W ostatnich latach kompaktowe brony talerzowe zyskały na ogromnej popularności dzięki swoim kluczowym cechom: dobrej jakości uprawy wierzchniej warstwy gleby, niewygórowanemu zapotrzebowaniu na moc oraz wysokiej wydajności pracy. Te wszechstronne narzędzia stały się nieodłącznym elementem wyposażenia wielu gospodarstw, oferując rozwiązania zarówno do płytkiej, jak i głębszej uprawy.
Zastosowanie i Zalety Bron Talerzowych
Brony talerzowe mają stosunkowo niewielkie zapotrzebowanie na moc i nie są podatne na zapychanie, nawet gdy na polu występuje duża ilość resztek pożniwnych. Do tego nieźle radzą sobie z mieszaniem gleby. Te zalety sprawiają, że rolnicy bardzo chętnie sięgają po te narzędzia, zdecydowanie częściej niż np. po dwubelkowe kultywatory ścierniskowe (grubery).
Kompaktowe brony talerzowe są bardzo uniwersalnymi narzędziami uprawowymi i stanowią nieodłączne wyposażenie w wielu technologiach bezorkowej uprawy gleby. Talerze okazują się przydatne nie tylko w płytkiej uprawie ścierniska, lecz także podczas przygotowania gleby pod siew. Są wykorzystywane do tej czynności solo, ale też często producenci maszyn przygotowują je do sprzęgnięcia z siewnikami, stosując tzw. hydropak czy przystosowując je do nabudowania siewnika. Brona talerzowa sprawdza się również podczas mieszania nawozów organicznych z glebą. Narzędzia te są równie uniwersalne w tradycyjnej uprawie płużnej.
Wady i Ograniczenia Bron Talerzowych
Do minusów bron talerzowych trzeba zaliczyć ich wpływ na rozmnażanie perzu poprzez cięcie rozłogów tego chwastu. Ponadto, zwłaszcza w przypadku lżejszych maszyn zawieszanych, bywają problemy z zagłębianiem się tarcz na glebach ciężkich, szczególnie podczas suszy. Z kolei wysoka masa to większe wymagania co do udźwigu podnośnika i przede wszystkim wielkości ciągnika.
Trendy w Konstrukcjach Bron Talerzowych
Średnica Talerzy
Wśród trendów w konstrukcjach bron talerzowych bardzo wyraźnie zauważalne jest zwiększanie średnicy talerzy. Jeszcze kilka lat temu dużą popularnością cieszyły się maszyny z elementami roboczymi o średnicy około 500 mm, które były wykorzystywane przede wszystkim do szybkiego zrywania ścierniska. Równolegle wykorzystywano brony w układzie „X” służące do głębszej pracy. Dzisiaj większość rolników - przynajmniej tych prowadzących mniejsze i średnie gospodarstwa - zwraca uwagę na uniwersalność zastosowania, a to dają duże talerze.
Maszynami z talerzami o średnicy około 600 mm można zarówno uprawić ściernisko po zbożach na głębokość 5-7 cm, jak i z powodzeniem pracować na polach, gdzie wymagane jest cięcie i głębsze mieszanie, np. po kukurydzy z nawiezionym obornikiem. Taki wybór ma swoje ekonomiczne uzasadnienie, mimo iż maszyny z większymi talerzami są droższe od tych z mniejszymi (mocniejsza konstrukcja ramy, wsporniki itp.), ponieważ kupuje się jedno, uniwersalne narzędzie. Trzeba jednak zaznaczyć, że oferta maszyn z mniejszymi talerzami jest ciągle bogata, a często decydują się na nie gospodarstwa wielkopowierzchniowe, które od maszyn oczekują wysokiej specjalizacji i tym samym najwyższej jakości oraz maksymalnej wydajności przy danym zabiegu - w tym przypadku uprawie ściernisk.
