Poniżej przedstawiono zbiór definicji i opisów kluczowych terminów z zakresu leśnictwa, mechanizacji prac leśnych oraz ekologii lasu, mających na celu pogłębienie wiedzy o zarządzaniu i ochronie zasobów leśnych.
Mechanizacja Prac Leśnych
Brona
Brona to narzędzie do powierzchniowego spulchniania gleby w celu ograniczenia jej parowania, pokruszenia brył i wyrównania powierzchni, a także wymieszania z glebą i pokrycia nasion i nawozów mineralnych. Składa się z ramy i różnych elementów roboczych. Najczęściej stosowane są brony zębate lekkie (posiewne) i brony zębate ciężkie. Brony sprężynowe służą m.in. do mechanicznego niszczenia wschodzących chwastów jednorocznych w szkółkach z wielolatkami szkółkowanymi.
Brona aktywna
Brona aktywna, wykorzystywana w mechanizacji prac leśnych, jest zbudowana z ramy wyposażonej w kozioł do trzypunktowego agregatowania z ciągnikiem. Na ramie zamocowana jest belka poprzeczna, do której dołączony jest wał napędowy wraz z pionowo ustawionymi przekładniami kątowymi. Na obracających się w płaszczyźnie pionowej wałkach przekładni zamocowane są wygięte noże robocze, które służą do spulchniania gleby. Napędzana jest wałkiem odbioru mocy ciągnika. Brona aktywna zwykle agregatowana jest z wałem, który ustala głębokość pracy i zagęszcza wstępnie glebę. Brona aktywna pracuje bardzo intensywnie, na głębokość do 20 cm, nadaje się do uprawy zwięzłych gleb w jednym przejeździe.
Wirnikowe maszyny do usuwania chwastów
Na ramie takiej maszyny zamocowane są jeden lub dwa wirniki pionowe, umieszczone na pionowych wałach. Do nich na odpowiednio wyprofilowanych ramionach zamocowane są zęby sprężynowe. Maszyna ta, przeznaczona jest do mechanicznego niszczenia wschodzących chwastów jednorocznych w szkółkach z wielolatkami szkółkowanymi. Zasada pracy maszyny polega na tym, że sprężyny wyrywające chwasty umocowane są na obracającym się wirniku.
Maszyny leśne o specjalnym przeznaczeniu
- Nokka Joker to niewielkich rozmiarów forwarder zbudowany w latach 80.
- W latach 80. ubiegłego wieku szwedzka firma AB Börjes Mekaniska wprowadziła na rynek zestaw zrywkowy składający się z ciągnika County oraz przyczepy Rottne.
- SM 665 to forwarder skonstruowany w szwedzkich zakładach Bolinder-Munktell-Volvo w 1965 roku.
Podstawowe Terminy Leśne i Ekologiczne
Las jako ekosystem
Z przyrodniczego punktu widzenia las stanowi wysoko zorganizowany zespół, w którym wzajemnie współdziałają: gleba leśna, rośliny, zwierzęta i klimat. Jest to zespół wymagający dla swego rozwoju dużych powierzchni i wytwarzający swoiste, wewnętrzne środowisko życiowe. Najbardziej rzucającą się w oczy cechą zespołów leśnych jest ich wielowarstwowość, gdzie poszczególne warstwy wzajemnie się warunkują, a ich występowanie jest wynikiem wielowiekowych przystosowań ekologicznych i biosocjalnych. Las jest niezwykle skomplikowanym, odnawialnym zasobem przyrody, wyróżniającym się licznymi specyficznymi cechami. Najważniejszą spośród nich jest ogromny wpływ lasu na środowisko przyrodnicze oraz na warunki życia jego mieszkańców. Dotyczy to korzystnego oddziaływania lasu na gospodarkę wodną i rolną, na warunki zdrowotne środowiska, ochrony przed szkodliwymi zjawiskami pogodowymi, wpływu na warunki wypoczynku i regeneracji zdrowia i wiele innych oddziaływań. Powoduje to, że las nie może być traktowany jedynie jako dostarczyciel drewna, choinek świątecznych oraz jako miejsce zbierania jagód i grzybów, gdyż jego jakość rzutuje na warunki bytu społeczeństw.
