Aktywne agregaty uprawowo-siewne są często kojarzone głównie z ciężkimi glebami. Jednakże bogata oferta tych maszyn i szerokie możliwości konfiguracyjne pozwalają na ich skuteczne zastosowanie również na glebach lżejszych, co przekłada się na bardzo dobre efekty uprawy. Jedną z kluczowych zalet aktywnych kombinacji uprawowo-siewnych jest zdolność do bezproblemowej pracy nawet na polach z dużą ilością resztek pożniwnych. Najważniejsza jest jednak ich zdolność do rozbijania twardych brył ziemi, co doceniają przede wszystkim rolnicy gospodarujący na ciężkich glebach, gdzie przygotowanie pola pod siew wymagałoby często kilkakrotnego przejazdu agregatu biernego.
Wybór brony wirnikowej w zależności od rodzaju gleby
Brony do gleb ciężkich i zbrylających się
Agregaty uprawowo-siewne oparte na aktywnej sekcji uprawowej zazwyczaj trafiają do gospodarstw z glebami z tendencją do zbrylania i szybkiego zasychania. W takim przypadku polecane są głównie ciężkie konfiguracje bron wirnikowych. Charakteryzują się one zębami o długości powyżej 30 cm, osadzonymi w solidnej wannie wykonanej z blachy o grubości 8-10 mm, z dodatkowymi wzmocnieniami. Konfiguracja ciężkich zestawów uprawowo-siewnych obejmuje najczęściej również pneumatyczny siewnik wyposażony w redlice talerzowe z solidnym dociskiem (nawet powyżej 50 kg na redlicę). Taki agregat, przy szerokości roboczej 3 m, nie jest tani w zakupie, a jego przeciętny koszt waha się w granicach 110-150 tys. zł.
Nic nie stoi na przeszkodzie, aby takie agregaty w razie potrzeby wykorzystać również na lżejszych glebach, ponieważ większość bron wirnikowych jest wyposażona w przekładnię, która oferuje zmianę prędkości pracy zębów.
Brony do gleb lekkich
Rolnicy gospodarujący przede wszystkim na lekkich glebach powinni zainteresować się bronami o delikatniejszej konstrukcji i mniejszej masie, z krótszymi zębami (27-28 cm) oraz skonfigurowanymi z wałami oponowymi lub rurowymi. Takie agregaty o szerokości roboczej 3 m można kupić za 60-90 tys. zł.
W przypadku pracy na lekkich glebach pomocne może okazać się również wyposażenie bron w belki (włóki) wyrównujące, zamontowane przed i za wirnikami.
Aspekty techniczne i możliwości konfiguracji
Zmiana prędkości pracy wirników
W większości bron wirnikowych zmiana prędkości pracy zębów odbywa się przez zamianę kół zębatych, co daje zazwyczaj 2 prędkości pracy wirników. W niektórych konstrukcjach spotkamy również 2 dodatkowe przełożenia (za pomocą dźwigni), co łącznie daje 4 "biegi". Dodając do tego dwie lub trzy prędkości WOM ciągnika (540, 750 i 1000 obr./min), z którymi pracuje większość bron, możemy wybierać spośród wielu prędkości pracy wirników, przy czym najniższe przydadzą się na lekkich glebach.
Systemy szybkiej wymiany zębów
Niezależnie od wyboru serii (lekkich, średnich czy ciężkich), warto zwrócić uwagę na szerokie możliwości konfiguracji bron, w tym na zastosowanie systemów szybkiej wymiany zębów.
Przegląd oferty producentów
Amazone
Ofertę bron wirnikowych Amazone otwiera seria KE, którą tworzą dwa modele: Special (z przekładnią przystosowaną do ciągników o mocy do 140 KM) oraz Super (do 180 KM). Zaletą najmniejszej serii bron jest niska masa. Model KE Special o szerokości roboczej 3 m waży jedynie 850 kg, co jest jedną z najmniejszych wartości na rynku, zaś z nabudowanym siewnikiem AD - ok. 1900 kg. Ciężkie brony KG są również dostępne w dwóch wersjach: Special (do 220 KM) i Super (do 300 KM). Konstrukcje są zbudowane na wannie ze stali o grubości 8 mm z dodatkowym wzmocnieniem. W wannę są wspawane tuleje łożyskujące. Mocowanie ma dwustopniowe uszczelnienie z kasetowymi pierścieniami. Wałki napędzające wirnik mają średnicę 60 mm (w KE 45 mm), a także układ Safe-System (sprężyście zamontowane zęby o długości 320 mm) oraz system szybkiego montażu zębów ze sworzniem i zawleczką. Na bronach Amazone może być zamontowany m.in. siewnik.