Średnica talerza w dużej mierze definiuje jakość pracy. Mniejszy talerz z drobniejszym uzębieniem daje lepsze, bardziej jednorodne efekty pracy niż w przypadku dużej tarczy. Z kolei maszyna z dużymi talerzami, gdzie dodatkowo jest zwiększony rozstaw talerzy i dłuższe słupice, bardzo dobrze sprawdzi się w głębszej uprawie z dużą ilością materii organicznej (mniejsza podatność na zapychanie), a jakość płytkiej pracy na ścierniskach zbożowych jest zazwyczaj zadowalająca.
Ramy i Ich Konstrukcja
Znaczącą różnicę w cenie widać między wersjami z ramą sztywną a składaną. W przypadku 4-metrowej brony talerzowej wersja ze stałą ramą może być tańsza od tej ze składaną nawet o 1/3 ceny. Tak duża różnica bierze się przede wszystkim z większej komplikacji konstrukcji maszyny składanej - dochodzą tutaj dodatkowe elementy ramy, wsporniki, siłowniki hydrauliczne itp. Wybór wersji zależy od rolnika i specyfiki danego gospodarstwa. Jeśli pola znajdują się wokół gospodarstwa i drogi dojazdowe na to pozwalają, bardzo zasadny może być wybór modelu nieskładanego. Jeśli natomiast użytkownik będzie musiał poruszać się po drogach publicznych, bezpieczniej jest poruszać się z maszyną złożoną do 3 m, co jest zgodne z literą prawa.
Masa Maszyn
Duża różnica występuje również w masie maszyn. Przykładowo, brona Amazone Catros 4001 charakteryzuje się masą bez wału na poziomie 1440 kg, podczas gdy bliźniacza konstrukcja Catros 4002-2 waży aż 2300 kg. Niższa masa może być zarówno zaletą (mniejszy ciągnik do współpracy), jak i wadą, np. wpływając na zagłębianie się talerzy na ciężkich glebach.
Kluczowe Elementy Brony Talerzowej
Wały Uprawowe
Obok zasadniczej sekcji roboczej, jaką są talerze, niezwykle ważną funkcję pełni wał uprawowy. Odpowiada nie tylko za ustalenie głębokości roboczej talerzy, ale ma też ogromny wpływ na finalny efekt uprawy. Niestety, dobór tego elementu jest często traktowany po macoszemu. Standardowym wyposażeniem każdej kompaktowej brony talerzowej jest wał. Zmieniając jego położenie, reguluje się głębokość pracy narzędzia. Wał wyrównuje powierzchnię pola oraz kruszy większe grudy gleby.
Producenci oferują kilka typów wałów: od wałów strunowych i rurowych po pierścieniowe z wieloma możliwościami wyboru pierścieni. Nie ma wału zdającego egzamin na wszystkich rodzajach gleb i uprawach. Co do zasady, na glebach zwięzłych, z tendencją do zbrylania, powinno stosować się wały ciężkie, o agresywnym, ostrym profilu powierzchni roboczej (np. pierścieniowe, teownikowe). Duża masa ma znaczenie nie tylko dla jakości pracy wału, lecz także dociąża sekcję roboczą talerzy.
Efekt wizualny - pięknie wyrównana i wygładzona powierzchnia pola po przejeździe agregatu - nie może być wyznacznikiem jakości jego pracy. W tym przypadku często jest tak, że to, co miłe na polu „dla oka”, nie musi mieć odniesienia w efektach agronomicznych. Przeważnie „ładne” efekty pozostawiają po sobie wały pracujące powierzchniowo, a nie wgłębnie. A w tym przypadku liczy się dobre dociśnięcie w glebę resztek pożniwnych, aby przyspieszyć ich rozkład, oraz zagęszczenie wierzchniej warstwy gleby w celu zatrzymania wilgoci oraz przyspieszenia wschodów samosiewów i chwastów.
Zabezpieczenia Talerzy
Talerze są indywidualnie zabezpieczone przed uszkodzeniami. Producenci stosują zabezpieczenia za pomocą elementów gumowych, sprężyn płaskich oraz śrubowych. W przypadku bron kompaktowych najpowszechniejszym sposobem amortyzacji talerzy są amortyzatory gumowe. Zaletą tego rozwiązania jest prostota konstrukcji połączona z niskimi kosztami i niezawodnością. Wada to mocno ograniczony zakres ruchu tak zabezpieczonego ramienia z talerzem.
