Brona talerzowa – kompleksowy przewodnik

Brony talerzowe to niezbędne narzędzie uprawowe w każdym gospodarstwie rolnym, zarówno po orce, jak i przed zasiewem pola. Dzięki nim praca rolnika staje się sprawniejsza i efektywniejsza.

Czym jest bronowanie i do czego służy brona talerzowa?

Brona talerzowa to specjalna maszyna rolnicza zbudowana z dwóch lub większej ilości osi, na których umieszczone są wklęsłe dyski, przypominające talerze. Służą one do krojenia i odwracania gleby. Zabieg uprawowy, znany również jako talerzowanie, polega na wyrównywaniu powierzchni i polepszaniu struktury gleby przed siewem.

Główne zadania bronowania:

• Płytkie spulchnienie roli.
• Rozdrabnianie niepokruszonych skib.
• Niszczenie chwastów.
• Przerwanie parowania wody.
• Wygładzanie powierzchni pola.
• Przykrycie nasion odpowiednią warstwą gleby.

Zastosowanie brony talerzowej na polu

Głównym zadaniem brony talerzowej, wyposażonej w gładkie lub zębate dyski, jest przygotowanie roli po zbiorach lub po orce. Ze względu na swoją budowę, nadają się one także do cięcia, a nawet do uprawy roślin motylkowych. Brony talerzowe można również użyć do skutecznej walki z chwastami.

Warto pamiętać, że w zależności od rodzaju gleby zmienia się zapotrzebowanie na moc maszyny. Do gleb lekkich używa się bron, które nie potrzebują dużej mocy ciągnika, z kolei do ciężkich i mokrych warunków wzrasta zapotrzebowanie mocy maszyny.

Prace wykonywane za pomocą brony talerzowej:

• Podorywka - płytka orka (do głębokości około 5-10 cm) wykonywana latem tuż po żniwach. Brona talerzowa pomaga dokładnie przykryć resztki pożniwne, by następnie uległy rozkładowi przez brak dostępu do tlenu.
• Spulchnianie gleby - zabieg pielęgnacyjny, który pozwala rozluźnić strukturę ziemi, napowietrzyć ją, a także umożliwia lepsze przenikanie wody w głąb powierzchni, aby stworzyć lepsze warunki do prawidłowego rozwoju roślin czy sadzonek.
• Ugniatanie, rozbijanie i kruszenie zbitych brył na roli - należą do głównych czynności po orce. Skutkują one zmiękczeniem wierzchniej warstwy gleby.
• Przykrywanie nasion odpowiednią warstwą ziemi po zasiewach.
• Sprawne usuwanie chwastów.
• Mieszanie gleby z rozsianym nawozem mineralnym lub rozrzuconym obornikiem.

Historia i rozwój brony talerzowej w Polsce

Zabieg talerzowania ścierniska może być wykonywany zamiast tradycyjnej podorywki. Brony talerzowe, tuż po żniwach, są stosowane do płytkich podorywek na polach nie zaperzonych i nie zadarnionych. Mogą również służyć do doprawiania po orce gleb zwięzłych o zniszczonej strukturze.

Początki i ewolucja

Zanim na dobre ciągniki pojawiły się na polach, do talerzowania stosowano tego typu brony ciągnięte przez zwierzęta. Po dociążeniu ich masa wynosiła około 200-250 kg, co wymagało zaprzęgu składającego się z dwóch koni. We wczesnych, konnych maszynach problem stanowiła zbyt mała siła uciągu zaprzęgu. Zazwyczaj takie maszyny składały się z jednego rzędu talerzy o małej średnicy 400 mm i stosunkowo niedużej szerokości roboczej 140-150 cm.

Brona talerzowa w erze ciągników

Jedną z pierwszych talerzówek zaprojektowanych w Polsce do współpracy z ciągnikami była brona BTc-1. Symbol „BTc” pochodził od skrótu: brona talerzowa ciągnikowa. Maszyna ta przeznaczona została początkowo do ciągnika Zetor 25, a w późniejszych latach równie dobrze współpracowała z Ursusem C-325. Pierwszą talerzówką polskiej produkcji była ŁBD-4,5 o szerokości roboczej 4,5 m, przeznaczona do współpracy z Ursusem C-45 lub KD-35. Szacuje się, że budowę tych bron uruchomiono około 1956-57 roku w Fabryce Narzędzi Rolniczych w Grudziądzu.