Siedliskowy typ lasu
Podstawową jednostką klasyfikacyjną siedlisk jest siedliskowy typ lasu, rozumiany jako typ ekosystemu leśnego, obejmujący fragmenty lasu o zbliżonej żyzności i zdolności produkcyjnej. Aktualny stan siedliska, określający aktualny stan żyzności i produkcyjności siedliska, uwzględnia się w celu wyróżnienia siedlisk odbiegających od stanu naturalnego.
Gatunki drzew
Przykładowo, w Nadleśnictwie Giżycko głównym gatunkiem tworzącym drzewostany jest sosna zajmująca 54,01% powierzchni wszystkich drzewostanów. Kolejnymi znaczącymi gatunkami są: brzoza (16,53% powierzchni), olsza (11,23%) oraz świerk (10,14%).
Klasa wieku drzewostanu
Klasa wieku drzewostanu to umowny okres, zwykle 20-letni, umożliwiający zbiorcze grupowanie drzewostanów według ich wieku.
KO - klasa odnowienia
KO to drzewostan w klasie odnowienia, rozumiany jako drzewostan, który osiągnął wiek dojrzałości do odnowienia i w którym rozpoczęto proces odnowienia rębiami złożonymi, a jednocześnie występuje w nim młode pokolenie o pożądanym składzie gatunkowym i dobrej jakości, pokryciu nie mniejszym niż 50%, a w drzewostanach użytkowanych rębnią częściową gniazdową lub rębniami gniazdowymi oraz stopniowymi - o pokryciu nie mniejszym niż 30%.
KDO - klasa do odnowienia
KDO to drzewostan w klasie do odnowienia, rozumiany jako drzewostan, w którym rozpoczęto proces odnowienia z zastosowaniem rębni złożonych (w zasadzie w ubiegłym okresie gospodarczym), lecz nie spełniający kryteriów klasy odnowienia, tzn. wymagający uprzedniego odnowienia jako bezwzględnego warunku kontynuacji cięć rębiami złożonymi. Dalsza kontynuacja cięć rębnych jest w nich możliwa po uprzednim wprowadzeniu (uzupełnieniu) młodego pokolenia pod okapem drzewostanu. Okres uprzątnięcia w drzewostanach w klasie do odnowienia jest zbliżony do przyjętego okresu odnowienia.
Gospodarka Leśna i Ochrona
Gospodarka Leśna
Gospodarka leśna to gałąź gospodarki narodowej obejmująca użytkowanie lasu (głównie produkcję drewna) oraz działania związane z utrzymaniem trwałości drzewostanów w warunkach ich eksploatacji: hodowlę, ochronę, utrzymanie i powiększanie zasobów leśnych, a także gospodarowanie zwierzyną leśną. Artykuł 6 ustawy o lasach (Dz. U. z 2024 r.) definiuje gospodarkę leśną jako "działalność leśną w zakresie urządzania, ochrony i zagospodarowania lasu, utrzymania i powiększania zasobów i upraw leśnych, gospodarowania zwierzyną, pozyskiwania - z wyjątkiem skupu - drewna, żywicy, choinek, karpiny, kory, igliwia, zwierzyny oraz płodów runa leśnego, a także sprzedaż tych produktów oraz realizację pozaprodukcyjnych funkcji lasu". W tym samym artykule ustawa definiuje także trwale zrównoważoną gospodarkę leśną, którą jest: "działalność zmierzająca do ukształtowania struktury lasów i ich wykorzystania w sposób i tempie zapewniającym trwałe zachowanie ich bogactwa biologicznego, wysokiej produkcyjności oraz potencjału regeneracyjnego, żywotności i zdolności do wypełniania, teraz i w przyszłości, wszystkich ważnych ochronnych, gospodarczych i socjalnych funkcji na poziomie lokalnym, narodowym i globalnym, bez szkody dla innych ekosystemów". Ustawa o lasach stawia ponad korzyściami ekonomicznymi trwałość i wielofunkcyjność lasów, nie obciążając jednak budżetu państwa kosztami tych działań. Obecnie cele polityki leśnej w Polsce oraz zadania służące ich realizacji zostały sprecyzowane w dokumencie "Polityka Leśna Państwa", wydanym przez Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, zatwierdzonym przez Radę Ministrów w 1997 roku.