Horsch
Jedną z nowości wśród agregatów uprawowo-siewnych jest siewnik Horsch Express KR nabudowany na bronie Kredo. Sekcję uprawową tworzy 10 wirników (z zębami o długości 30 cm) rozmieszczonych na szerokości 3 m, a głębokość ich pracy jest ustawiana na wale uprawowym. Brona ma bardzo solidną konstrukcję i w połączeniu z nabudowanym siewnikiem pneumatycznym Express KR (zbiornik 1500 l) waży 3,1 t. Brona Kredo może być wyposażona w jeden z dwóch wałów. Wał zębaty o dużej, 64-centymetrowej średnicy jest polecany jako uniwersalny, do każdych warunków glebowych. Charakteryzuje się on wysoką nośnością, przez co zapewnia utrzymanie zadanej głębokości pracy również na glebach lekkich.
Kongskilde
HK25, HK31 i HK32 oraz PowerTill 1000 to oznaczenia 3-metrowych bron wirnikowych, które znajdziemy w ofercie firmy Kongskilde. Wersja bron HK25 jest wyposażona w standardzie w przekładnię bez wałka przelotowego (opcja) i może współpracować z ciągnikami o mocy do 130 KM. Brony wirnikowe HK31 mogą współpracować z ciągnikami o mocy do 170 KM, natomiast HK 32 - do 200 KM. Brona HK31 wyposażona jest w przekładnię główną 3-biegową, a HK32 - w zależności od zamówienia - w 2- lub 3-biegową. Brona wirnikowa PowerTill 1000 jest najnowszą konstrukcją z fabryki Kongskilde w Kutnie, która może współpracować z ciągnikami o mocach przekraczających 200 KM. W bronach wirnikowych Kongskilde "wanny" wypełniane są specjalnym półpłynnym środkiem smarnym. Wykonane są z wysokogatunkowej blachy i profili dostosowanych do przenoszonych obciążeń (grubości od 6 mm w HK 25, 8 mm w HK 31 i HK 32, do 10 mm w modelu PowerTill). Wszystkie wirniki są osadzone na łożyskach stożkowych ze specjalnie dobranym naprężeniem wstępnym.
Kuhn
W ofercie firmy Kuhn można znaleźć dwie serie bron wirnikowych: HRB i HR. Pierwsza z nich jest konstrukcją lekką, która w konfiguracji z wałem rurowym o średnicy 520 mm, w wersji 3-metrowej (HRB 302D) waży niespełna tonę. Producent deklaruje, że do współpracy z 3-metrową broną HRB wystarczy już ciągnik o mocy od 60-70 KM, natomiast maksymalna moc jest określona na 140 KM.
Brony wirnikowe HR (serie 104 oraz 1004) są przeznaczone do pracy z ciągnikami o większych mocach, na glebach ciężkich lub zakamienionych. Do przenoszenia dużych mocy brony HR predysponuje przede wszystkim wzmocniona konstrukcja ramy, większa i masywniejsza wanna (ze ściankami o grubości 8 mm, a nie 6 mm jak w przypadku HRB 102 D oraz obudowa łożysk 35 mm zamiast 18 mm w serii HRB 102 D), a także przekładnia z większymi kołami zębatymi (to sprawia, że i masa brony jest wyższa - z tym samym wałem brona HR3004 jest cięższa od HRB 302 o około 200 kg). Jak zapewniają przedstawiciele firmy, na możliwość przenoszenia tak dużych mocy i trwałość konstrukcji ma wpływ kilka rozwiązań, które oferuje wyłącznie firma Kuhn. To m.in. kute koła zębate własnej produkcji, które ponadto są profilowane. Łącznik między piastą a wieńcem jest ustawiony skośnie w dół, aby wieniec zębów był w jednej płaszczyźnie z łożyskiem piasty. W ten sposób siła przekazania napędu napiera bezpośrednio na łożyska, nie tworząc nad nich dodatkowego naprężenia. Innym, unikalnym rozwiązaniem są wałki napędowe wirników z wypustami wykonanymi metodą wyciskania, a nie frezowania, a także stożkowe mocowanie uchwytów zębów, które zapobiega powstawaniu luzów na wypustach.
