Wprowadzenie do Masywu Babiej Góry
Babia Góra, zwana również „Królową Beskidów” oraz „Matką Niepogód” czy „Kapryśnicą”, to samotnie wznoszące się wysokie, choć niezbyt rozległe pasmo górskie, odgrywające rolę naturalnej bariery między doliną Skawicy a Działami Orawskimi. Jest to najwyżej wypiętrzony obszar Polski poza Tatrami, a całe pasmo liczy jedynie 10 km długości. Babia Góra jest nie tylko najwyższym szczytem Beskidu Żywieckiego, ale także miejscem pełnym tajemnic, legend oraz niezwykle czarującej przyrody, stanowiąc jeden z najbardziej charakterystycznych punktów regionu.
Masyw Babiej Góry skrywa się na pograniczu polsko-słowackim, w województwie małopolskim, na południowo-wschodnich rubieżach Beskidu Żywieckiego. Z jednej strony babiogórskie zbocza opadają wprost ku zabudowaniom najdłuższej polskiej wsi, Zawoi, a z drugiej strony pędzą ku słowackiej Orawie. Patrząc z północy na zarys sylwetki masywu można wyróżnić kilka wzniesień. Spojrzenie z boku na masyw Babiej Góry pozwala zaobserwować różnice pomiędzy stokami północnymi a południowymi. Te pierwsze spadają w dół stromymi i niekiedy urwistymi zboczami, poznaczonymi żlebami i rumowiskami skalnymi, natomiast drugie schodzą na południe stokami o zdecydowanie łagodniejszym spadku, na których więcej jest spłaszczeń i tak zwanych lejów źródłowych.
Lokalizacja i Charakterystyka Przełęczy Brona
Przełęcz Brona (słow. Brána) to istotny punkt w masywie Babiej Góry, położony w Paśmie Babiogórskim w Beskidzie Żywiecko-Orawskim (w regionalizacji według Jerzego Kondrackiego w Beskidzie Żywieckim, a w słowackiej Oravské Beskydy). Geoportal podaje jej wysokość na 1412 m, natomiast mapa Compass - 1408 m.
Przełęcz znajduje się w północno-zachodniej grani masywu, pomiędzy Cylem (dokładniej przed jego drugim, wschodnim wierzchołkiem, czyli Niższym Cylem) a Kościółkami. Przełęcz Brona rozdziela Małą Babią Górę (Niższy Cyl) a Kościółki, których nazwa wiąże się z podaniem o miasteczku, które zapadło się w głąb ziemi za grzechy jej mieszkańców. Głównym grzbietem masywu i przez Przełęcz Brona biegnie granica polsko-słowacka oraz Wielki Europejski Dział Wodny, oddzielający zlewisko Bałtyku i Morza Czarnego.
Południowo-zachodnie (słowackie) stoki Przełęczy Brona są mało strome i wypływa z nich potok Bystra, natomiast północne, od polskiej strony, są bardziej strome i z ich niższej części wypływa potok Marków. Na wschód od przełęczy leży system wąwozów zwanych Izdebczyskami z maleńkim stawkiem zwanym Czarne Oko i kilkoma małymi jaskiniami.
Historia i Nazewnictwo
Nazwę Przełęczy Brona utworzył w 1925 roku Kazimierz Sosnowski, nawiązując do staropolskiego słowa brona oznaczającego bramę. Dawniej mieszkańcy Zawoi przełęcz tę nazywali po prostu Siodełkiem lub Siodłem. W XVII i XVIII wieku prowadził przez nią Zbójecki Chodnik - ścieżka łącząca Zawoję z Półgórą.
Szlaki Turystyczne Przez Przełęcz Brona
Babia Góra jest gęsto opleciona siecią szlaków turystycznych, a na szczyt Diablaka (najwyższy wierzchołek masywu) można dotrzeć kilkoma wariantami zarówno z polskiej, jak i słowackiej strony. Przełęcz Brona stanowi kluczowy punkt na wielu z nich, zwłaszcza tych prowadzących ze schroniska PTTK na Markowych Szczawinach.
Z Markowych Szczawin na Przełęcz Brona i Dalej na Szczyt
Najpopularniejsza, całoroczna trasa na Babią Górę ze schroniska PTTK na Markowych Szczawinach prowadzi właśnie przez Przełęcz Brona. Jest to fragment Głównego Szlaku Beskidzkiego, oznakowanego kolorem czerwonym. Podejście na Przełęcz Brona jest dość męczące i strome, jednak dwa kwadranse (około 30 minut) pozwalają uporać się z tym odcinkiem i wkroczyć w kosodrzewinę. Całe wejście z Markowych Szczawin na szczyt Babiej Góry (Diablaka) przez Przełęcz Brona zajmuje około 1 godziny 40 minut.