Produkcja uboczna
Produkcja uboczna (uboczne użytkowanie lasu) jest synonimem "niedrzewnej produkcji leśnej". Obejmuje wytwarzanie, poprzez współdziałanie z przyrodą oraz pobieranie z lasu surowców (z wyłączeniem drewna) i produktów łowiectwa.
Ochrona przyrody w lasach
Powierzchnie lasów, na których ekosystemy zachowały się w stanie naturalnym lub mało zmienionym, poddawane są ochronie w formie parków narodowych lub rezerwatów. Obszary o innych walorach przyrodniczych i krajobrazowych chronione są w formie parków krajobrazowych. Określone siedliska leśne wymagają ochrony w formie obszarów Natura 2000. Lasy Państwowe wyznaczyły 31 nadleśnictw, w których będą strefy bez pozyskania drewna i z ograniczeniem użytkowania lasu. Tereny chronione pokrywają się z mapą lasów objętych moratorium Ministerstwa Klimatu i Środowiska. "Polska prowadzi świadomą politykę zarządzania lasami i zwiększania lesistości. Wylesianie w Polsce to mit" - twierdzą autorzy raportu „Co z tymi lasami” i biorą w obronę zrównoważoną gospodarkę leśną prowadzoną przez Lasy Państwowe.
Certyfikacja FSC
Aby otrzymać certyfikat FSC, Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych poddaje się ocenie audytorów. Jedną z jednostek prowadzących audyty w Polsce jest NEPCon. Audytorzy oprócz gospodarki leśnej oceniają zagadnienia z zakresu: ochrony przyrody, udostępniania lasów dla społeczeństwa, praw pracowniczych, planowania i dokumentowania działalności, relacji z lokalnym społeczeństwem i inne. W przypadku certyfikatu FSC, certyfikacja opiera się na Zasadach i Kryteriach Dobrej Gospodarki Leśnej, które opisują, jak powinna wyglądać zrównoważona gospodarka leśna, opierając się na wiedzy pokoleń leśników teoretyków i praktyków, ekologów, zdobyczach współczesnej demokracji oraz podstawowych zasadach funkcjonowania gospodarki leśnej.
Choroby i Patogeny Roślinne
Metody ochrony roślin
Metod znanych w ochronie roślin przed chorobami (a także innymi plagami) jest wiele, bywają one klasyfikowane, łączone w grupy na podstawie charakterystycznych dla nich cech ogólniejszych. Dla uniknięcia nieporozumień, owe grupy metod będziemy nazywać „metodami” (np. metoda chemiczna, metoda biologiczna itp.), a składające się na każdą z tych grup poszczególne sposoby działania - technikami.
Choroby Thuja
Choroba ta występuje w Europie i Ameryce Północnej i jest groźna przede wszystkim dla Thuja plicata (żywotnik olbrzymi), mniej dla T. occidentalis (żywotnik zachodni), zwłaszcza w szkółkach. Choroba występuje na różnych gatunkach i rodzaju Thuja, Chamaecyparis i Cupressus. Najsilniej porażana bywa Thuja occidentalis (żywotnik zachodni). U żywotnika zachodniego wierzchołki roślin przybierają barwę żółtobrązową, a później brązową. Czasami całe mniejsze rośliny giną i brązowieją.
Kleszcz wędrowny
W Polsce znaleziono osobniki należące do gatunku kleszcz wędrowny, zwanego również kleszczem afrykańskim.
Nasiona
Charakterystyka nasion
Nasiona, umieszczone po dwa pod łuskami, są brązowe, złocistolśniące, o trójkątnym zarysie i zaostrzonych wierzchołkach. Mają długości 6-8 mm i grubości 3-4 mm. Z jednej, płaskiej strony pokrywa je całkowicie przyrośnięte jednostronne, błoniaste, tępo zakończone skrzydełko, barwy żółtobrązowej, długości 8-10 mm.
tags: #brona #encyklopedia #lesna