Konstrukcja BTc-1

Część roboczą BTc-1 stanowiły talerze o średnicy 450 mm, usytuowane w czterech sekcjach, przymocowanych zawiasowo do ramy. Talerze te wyrabiane były ze stali zlewnej o wytrzymałości na rozerwanie wynoszącej 70-80 kg/mm². W przeciwieństwie do współczesnych talerzówek, BTc-1 nie posiadała jednego rzędu talerzy ząbkowanych - wszystkie talerze miały gładką powierzchnię. Z tego powodu zdarzało się, że nie zapewniały one dostatecznego kruszenia i rozdrabniania. W procesie produkcyjnym krawędzie tnące talerzy poddawane były zabiegowi hartowania.

• Pierwszy rząd talerzy pracował wypukłościami do środka.
• Drugi rząd talerzy pracował odwrotnie.

Konstrukcja BTc-1 składała się z dwóch części: ramy przedniej i tylnej. Dość ciekawe rozwiązanie przedstawiał mechanizm regulacji kąta natarcia talerzy, różniący się od współczesnych sposobów regulacji bron talerzowych.

Mechanizm regulacji kąta natarcia w BTc-1

Regulację talerzy w BTc-1 przeprowadzano centralnie na tzw. suwadle, którego koniec połączony był bezpośrednio z hakiem pociągowym. W momencie ustawienia grzebienia na odpowiednim ząbku nastawczym, ruszający do przodu traktor poruszał suwadło tak długo, aż oparło się ono zagiętym końcem o tylny koniec grzebienia. Równocześnie następowało przesunięcie do przodu za pomocą cięgieł wszystkich czterech sekcji. Ząbki nastawcze pozwalały uzyskać kąty natarcia talerzy: 8˚, 12˚, 16˚ lub 20˚. Przy największym kącie natarcia talerzy, wynoszącym 20˚, uzyskiwano największą głębokość pracy - maszyna najlepiej „wchodziła w ziemię”.

Podczas transportu po polu lub miękkim podłożu wystarczyło ustawić sekcje na wprost, pod zerowym kątem wychylenia. Natomiast do transportu po drogach zaprojektowane zostały cztery dwukołowe wózki, podstawiane po jednym pod każdą sekcję.

Pod koniec lat pięćdziesiątych produkcja BTc-1 została przekazana do Słupskiej Fabryki Narzędzi Rolniczych, gdzie kontynuowano jej wytwarzanie z małymi zmianami do około 1965 roku. Mimo zawieszenia montażu, producent zapewniał, że w miarę wzrostu zapotrzebowania produkcja mogła być wznowiona.

Przygotowanie brony talerzowej do pierwszego przejazdu i bieżąca konserwacja

Okres przejściowy po zimie to czas, w którym maszyny rolnicze wymagają szczególnej uwagi. Prawidłowe kontrole i ustawienia są kluczowe, by praca rozpoczęła się bezproblemowo, a gleba została przygotowana do wiosennych upraw.

Kontrola stanu technicznego

Pierwszym krokiem przed rozpoczęciem pracy powinno być przeprowadzenie dokładnej kontroli stanu technicznego całej maszyny. Należy zbadać stan talerzy, łożysk, ramy i mechanizmów regulacyjnych, aby upewnić się, że urządzenie nie posiada uszkodzeń powstałych podczas zimy. Warto zwrócić uwagę na zużycie kluczowych elementów, gdyż komponenty używane w intensywnych pracach mogą wymagać wcześniejszej wymiany lub regeneracji.

Właściwe ustawienie brony talerzowej

Właściwe ustawienie brony talerzowej ma kluczowe znaczenie dla równomiernego spulchnienia gleby. Ważne jest dobranie odpowiedniego kąta natarcia talerzy, głębokości pracy oraz nacisku na podłoże. Niedokładne wyregulowanie tych parametrów może skutkować nieoptymalnym cięciem i nieefektywną pracą urządzenia. Prawidłowe ustawienia zapewniają, że praca wykonywana jest równomiernie, a struktura gleby nie ulegnie uszkodzeniu.

Obserwacja pracy podczas pierwszego przejazdu

Podczas pierwszego przejazdu obserwacja pracy talerzówki jest kluczowa. Nieprawidłowe ustawienia oraz zużycie elementów mogą objawiać się nierównomiernym cięciem gleby, widocznymi drganiami ramy czy zmniejszeniem efektywności spulchniania. Jeśli podczas jazdy zauważysz, że talerze pracują nieregularnie lub występują nieprzewidywalne zmiany w oporze, może to świadczyć o problemach z mechanizmami regulacyjnymi lub o niewłaściwym ustawieniu urządzenia.

