Wysokiej jakości pasza podstawowa stanowi jedno z najważniejszych źródeł energii w produkcji mleka. Gdy na łące lub pastwisku pojawiają się niechciane chwasty, a znikają te gatunki, które są dla nas korzystne, warto pomyśleć o renowacji. Przerzedzona ruń i mniejszy w niej udział roślin wartościowych prowadzi do zmniejszenia ilości paszy i pogorszenia jej jakości żywieniowej. Podsiew traw jest jednym z ważniejszych zabiegów renowacyjnych, pozwalających podnieść potencjał plonowania wieloletnich użytków zielonych.
Czym jest podsiew tradycyjny?
Podsiew tradycyjny to jedna z metod renowacji użytków zielonych, polegająca na wysiewaniu wartościowych gatunków traw i motylkowatych w starą darń, która została wcześniej zruszona. Jest to sposób, aby łąka była oczyszczana z chwastów i suchych roślin, a ubogacana o gatunki traw, które w ubiegłym sezonie obumarły. Aby użytki były pełnowartościowe, należy zadbać, żeby w runie znajdowały się gatunki traw wysokich, niskich i średnich.
Sposoby zruszenia darni
Sposoby zruszenia darni zależą od jej stanu:
- Przy słabej i średnio zwartej darni należy to zrobić ciężką broną zębatą.
- Przy darni zwartej - talerzówką lub glebogryzarką, wykonując płytkie gryzowanie.
Efektywność mechanicznego osłabienia darni można znacznie zwiększyć, stosując herbicydy selektywne, które mogą całkowicie wyeliminować chwasty dwuliścienne. W przypadku wcześniejszego opryskiwania herbicydami selektywnymi, zabiegi mechaniczne i podsiew nasion można wykonać po upływie 7-10 dni.
Kiedy podsiew tradycyjny jest najlepszą metodą renowacji?
Podsiew tradycyjny jest najlepszą metodą, gdy:
- Darń jest silnie uszkodzona bądź rozluźniona.
- Udział sitów kępiastych nie jest większy niż 20% pokrycia.
- Udział ziół i chwastów dwuliściennych wynosi powyżej 50% pokrycia.
- Brak jest w zdegradowanej runi traw wysokich i roślin motylkowatych.
- Powierzchnia użytku zielonego jest dość wyrównana.
Degeneracja darni powodowana jest wieloma czynnikami, takimi jak niesprzyjające warunki środowiskowe, niższa odporność określonych gatunków roślin na mrozy, intensywne użytkowanie łąk, występowanie zastoisk wody, pojawienie się szkodników czy błędy w agrotechnice i nawożeniu. Miejsce tych roślin szybko zasiedlają gatunki mniej wartościowe lub chwasty. Podsiew traw to zabieg stosowany coraz częściej, głównie ze względu na większą intensywność użytkowania łąk.
Czynniki wpływające na skuteczność podsiewu
Skuteczność podsiewu zależy od kilku kluczowych aspektów:
- Stopnia uszkodzenia starej darni: Im bardziej uszkodzona, tym lepsze warunki dla nowych siewek.
- Terminu wykonywania: Optymalny termin to wczesnowiosenny lub po I pokosie, w okresie deszczy „świętojańskich” (późne lato i wczesna jesień, już od połowy sierpnia, to również dobry czas).
- Dobrego ugniecenia gleby wałem ciężkim: Zwłaszcza na glebach pobagiennych posusznych. Jednokrotne wałowanie jest również wskazane na glebach torfowych, aby docisnąć korzenie młodych siewek traw.
- Zabiegów pielęgnacyjnych: Istotny wpływ na efekt podsiewu wywierają 2-3-krotne przykaszanie starej runi lub ekstensywne przepasanie bydłem. Stara darń w czasie podsiewu powinna być krótka w celu ograniczenia jej konkurencyjności i zapewnienia lepszego dostępu do światła młodym roślinom.
Optymalne terminy podsiewu
Skuteczność zabiegu podsiewu traw zależy w dużej mierze od terminu jego wykonania. Za najbardziej korzystny uważa się okres wiosenny (marzec - kwiecień) lub letni (druga połowa lipca - sierpień). Wybór właściwego terminu uzależniony jest ponadto od przebiegu pogody.