W bronach HR standardowo montowane są zęby mogące pracować na głębokości od 3 do 25 cm, ale jak przekonują przedstawiciele firmy Kuhn, z reguły element ten i tak dobiera się do cech gospodarstwa, na przykład do upraw warzyw czy ziemniaków mogą być to zęby o długości nawet 36 cm, na gleby bardzo zakamienione - zęby dodatkowo wzmacniane napawaniem DuraKuhn. Standardowo w bronach wirnikowych Kuhna montowana jest przekładnia Duplex umożliwiająca zmianę prędkości obrotowej wirników w dwóch zakresach. Aby jej dokonać, trzeba odkręcić 4 śruby zabezpieczające dekiel przekładni i zamienić położenie dwóch kół napędowych. W przypadku serii HRB 102 (z przekładnią Duplex) są to koła z 21 i 24 zębami (221 i 289 obr./min. przy 540 obr./ min. WOM). Istnieje także możliwość doposażenia w dwa opcjonalne zestawy kół zębatych w celu zwiększenia zakresu prędkości obrotowych (zazwyczaj obniżenia prędkości obrotowych). Jeśli natomiast ktoś pracuje na glebach wymagających częstych zmian prędkości obrotowej wirników, może wybrać opcjonalną przekładnię Multiplex (montowana seryjnie w bronach HR 304 M i HR 404 M). W tym przypadku dwie prędkości ustawia się dźwignią i dwie przez zamianę kół zębatych. Ponadto maszyny z serii HR i HRB mogą również pracować w trzech zakresach prędkości WOM: 540, 750 i 1000 obr./ min, co dodatkowo zwiększa możliwości konfiguracji prędkości. Brony Kuhna mogą współpracować z kilkoma rodzajami wałów, w tym dwoma rurowymi (Crumbler i MaxiCrumbler), zębowym (Packer PK2 i Maxipacker) czy ogumionym (Packliner). Wał służy jednocześnie do ustawienia głębokości pracy zębów (regulacja drabinkowa). W przypadku zestawów uprawowo-siewnych Kuhna mogą być montowane siewniki mechaniczne: Integra (600, 900 lub 1200 l), Sitera (780 lub 1080 l) lub pneumatyczny Venta (1200 l). Siewnik montuje się w ten sposób, że jego ciężar jest przenoszony na wał, który znajduje się bliżej siewnika niż brona.
- HRB 122 - 152 - 182 - 202: Modele o szerokościach roboczych od 1,20 m do 2,10 m, dostosowane do pracy z ciągnikami o mocy do 80 KM.
- HR 1030 RCS - HR 1040 RCS: Brony wirnikowe z serii HR RCS są dostępne w szerokościach roboczych od 4 do 6 metrów. Przeznaczone do pracy samodzielnej lub w zestawie z siewnikiem zbożowym lub punktowym (dla wersji 4,5 i 6 m).
- HR 104-1004 / HRB 102-103: Modele o szerokościach roboczych od 2,50 do 6 m. Występują w wersji sztywnej lub składanej i mogą pracować solo lub w zestawie z siewnikiem.
- HR 1020-1030-1040: Sztywne brony wirnikowe o szerokości roboczej od 3 do 4,5 m.
- HR 1030 R - HR 1040 R - HR 6042 R: Składane brony wirnikowe o szerokościach roboczych od 5 do 8 m, dostosowane do ciągników o dużej mocy. Maksymalna moc waha się w zależności od modelu od 350 do 500 KM.
Kverneland
W kombinacjach Kvernelanda mogą pracować brony wirnikowe o oznaczeniu: NG-M, NG-H oraz NG-S. Zasadnicza różnica pomiędzy bronami wynika z zastosowania przekładni dostosowanych do przenoszenia różnych wartości mocy (odpowiednio: 140, 180 i 250 KM) oraz innej konstrukcji ramy głównej i wirników. Na przykład najmniejsza z bron (NG-M) jest wyposażona w wannę o profilu 120x400 mm, z blachy o grubości 5 mm oraz dodatkową płytę wzmacniającą o grubości 10 mm. Drugi w ofercie norweskiego producenta model brony o oznaczeniu NG-H jest zbudowany z wanny o większym przekroju (140x400 mm), z blach o grubości 6 mm oraz dodatkowej płyty wzmacniającej o grubości 12 mm - co jest jedną z wyższych wartości w zestawieniu. Wirniki są osadzone na wałku o średnicy 50 mm na kołach zębatych o grubości 40 mm, a prześwit pomiędzy uchwytem zęba a dnem wanny wynosi 95 mm, co zapewnia swobodny przepływ materiału nad wirnikami. Z kolei największa z bron, o oznaczeniu NG-S, ma wannę o profilu 150x400 mm i jest wykonana z blachy o grubości 10 mm.