Boczne Ekrany
Aby powierzchnia pola pomiędzy kolejnymi przejazdami była równa, producenci montują boczne ekrany, które chronią przed nadmiernym przerzucaniem gleby.
Dodatkowe Wyposażenie
Brony mogą być wyposażone w hydropak, który ułatwia podczepienie siewnika, tworząc agregat uprawowo-siewny. Często montowane są również siewniki poplonów (np. MiniDrill, Micro Drill, SP), które mogą być napędzane elektrycznie, hydraulicznie lub od koła, a sterowanie często odbywa się z komputera ciągnika z wykorzystaniem standardu ISOBUS lub GPS.
Test brony kompaktowej junior 1,8m & ursus c330
Przegląd Ofert Rynkowych (Wybrani Producenci)
Väderstad
Ciekawym przykładem brony talerzowej przeznaczonej stricte do płytkiej uprawy ścierniskowej jest Väderstad Carrier z falistymi talerzami CrossCutter Disc. Maszyny występują w wariantach 3- i 4-metrowym. Talerze mają średnicę zaledwie 450 mm i szerokość 110 mm (między skrajnymi falami). Ideą, jaka przyświecała twórcom tego typu elementów roboczych, było stworzenie płytkiego podłoża, które ma zwiększyć odsetek kiełkujących nasion samosiewów i chwastów oraz skrócić czas potrzebny na ich wykiełkowanie. Jednocześnie talerze intensywnie podcinają i mieszają wierzchnią warstwę gleby, a prędkość pracy może sięgać nawet 20 km/h. Szwedzki producent nazywa taki rodzaj uprawy „ultrapłytką”, bo odbywa się ona na głębokości 2-3 cm.
Kuhn
Innym przykładem maszyny do płytkiej uprawy jest Kuhn Optimer+ oferowany w wersjach o szerokościach roboczych od 3 do 7,5 m. Zaletą tej serii bron jest szybkie mieszanie resztek pożniwnych (w zakresie prędkości 12-15 km/h) na głębokości 3-10 cm. Do współpracy z wersją 3-metrową zalecany jest ciągnik już od mocy około 90 KM, a w przypadku największej maszyny 7,5-metrowej - około 225 KM. Niewygórowane zapotrzebowanie na moc maszyny zawdzięczają lekkiej konstrukcji opartej na dwóch rzędach talerzy o średnicy 510 mm. Z kolei do bardziej intensywnego mieszania resztek i głębszej uprawy Kuhn proponuje brony Optimer XL. To cięższe maszyny z talerzami o średnicy 620 mm i głębokości pracy w zakresie 5-15 cm. Optimer XL jest oferowany w wersjach o szerokościach od 3 do 5 m.
Horsch
Na talerzach o średnicy 520 mm opiera większość swoich bron talerzowych firma Horsch. Zaliczają się do nich trzy wersje: Joker CT, Joker RT i RT Classic. We wszystkich wersjach talerze mają stały kąt natarcia równy 17°. Do ramy talerze są montowane parami na pojedynczych słupicach za pośrednictwem gumowego amortyzatora. Producent zapewnia o wysokich wydajnościach pracy tych maszyn - można nimi prowadzić skuteczną uprawę z prędkością nawet 20 km/h. Zawieszany Horsch Joker 3CT to narzędzie, którego masa, w zależności od zastosowanego wału, zmienia się w zakresie 1600-2600 kg. Na maszynie zamontowane są 24 talerze o średnicy 520 mm, ustawione pod kątem 17 stopni. Wyróżnikiem maszyn Horscha jest mocowanie 2 talerzy na jednym ramieniu, co zapewnia większy odstęp pomiędzy talerzami i zmniejsza ryzyko zapchania się maszyny. Talerze są zabezpieczone gumowymi wałkami. Minimalne zapotrzebowanie mocy producent określa na 90-120 KM zależnie od wyposażenia maszyny. Głębokość pracy regulowana jest za pomocą wału (ręcznie lub hydraulicznie). Na bronie można zamontować siewnik poplonów MiniDrill.