- Podsiew wiosenny: Za wiosennym podsiewem przemawia zapas wody dostępnej po zimie. Należy jednak pamiętać, że szybki wzrost traw już występujących na łące oraz ryzyko wystąpienia wiosennej suszy mogą okazać się znacznym utrudnieniem dla rozwoju młodych roślin. Połowa kwietnia to ostatni moment na siew i podsiew traw. Po ubiegłorocznym, suchym sezonie trawy trzeba wysiewać jak najwcześniej.
- Podsiew letni: Właściwszym terminem może okazać się ten letni, o ile nie mamy do czynienia z suszą.
Decyzję o wiosennym podsiewie traw należy podjąć po dokonanej uprzednio dokładnej lustracji użytku zielonego.
Zakładanie nowego użytku zielonego
Wybór gatunków traw i roślin motylkowatych
Wybór gatunków traw i roślin motylkowatych do podsiewu zależy przede wszystkim od rodzaju gleb i stanowiska, na jakich położone są łąki czy pastwiska.
- W mieszankach siewnych do podsiewu łąk kośnych warto wykorzystać szybko kiełkujące i najbardziej intensywne gatunki: życice (wielokwiatowe, mieszańcowe i trwałe), festulolium, które wzbogacić można o kostrzewę łąkową lub tymotkę łąkową.
- Generalnie w skład mieszanek do podsiewu najczęściej wchodzą gatunki traw: kostrzewa łąkowa, stokłosa bezostna, tymotka łąkowa, festulolium, kupkówka pospolita, życice oraz 4-6 kg motylkowatych: koniczyna czerwona, biała (na pastwiska), białoróżowa lub komonica zwyczajna. Rośliny motylkowate wzbogacają paszę w białko i cenne mikroelementy.
Najczęściej wybieranymi gatunkami traw są szybkorosnące życice, które generują duży plon zielonej masy, bądź gotowe mieszanki traw i motylkowych przeznaczonych właśnie do podsiewu.
Dawkowanie nasion i technika siewu
Podsiew dawką nasion 20-25 kg/ha można przeprowadzić metodą tradycyjną. Norma wysiewu jest uzależniona od składu botanicznego runi i stopnia jej degeneracji. Najczęściej stosuje się dawkę wynoszącą połowę normy wysiewu trawy podczas zakładania plantacji. Podsiew można wykonywać rokrocznie w mniejszych dawkach, w granicach 10 kg/ha, co pozwoli regularnie uzupełniać skład gatunkowy roślin. Natomiast w przypadku wyraźnej degeneracji darni wykonuje się zabieg podsiewu większą dawką - około 25 kg/ha.
W tradycyjnej metodzie wykonuje się bronowanie użytku przy pomocy brony średniej lub ciężkiej, bronując dwukrotnie na krzyż, a tym samym niszcząc częściowo starą darń, aby zrobić miejsce dla roślin, które będą podsiewane. Nasiona można wysiać siewnikiem tradycyjnym pozbawionym redlic. Na małych powierzchniach nasiona można wysiać ręcznie rzutowo. Po siewie stosuje się lekką bronę, która wymiesza nasiona z glebą, a następnie wałuje się.
Nawożenie i pielęgnacja po podsiewie
Należyte zadbanie o ruń po podsiewie i właściwe użytkowanie w pierwszym roku są kluczowe dla długiego użytkowania. Po wykiełkowaniu nasion stosujemy pogłówne nawożenie azotem w dawce 30 kg/ha azotu oraz nawożenie fosforowo-potasowe, którego poziom uzależniony jest od zasobności gleb. Najczęściej stosuje się 30-40 kg fosforu i 40-60 kg potasu w czystym składniku na hektar.
Ważne uwagi dotyczące nawożenia:
- Niewskazane jest nawożenie azotowe przed podsiewem, ponieważ roślinność runi pierwotnej zaczyna bujnie rozwijać się kosztem prawidłowego i wyrównanego wzrostu młodych siewek podsianych gatunków.
