowane są zarówno agregaty bierne, jak i czynne. Agregaty czynne, często wyposażone w brony wirnikowe, są szczególnie przydatne na glebach zwięzłych lub w trudnych warunkach uprawowych, jak ugory czy ścierniska po roślinach motylkowych.

tags: #brona #aktywna #na #sciernisko