Amazone
W ofercie firmy Amazone można znaleźć zarówno „klasyczne” kompaktowe brony talerzowe Catros z uzębionymi talerzami o średnicy 510 mm, jak i Catros XL z talerzami (płytko lub głęboko uzębionymi) o średnicy 610 mm. Każdy z talerzy jest zamocowany za pomocą gumowego elastomeru. Brony Catros są dostępne w szerokościach roboczych do 7,5 m w przypadku wersji zaczepianych i 6 m w przypadku zawieszanych. Dla tych, którzy potrzebują większych szerokości roboczych, producent oferuje ciekawe rozwiązanie, jakim jest rama sprzęgowa KR, dzięki której można połączyć trzy brony kompaktowe Matros, uzyskując warianty szerokości roboczych 9 m lub 12 m. Z kolei zaczepiana brona talerzowa Certos-2TX jest przeznaczona do intensywnego mieszania gleby i może być stosowana do głębszej uprawy. Dzięki talerzom o średnicy 660 mm może wnikać w glebę na głębokość do 20 cm.
Pöttinger
Na uniwersalność zastosowania swoich kompaktowych bron talerzowych Terradisc postawił Pöttinger, bowiem we wszystkich modelach maszyn talerze mają średnicę 580 mm i są rozstawione co 12,5 cm. Cechą charakterystyczną bron jest m.in. system bliźniaczych słupic Twin Arm, gdzie dwa ramiona talerzy zamocowane są do ramy na jednym uchwycie. Pöttinger oferuje 11 modeli bron Terradisc podzielonych na 4 serie. Pierwsza to trzy narzędzia zawieszane ze sztywną ramą o szerokości 3, 3,5 i 4 m. Kolejna seria, oznaczona literą K, to brony składane hydraulicznie, o szerokości od 4 do 6 m. Jej ciągnioną wersją jest natomiast seria T, która ma jednocześnie większą masę ze względu na rozbudowaną ramę zawieszenia z zaczepem i układ jezdny.
Polscy Producenci
Oferta polskich producentów maszyn jest pod kątem tych maszyn bardzo bogata, a ostatnie lata przyniosły również bardzo duży postęp technologiczny i jakościowy.
Agro-Masz
W ofercie Agro-Masz dostępnych jest kilka serii bron. Do „lekkich” producent klasyfikuje najprostszy model BTL o szerokości 3 m, wyposażony w talerze o średnicy 510 mm i standardowy wał rurowy. Kolejne maszyny, np. z serii Troll, która ma zdecydowanie bardziej masywną ramę i większy rozstaw talerzy, są wyposażane w talerze 560 mm. Z takimi talerzami dostępne są też brony z ramą sztywną BT i składaną hydraulicznie - BTH. Zawieszane brony BT i BTH są oferowane w wersjach o szerokościach od 2,5 do 6 m. Z kolei w bronie Colt o szerokości roboczej 3 m (z podwoziem półzawieszanym) producent daje do wyboru talerze o średnicy 560 lub 620 mm.
W segmencie zawieszanych maszyn o szerokości do 3 m firma Agro-Masz oferuje brony AT o szerokościach 2,5; 2,7 i 3 m. Masa maszyn w zależności od wyposażenia wynosi odpowiednio: 940, 1040 oraz 1200 kg. Zapotrzebowanie mocy zostało określone na 90-130 KM. Maksymalna głębokość robocza to 14 cm. Dzięki hydropakowi do bron można łatwo podczepić siewnik, tworząc agregat uprawowo-siewny. Udźwig sprzęgu to 1,5 t. Do wyboru są 2 średnice talerzy: 510 lub 560 mm. Talerze zamocowano na piastach bezobsługowych, a ramiona mocujące są zabezpieczone gumowymi wałkami. Głębokość pracy reguluje się za pomocą wału, z regulacją mechaniczną lub hydrauliczną. Wyrównaną powierzchnię pola zapewniają boczne ekrany. Trzymetrowa brona ATO 30 jest podparta na wale oponowym. Przy zastosowaniu talerzy o średnicy 560 mm oraz masie własnej 1880 kg zapotrzebowanie na moc wynosi 100 KM. Na bronie można także zamocować hydropak. Dodatkowym wyposażeniem wszystkich maszyn jest siewnik poplonu SP, napędzany od koła, z komputerem sterującym współpracującym z systemem GPS.