- Po wykonaniu podsiewu łąki lub pastwiska, należy pamiętać o zastosowaniu odpowiedniej dawki nawozów mineralnych. Po podkoszeniu ruń warto zasilić dawką nawozu azotowego, np. saletrą amonową 34% w ilości od 50 do 75 kg/ha oraz nawozem potasowym, np. solą potasową 60% w ilości 50 kg/ha.
- Jeżeli mieszankę traw i motylkowych wsiewano w roślinę ochronną, po skoszeniu zboża zaleca się zastosowanie 150 kg/ha saletry amonowej.
Koszenie pielęgnacyjne
Pierwsze koszenie pielęgnacyjne należy wykonać, gdy ruń uzyska wysokość od 10 do 15 cm i należy ją kosić do wysokości 6-7 cm. Koszenie pielęgnacyjne po podsiewie udostępni nowym roślinom dostęp do światła, ograniczy wzrost roślin ze starej darni, przyspieszy rozwój młodych siewek, jak również będzie jedną z tańszych metod walki z chwastami. Pierwsze dwa pokosy należy usunąć z łąki, gdyż młode rośliny traw i motylkowatych są wrażliwe na brak światła i dostęp powietrza. Jeśli pozostawi się skoszoną masę roślinną, szybko rozwijają się choroby wywoływane przez grzyby i giną głównie gatunki szlachetne traw.
Zasiewy bez rośliny ochronnej pierwszy raz kosi się, gdy większość gatunków traw osiągnie fazę krzewienia, tj. 4-6 tygodni po siewie. Następne odrosty są już zazwyczaj wolne od chwastów, wobec czego nadają się do zagospodarowania na paszę. Pierwsze koszenie użytku wsiewanego w roślinę ochronną należy wykonać po ok. 4 tygodniach od skoszenia zboża.
Sprzęt do podsiewu traw
Do pielęgnacji łąk rolnicy używają specjalnych agregatów. Nie trzeba jednak posiadać drogiego, specjalistycznego sprzętu, taki zabieg można wykonać tradycyjnymi urządzeniami. W mniejszych gospodarstwach do podsiewu traw stosuje się często siewniki zbożowe z redlicami talerzowymi, a nawet stopkowymi (po wcześniejszym zruszeniu darni np. za pomocą brony). Da to poniekąd zadowalający efekt, jednak jeżeli zależy nam na precyzyjnym i efektywnym zabiegu podsiewu traw, warto skorzystać ze specjalistycznych siewników.
Agregat APV GP 300 M1 i siewnik PS 150 M1
Agregatem GP 300 M1 austriackiej firmy APV można nie tylko dokonać pielęgnacji darni, lecz także przy użyciu nabudowanego siewnika PS 150 M1 dosiać trawę. Maszyna o szerokości 3 m złożona jest z resorowanej włóki likwidującej kretowiska, zestawu zębów spulchniających darń oraz wału dogniatającego. Sprężynujące w trakcie jazdy zęby rozmieszone są w dwóch sekcjach z regulacją głębokości pracy do 4 cm.
- Pierwsza grupa liczy 40 szt. zębów o grubości 12 mm.
- Druga złożona jest z 56 zagiętych zębów o grubości 8 mm.
Z tyłu montowany jest wał Cambridge o średnicy 390 lub 530 mm, bądź wał zębaty 410 mm. W zależności od zastosowanego wału masa maszyny może sięgać 1,6 t, dlatego do pracy należy zapewnić ciągnik o odpowiednim udźwigu i mocy min. 100 KM.
Montaż pneumatycznego siewnika PS 150 M1 o pojemności zbiornika 150 l umożliwia jednoczesną aplikację nasion traw. Urządzenie zasilane jest z instalacji ciągnika prądem o napięciu 12V przy 25A. Materiał siewny transportowany jest pneumatycznie do płytek rozsiewających (max. 8 szt.). Regulacja dawki wysiewu podczas jazdy możliwa jest dzięki zastosowaniu modułu (3.2 lub 5.2) sterującego prędkością elektrycznego wałka wysiewającego. W zależności od rodzaju nasion producent dostarcza wałek do drobnych i większych nasion.