Technika przejazdu a struktura gleby

Nadmierne zagęszczenie gleby negatywnie wpływa na przenikanie wody i dostęp tlenu do korzeni roślin, dlatego tak ważne jest, by stosować prawidłową technikę przejazdu. Kluczowe znaczenie ma odpowiednia prędkość jazdy oraz dostosowanie ustawień narzędzia do aktualnych warunków wilgotności gleby. Zbyt szybki przejazd może spowodować, że talerze nie będą miały czasu właściwie oddziaływać na podłoże, co skutkuje zbitym i niezdrowym podłożem.

Konserwacja po pierwszym przejeździe i w sezonie

Odpowiednia konserwacja po pierwszym przejeździe to podstawa długotrwałej eksploatacji urządzenia. Po zakończeniu prac należy dokładnie oczyścić maszynę z resztek gleby oraz usunąć wszelkie zanieczyszczenia, które mogą wpłynąć na dalsze zużycie komponentów. Regularne smarowanie mechanizmów, kontrola stanu łożysk oraz sprawdzenie i ewentualna wymiana uszkodzonych części to działania, które pozwalają przedłużyć żywotność brony talerzowej.

Nawet przy właściwej eksploatacji brony talerzowej dochodzi do zużycia i uszkodzeń elementów roboczych. Bardzo istotną kwestią jest sprawdzanie stanu technicznego poszczególnych części, które cechują się największą awaryjnością. Na taką systematyczną kontrolę zasługują: talerze, łożyska, tuleje łożyskowe i dystansowe, panewki, oprawy panewek, nakładki czy nakrętki. Kontrolując ich stan techniczny, zmniejszamy ryzyko wystąpienia innych awarii podczas stopniowego pogłębiania zniszczeń wpływających na jakość pracy.

Poza tym należy pamiętać o głównych elementach brony talerzowej, takich jak rama, oś i piasty, ponieważ mimo że są najmniej awaryjne, potrzebują odpowiedniej konserwacji w postaci przesmarowania smarem. To pozwala skutecznie wyeliminować nieprawidłowe tarcie w ruchomych podzespołach maszyny i tym samym zwiększyć ich trwałość.

Wybór części zamiennych

W bronie talerzowej często dochodzi do zużycia elementów roboczych, stąd też warto posiadać w swoim warsztacie kilka zapasowych części, aby móc je natychmiast wymienić. W ten sposób nie będziemy zmuszeni przerywać prac na polu i czekać na dostawę nowych komponentów. Jeśli dojdzie do awarii któregoś z podstawowych elementów, którego nie mamy na stanie, producenci maszyn rolniczych zazwyczaj gwarantują szybką realizację zamówień na części zamienne. Ważne jest jednak, aby zwracać uwagę na ich jakość, wybierając części od sprawdzonych producentów, nawet jeśli cena jest atrakcyjna. Dzięki temu faktycznie pozbędziemy się problemu i będziemy mieć spokój z wymianą przez dłuższy czas.

Właściwe użytkowanie brony talerzowej

Brona talerzowa to zaawansowana maszyna rolnicza, która wymaga odpowiedniej wiedzy na temat jej użytkowania w uprawie pożniwnej i przedsiewnej. Nie powinno się wykorzystywać brony w innym celu, niż dopuszczonym przez producenta, gdyż może to skutkować awarią nie tylko części, ale całego sprzętu. Ponadto nie można wprowadzać samowolnych zmian w jej konstrukcji, gdyż niekompatybilne elementy prowadzą między innymi do wadliwego działania talerzówki.

Prawidłowe przygotowanie maszyny do pracy jest tak samo ważne, jak jej dokładne oczyszczenie z ziemi i resztek roślinnych po każdorazowym zabiegu. Wynika to z tego, że resztki roślinne nawijają się w punktach łożyskowania talerzy i wału doprawiającego, utrudniając im ruch. W konsekwencji przy następnym użyciu zbiera się ich więcej, doprowadzając nawet do całkowitego zablokowania ruchomych elementów maszyny w czasie pracy. Natomiast po zakończonym sezonie koniecznie należy uzupełnić uszkodzenia powłoki lakierniczej i zabezpieczyć pozostałe elementy przed korozją.

Przykładowe modele i dostępne maszyny

Brony talerzowe są szeroko dostępne na rynku w różnych konfiguracjach i od wielu producentów. Poniżej przedstawiamy przykładowe oferty znalezione w Piłe i okolicach, które mogą dać ogólne pojęcie o dostępnych typach i cenach:

tags: #brona #talerzowa #pila #pierwsza