Unia
Duży wybór kompaktowych bron talerzowych daje Unia. Brony o nazwie Ares są dostępne w wariantach o szerokościach roboczych od 2,5 do 8 m i występują w pięciu wersjach różniących się konstrukcją. Ares L to najprostsze, zawieszane modele z talerzami o średnicy 485 mm. Masywniejsza wersja nosi oznaczenie Ares XL i ma talerze o średnicy 560 mm. Od szerokości 4 m brona jest wyposażona w ramę składaną hydraulicznie. Brony talerzowe Ares dostępne są również w wersji P, o sztywnej ramie i szerokości roboczej do 4 m oraz w wersji HP z ramą składaną hydraulicznie i możliwością uprawy 5-, a nawet 8-metrowego pasa ziemi za jednym przejazdem. W tym przypadku firma daje dodatkowo bardzo szeroki wybór konfiguracji zespołów roboczych. Na przykład wersja XL ma 2 rzędy talerzy Classic o średnicy 560 mm zabezpieczone amortyzatorami gumowymi. XXL to z kolei 2 rzędy talerzy o średnicy 660 mm, a TX ma elementy robocze o średnicy 660 mm z indywidualnym zabezpieczeniem sprężynowym.
Mandam
Duży wybór bron talerzowych ma w swojej ofercie Mandam. Seria TAL to brony ze sprężynowym zabezpieczeniem talerzy, natomiast GAL oferuje bezpieczniki gumowe. Wszystkie te brony mają standardowo stosowane talerze o średnicy 560 mm, natomiast jako opcja - 610 mm. Brony są dostępne w różnych wariantach ram wpływających na możliwości wyposażenia dodatkowego oraz w różnych rodzajach zawieszenia (sztywne, składane hydraulicznie, półzawieszane). Nowością jest brona talerzowa SAL z talerzami o średnicy 620 mm. Charakteryzują ją: wysoki prześwit między talerzem a ramą (35 cm), bezobsługowe piasty oraz poziome, indywidualne na każdy element roboczy zabezpieczenie sprężynowe (sprężyny spiralne) z siłą wzbudzenia 230 kg na talerz, a także duży odstęp między pierwszym a drugim rzędem talerzy (119 cm). Takie cechy predysponują maszyny do szybkiego mieszania gleby z obornikiem czy sporymi ilościami masy organicznej.
Bury Maszyny Rolnicze
W ofercie firmy Bury Maszyny Rolnicze znajdują się 3 rodziny kompaktowych bron talerzowych. We wszystkich modelach talerze są mocowane do bezobsługowych piast, a piasty z ramą łączą resory. Brony Kwarc są oferowane w szerokościach 2,5 oraz 3 m. Talerze mają średnicę 610 mm. Brony Koral są oferowane w szerokościach 1,7; 2,0; 2,3; 2,5; 2,7; 3,0 m. W maszynach można zmieniać rozstaw sekcji roboczych. Bronę można doposażyć w wał pierścieniowy lub rurowy. Dodatkowo można zamontować hydropak.
Agro-Tom
Brony talerzowe Agro-Tom to wydajne narzędzia do przedsiewnej uprawy gleby, które kruszą, mieszają resztki i przygotowują idealną powierzchnię pod siew. Brony talerzowe takie jak ATC Premium wykonują ultra-płytką uprawę (4-5 cm) z dużą prędkością roboczą 16-18 km/h, co ogranicza parowanie wody i pozwala na oszczędność czasu operacyjnego. Agro-Tom oferuje maszyny przeznaczone do szybkiej, wydajnej uprawy ścierniska i przygotowania gleby pod siew, dostępne w szerokim zakresie roboczym - od 2,5 do 7,5 metra. Serie ATS / AT / AT Premium / ATC są dedykowane na małe i średnie pola, zaś ATH / ATH Premium / ATHX na pola średnie do dużych. Producent oferuje modele dostosowane do różnych typów gleb: na gleby lekkie i piaszczyste (z niższą głębokością pracy i lekkimi wałami), na gleby średnie i gliniaste (maszyny z mocną konstrukcją, agresywnymi talerzami i cięższymi wałami doprawiającymi), oraz na pola o bardzo dużych obszarach (największe wersje ATHX, składane konstrukcje, które wymagają mocnego ciągnika).