Brona chwastownik APV do użytków zielonych
Brona chwastownik APV pielęgnuje podłoże w kompleksowy sposób: wyrywa niepożądaną trawę, tworząc miejsce dla nasion oraz napowietrza glebę, co pobudza naturalny rozwój i kiełkowanie różnorodnej roślinności. Co więcej, bronę chwastownik można dodatkowo wyposażyć w siewnik pneumatyczny - dzięki temu, możliwości całego zestawu rozszerzą się o siew oraz rozsiew.
Cechy brony chwastownika APV:
- Wyrównywanie kretowisk i innych nierówności za pomocą resorowanej włóki wyrównującej (dostępnej w akcesoriach).
- Dwa pola z zagiętymi, okrągłymi zębami sprężynowymi o różnych grubościach i sile oddziaływania na glebę. Jest to kombinacja unikatowa w technologii rolniczej.
- Każdy rodzaj zębów (czerwonych i czarnych) może być używany oddzielnie i dowolnie ustawiany w zależności od potrzeb. Dzięki temu można osiągnąć optymalne ustawienie zębów względem warunków glebowych.
- Prosta regulacja zębów.
Inne specjalistyczne siewniki
Choć specjalistyczne maszyny nie należą do najtańszych, coraz częściej znajdują się na wyposażeniu firm usługowych. Do wyboru jest tu kilka różnych technologii podsiewu:
- Siewniki szczelinowe: Wyposażone są w wąskie redlice tarczowe, które nacinają darń w celu umieszczenia w glebie materiału siewnego i niemal nie pozostawiają po sobie śladu na polu. To dobre rozwiązanie, jeżeli zależy nam na pozostawieniu starej darni w jak najlepszym stanie. Bezpośredni kontakt nasion z glebą zapewnia im zaopatrzenie w wodę.
- Siewniki pasowe: Aby zapewnić lepsze warunki rozwoju młodych roślin, jednocześnie pozostawiając część starej darni, można skorzystać z siewnika pasowego, który pozwala na uprawę pasów pola przed ich obsianiem. Pozwala to w znacznym stopniu poprawić skład gatunkowy roślin poprzez częściowe zasianie darni na nowo, jednak bez rezygnowania ze zbioru części plonu - pozostającego w pasach nieuprawionych (wzrastająca trawa może nawet chronić uprawione pasy gleby przed nadmiernym wysychaniem w początkowym okresie wzrostu siewek).
- Siewniki wielofunkcyjne: Na rynku nie brakuje także siewników pozwalających na zruszenie darni za pomocą brony łąkowej, wykonanie siewu rzutowego i zwałowanie w jednym przejeździe.
Koszty usług podsiewu traw i obecna sytuacja
Ceny usługi podsiewu traw są obecnie bardzo zróżnicowane, na co wpływ mają z pewnością podwyżki cen paliw. Na podstawie sondy przeprowadzonej wśród firm usługowych, najtańsza oferta wynosiła 160 zł/ha netto, co jest bardzo korzystną ofertą, biorąc pod uwagę wzrost cen paliwa, a także maszyn i części zamiennych. Najwyższa stawka za podsiew traw wynosiła zaś 250 zł/ha netto. Najczęściej jednak ceny oscylują w okolicy 200 zł/ha netto. Ostateczna stawka jest uzależniona m.in. od odległości dojazdu, wielkości areału czy ukształtowania terenu.
W ostatnich latach zainteresowanie zabiegiem podsiewu traw bywa ograniczone. Wynika to przede wszystkim z przebiegu pogody. Brak opadów sprawia, że wierzchnia warstwa gleby, gdzie są deponowane nasiona traw, ulega silnemu przesuszeniu, przez co wschody mogą być bardzo słabe. Niesprzyjające warunki atmosferyczne, szczególnie susza, bardzo negatywnie wpływają na stan użytków zielonych. Na wielu łąkach i pastwiskach przepadły wartościowe gatunki traw, a jednocześnie powiększyły się powierzchnie pokryte chwastami.