Konfiguracja bron nie jest jednakowa - np. najmniejsza z nich (NG-M) w standardzie jest wyposażona w zęby przykręcane, zaś za dopłatą 1,8 tys. zł netto może być doposażona w zęby z systemem Quick-Fit, który dla bron NG-H i NG-S jest standardem. W tym przypadku zęby są mocowane do uchwytu za pomocą sworznia i zawleczki. Z kolei w bronach NG-H i NG-S opcjonalnie mogą być zastosowane specjalnie utwardzone i wyprofilowane zęby przeznaczone do pracy w skrajnie ciężkich warunkach i przy siewie w mulcz (dopłata około 3 tys. zł). Każda z bron o szerokości 3 m może współpracować z siewnikami mechanicznymi M-Drill, M-Drill Pro (od 425 do 1430 l) oraz Mc-Drill Pro (600-1490 l), a ponadto z lekkimi siewnikami pneumatycznymi serii DA (750 l).
Pöttinger
Do oferty firmy Pöttinger trafiły nowe modele bron wirnikowych Lion o oznaczeniu 303 i 303 Classic. Co ciekawe, obie maszyny przy szerokości roboczej 3 m mogą być skonfigurowane w wersji z 10 lub 12 wirnikami. Brony skonfigurowane z 12 wirnikami są zalecane szczególnie tam, gdzie wymagane jest bardziej intensywne i równomierne rozdrobnienie brył, np. w uprawach warzywniczych. Zasadnicza różnica pomiędzy modelami 303 a 303 Classic wynika z zastosowania innych przekładni, a także z różnic w konstrukcji wanny. W modelu Classic przekładnia oferuje stałe przełożenie i liczbę obrotów wirnika (przy obrotach WOM 540 obr./min - 185 obr./min, przy 1000 obr./ min - 342 obr./min). W tym przypadku nie ma również wałka przelotowego. Maszyna może współpracować z ciągnikami o mocy do 140 KM. Oprócz większej masy przekładnia brony Lion 303 wyróżnia się możliwością wymiany kół zębatych i zmiany prędkości obrotowej wirników między 153 i 209 obr./ min (przy WOM 540 obr./min.) oraz między 283 i 387 obr./min (przy WOM 1000 obr./min.). Największa z oferowanych bron wirnikowych, Lion 3003, jest przystosowana do pracy z ciągnikami o mocy do 250 KM. Standardem dla wszystkich bron Pöttingera z 12 wirnikami (303.12 i 303.12 Classic) jest montowanie zębów o wymiarach 15x300 mm. Maszyny z 10 wirnikami mają zęby o długości 320 mm i grubości 18 mm. Wszystkie zęby w standardowym wyposażeniu są przytwierdzane śrubami. Każda z bron może być skonfigurowana z jednym z 9 rodzajów wałów i współpracować z siewnikami mechanicznymi Vitasem A (600 l) lub pneumatycznymi Aerosem 1002 ADD (1250 l), które umożliwiają wysiew punktowy.
Sulky
Sulky oferuje 3 modele bron wirnikowych serii Cultiline HR o oznaczeniu: 3000.14, 3000.19 i 3000.26. Maszyny są przygotowane do współpracy z ciągnikami o mocy maksymalnej odpowiednio: 140, 190 i 260 KM. Różnice w mocach maksymalnych wynikają przede wszystkim z wielkości i masy przekładni, które z kolei zależą od wielkości zastosowanych kół zębatych. Brony charakteryzują się odpowiednio masą: 1120, 1315 i 1380 kg. Modele 3000.14 i 3000.19 oferują 2 prędkości pracy wirników (zmiana poprzez wymianę pary kół zębatych). W opcji do tych maszyn jest możliwy zakup 2 dodatkowych par kół zębatych, które zwiększają zakres prędkości obrotowych wirników do 4 - od 283 do 437 obr./min. Największa z bron Sulky, Cultiline HR 3000.26, jest wyposażona w przekładnię, która już w standardzie oferuje 4 przełożenia, przy czym 2 zmieniane są dźwignią, zaś 2 pozostałe poprzez wymianę kół zębatych. Centralnym elementem bron są wanny wykonane ze stali, o grubości 8 mm, przy czym w dolnej części znajduje się dodatkowe wzmocnienie podwajające tę grubość. W modelu Cultiline HR 3000.14 standardowo montowane są zęby w rozmiarze 300x15 mm. Pojedynczy ząb jest montowany 2 śrubami. Brony z oznaczeniem 3000.19 i 3000.26 są natomiast standardowo wyposażane w zęby o wymiarach 330x18 mm, z systemem szybkiej wymiany. Co więcej, zęby wirników można zamontować również przemiennie - czyli lewy ząb jest zamieniany pozycją z prawym zębem, aby uzyskać bardziej ostry kąt natarcia. Standardowo zęby są wykonane z kutej stali. W opcji występują zęby hartowane o wysokiej twardości i odporności materiału na ścieranie. Wyróżnikiem bron wirnikowych Sulky jest układ skrobaków wału packer oparty na jednej szynie, którą po odkręceniu jednej śruby można odchylić do tyłu - co umożliwia szybkie oczyszczenie całego wału i skrobaków.