Z Przełęczy Brona czeka na turystów pysznie widokowy, godzinny spacer na szczyt Babiej Góry. Szlak prowadzi najpierw przez Kościółki, później przez Przełęcz Lodową i Pośredni Grzbiet. Prawie cała trasa na tym odcinku wiedzie przez naturalny górnoreglowy bór świerkowy, gdzie drzewa, choć liczące do trzystu lat, są jeszcze całkiem zdrowe. Przy szlaku widoczne są bujne ziołorośla. Orientacyjny czas przejścia do i z Przełęczy Brona wynosi:
- Z Markowych Szczawin: 0.30 godz.
- Z Diablaka: 0.45 godz.
- Z Cyla: 0.15 godz.
Inne Szlaki Zaczynające się w Zawoi
Przełęcz Brona jest również elementem dłuższych tras zaczynających się w Zawoi:
- Z Zawoi Czatoży (przez Przełęcz Jałowiecką - Małą Babią Górę - Przełęcz Brona - Babia Góra): 4 godz.
- Z Zawoi Markowej (przez Schronisko Markowe Szczawiny - Przełęcz Brona - Babia Góra): 3 godz.
Jeżeli warunki pozwalają, ze szczytu Babiej Góry warto zejść przez Przełęcz Brona, by zatrzymać się na odpoczynek i posiłek w schronisku PTTK na Markowych Szczawinach, zamykając tym samym trasę w pętlę. Od Przełęczy Brona ścieżka biegnie ku górze wzdłuż długiego uskoku. Tutaj opuszczamy grań i bardzo stromym, kilkudziesięciometrowym zejściem docieramy do granicy lasu.
Walory Przyrodnicze i Geologiczne Otoczenia Przełęczy
Masyw Babiej Góry, w tym okolice Przełęczy Brona, obfituje w cenne walory przyrodnicze. Wzdłuż szlaku na dłuższy czas spotykamy pięknie wykształcone szpalery świerkowe. W niższych partiach lasy mają charakter puszczański, z przewagą starego bukowo-jodłowego starodrzewu objętego ochroną ścisłą. W piętrze kosodrzewiny poniżej szlaku rosną charakterystyczne dla tego obszaru rośliny.
Warto również zwrócić uwagę na ślady epoki lodowcowej. Babia Góra była kilkakrotnie pokrywana lodowcami, które po ociepleniu klimatu topniały, pozostawiając ślady w postaci moren czołowych i bocznych wraz z małymi jeziorkami. W tym okresie powstało około 14 lodowców o łącznej powierzchni 33 ha. Inne formy polodowcowe to kary, w tym położone na północnej stronie pod Kościółkami.
Babia Góra - Królowa Beskidów i Matka Niepogód
Babia Góra, z jej najwyższym szczytem Diablakiem (1725 m n.p.m.), jest szczytem wyjątkowym, oferującym prawdziwie wysokogórską wędrówkę nagrodzoną wspaniałymi widokami. Rozległe widoki ze szczytu Babiej Góry obejmują góry Polski, Słowacji i Czech, w tym Tatry, słowackie Niżne Tatry, Wielką i Małą Fatrę, Góry Choczańskie, Pilsko, Małą Babią Górę, Gorce, Beskid Wyspowy, Beskid Śląski, Beskid Żywiecki, Beskid Sądecki, Pieniny, a przy dobrej widoczności nawet Sudety. Zjawiskowe są wschody i zachody słońca na Babiej Górze, a także widoki w czasie inwersji, gdy wierzchołek znajduje się ponad chmurami.
Jak przystało na Matkę Niepogody, Babia Góra bywa kompletnie nieprzewidywalna. Nie warto jej lekceważyć nawet przy dobrej aurze. Nie bez przyczyny koło schroniska znajduje się GOPRówka. Wiosną i latem przez babiogórską grań przetaczają się gwałtowne burze, a huraganowe wiatry zyskały miano legendarnych. Zimą Babia Góra bywa najbardziej niebezpieczna, niosąc zagrożenia w postaci szybko zmieniającej się pogody, mgły oraz niskich chmur, które utrudniają nawigację. Pamiętajmy, że północne żleby Babiej Góry mają nawet 70 stopni nachylenia, a także grasują tu lawiny. Zimą należy do Królowej Beskidów podchodzić z wielką pokorą.
Babiogórski Park Narodowy
Cały masyw Babiej Góry objęty jest ochroną Babiogórskiego Parku Narodowego, utworzonego w 1954 roku. Park swym zasięgiem obejmuje masyw Babiej Góry oraz fragment stoków Pasma Policy, położonych nieopodal Przełęczy Krowiarki. Z czasem zyskał on dodatkowo status Rezerwatu Biosfery UNESCO. Babiogórski Park Narodowy odwiedzany jest co roku przez ponad 100 tysięcy turystów, a jego siedziba znajduje się w Zawoi. Po stronie słowackiej istnieje park krajobrazowy „Horná Orava”.
Fauna Babiej Góry jest również interesująca. W okolicach można spotkać ponad setkę różnych gatunków ptaków, w tym dzięcioły i puchacze. Schronienie znalazły tu także większe ssaki, takie jak rysie, jelenie, wilki oraz niedźwiedzie, które lubią pomrukiwać w kosodrzewinie.