Inni Producenci
Czeski Producent (Agrozet?)
Czeski producent (prawdopodobnie Agrozet) oferuje 2 rodziny kompaktowych bron talerzowych. Maszyny serii Softer występują z talerzami o średnicy 510 lub 560 kg. Ramiona mocujące talerze są zabezpieczone gumowymi wałkami. Talerze pracują na głębokości do 12 cm. W wersji zawieszanej brony są oferowane w szerokościach 2,5 oraz 3 m. Masa maszyn to odpowiednio 1400 oraz 1540 kg. Talerze bron Diskomat są zabezpieczone sprężynami śrubowymi, a maksymalna głębokość pracy to 18 cm. Za każdym rzędem talerzy o średnicy 620 mm znajduje się deflektor rozbijający grudy gleby. Talerze są przykręcone do bezobsługowych piast. W obu typach maszyn mocowane są boczne ekrany. Głębokość pracy jest regulowana za pomocą tylnego wału. Na bronach można zamontować siewnik poplonów Micro Drill.
Lemken
W segmencie małych maszyn Lemken oferuje brony Rubin 10, Rubin 12 oraz Heliodor. Brony rodziny Rubin 12 pozwalają na uzyskanie głębokości pracy do 20 cm. Dwa rzędy uzębionych talerzy o średnicy 736 mm są amortyzowane sprężynami śrubowymi. Maszyny Heliodor z talerzami o średnicy 510 mm są przeznaczone do płytkiego zrywania ścierniska. Brony Rubin 10 z talerzami o średnicy 645 mm pracują na głębokości do 14 cm i są lżejszą wersją bron Rubin 12.
Ocena Jakości i Doświadczenia Użytkownika z Broną Talerzową Agro System
Pewien użytkownik podzielił się swoimi negatywnymi doświadczeniami z zakupem agregatu talerzowego z hydropakiem 2.5m od firmy Agro System. Według niego, jakość maszyny była fatalna, mimo niewygórowanej ceny w porównaniu z konkurencją (np. Agromasz).
- Niezgodność zamówienia: Zamówiono wersję z szybkim sprzężaniem na belkę, a dostarczono wersję z zaczepem na sworznie.
- Wady konstrukcyjne: Otwory były krzywo wywiercone lub blachy tak pospawane, że sworznie trzeba było wbijać młotkiem. Spawy na całej ramie oceniono jako bardzo niskiej jakości.
- Niedoróbki: Wał rurowy był spawany z dwóch części, co jest nietypowe, a spawy były słabo oszlifowane. Śruby mocujące ramiona talerzy do ramy nie były dokręcone, a w niektórych miejscach zastosowano po dwie nakrętki na jedną śrubę, mimo obecności nakrętek samokontrujących. Hydropak również wyglądał słabo, miał cienki profil i słabe spawy.
- Powłoka lakiernicza: Powłoka lakiernicza pozostawiała wiele do życzenia - miejscami przebijała się goła blacha, rama nie była zapodkładowana, a farba położona bezpośrednio. Maszyna była poobdzierana, a kierowca "pół godziny przed przyjazdem porobił zaprawki z zaciekami sprayem", co sprawiło, że farba była lepka.
Z powodu tych usterek, agregat nie został nawet zdjęty z lawety i szybko odesłano go z powrotem. Użytkownik zdecydował się na zakup agregatu talerzowego Agrolift 2.5m, który, choć droższy o 2 tysiące, charakteryzuje się znacznie wyższą jakością wykonania.