Unia Group
Gamę bron wirnikowych Unii Group tworzą dwa modele serii Hermes, przeznaczone do współpracy z ciągnikami o mocy odpowiednio do 110 i 180 KM. Zasadnicza różnica pomiędzy nimi dotyczy przekładni, a więc i masy bron. Mniejsza z przekładni oferuje stałe przełożenie, zaś w większym Hermesie przełożenia można zmieniać przez wymianę kół zębatych. Brony są przystosowane do współpracy z ciągnikami z WOM w konfiguracji 540/540E/1000/1000E obr./min. Spore różnice w stosunku do konkurencji znajdziemy w konstrukcji wanien bron linii Hermes. Zastosowano w nich m.in. dwa łożyska kulkowe dla każdego z wirników. Łożyska są umieszczone na skrajnych częściach wałków wirników, przez co wałki pracują bardzo stabilnie.
Wskazówki przed zakupem używanej brony wirnikowej
R2 Brona wirnikowa z siewnikiem
Przed zakupem używanej brony wirnikowej warto dokładnie sprawdzić kilka kluczowych elementów, aby uniknąć późniejszych problemów i kosztownych napraw:
- Luzy na wirnikach: Koniecznie należy sprawdzić, czy wirniki nie mają luzów. Nadmierne luzy mogą świadczyć o zużyciu łożysk lub innych elementów napędu, co będzie generować hałas i może prowadzić do awarii.
- Przecieki: Zwróć uwagę na ewentualne przecieki oleju lub półpłynnego smaru (w zależności od konstrukcji wanny). Duże przecieki mogą wskazywać na uszkodzone uszczelnienia lub pęknięcia wanny.
- Stan wanny i osi wirnika: Sprawdź, czy wanna nie jest lekko skrzywiona. Co ważniejsze, upewnij się, czy oś wirnika jest prostopadła do dna wanny. Jeśli jest skrzywiona, po opuszczeniu pracującej brony w ziemię, maszyna będzie wydawać głośne, wyjące dźwięki, podobne do zwolnic w starych ciągnikach. W powietrzu natomiast może pracować cicho, co może mylić.
- Rodzaj elementów roboczych: Zastanów się nad rodzajem zębów lub noży, w zależności od rodzaju gleby i planowanych prac. Marekdron i sylwek23111 polecają szukać bron z nożami, co może być korzystne na niektórych rodzajach gleb.
- Kompatybilność z ciągnikiem: Przed zakupem brony, koniecznie weź do ręki instrukcję obsługi swojego ciągnika. Znajdź takie parametry jak: dopuszczalna masa całkowita, maksymalny dopuszczalny nacisk na przednią oś, maksymalny dopuszczalny nacisk na tylną oś, rozkład masy, udźwig przedniego tuza oraz maksymalny udźwig tylnego tuza. Skonfrontuj te wartości ze swoimi planami. Pamiętaj, że po podniesieniu maszyny będzie się tworzyć dźwignia, która bardzo mocno dociąża tylną oś. W wielu instrukcjach obsługi maszyn masz gotowe wzory, do których wystarczy podstawić wartości liczbowe.
Na przykładzie użytkownika "marekdron", który posiada bronę Maschio z dużym wałem packera, nożami i hydropakiem na 2 siłowniki, maszyna ta "super robi robotę", choć ciągnik ma ciężko, ale "ok 7km/h powinien dać radę". Z kolei inny użytkownik, mający Renault 103-54 (93 KM) z dobrze obciążonym przodem, planujący zakup brony aktywnej 2,5 m do bardzo ciężkich gleb, szukałby maszyny z nożami i wałem Packera, jednakże budżet 10 tys. zł może być niewystarczający na używaną maszynę w dobrym stanie.
Kolejny przykład to użytkownik ciągnący bronę aktywną Pöttinger L25 (2.5m) z nożami 28cm za New Holland T5050 (zwiększona moc do 120KM), który stwierdził, że dzięki zwiększonej mocy, pracując na pełnej głębokości dla ziemniaków i warzyw, ma dobrą rezerwę mocy.
Pamiętaj, że ostateczny wybór zależy od rodzaju gleby i głębokości roboczej.