Brony z zębami: Rodzaje, zastosowania i producenci

Brony to podstawowe narzędzia uprawowe, które umożliwiają skuteczne spulchnianie i rozdrabnianie roli, najczęściej po orce lub zasiewie. Stosowane są również do wyrównywania powierzchni pola, rozdrabniania darni i zbitych skib, spulchniania skorupy glebowej, niszczenia młodych chwastów, wydobywania na powierzchnię roślin o płytkim systemie korzeniowym (np. perzu czy mietlicy), rozkruszania brył ziemi, mieszania nawozów oraz przykrywania nasion, szczególnie na cięższych glebach. Maszyny te mogą się różnić ciężarem, konstrukcją oraz głębokością spulchniania roli.

W swojej najprostszej formie brona to rama z umieszczonymi pod spodem zębami, które zagłębiają się w glebę pod wpływem ciężaru narzędzia i rozrywają jej wierzchnią warstwę. Ze względu na różnorodność zastosowań, w praktyce rolniczej stosuje się wiele typów bron, dostosowanych do konkretnych zadań. Brony występują w różnych kształtach i konstrukcjach, a ich rozwój na przestrzeni wieków odzwierciedla proces mechanizacji rolnictwa.

Podział bron rolniczych

Brony można podzielić ze względu na kilka kryteriów, co pozwala na lepsze dopasowanie maszyny do potrzeb gospodarstwa:

Według głębokości spulchniania roli:

• Lekkie: spulchniają glebę na głębokość 2-5 cm.
• Średnie: pracują na głębokości 4-6 cm.
• Ciężkie: osiągają głębokość 6-10 cm i więcej.

Według typu konstrukcji i charakterystyki:

• Brona zębowa: Najprostszy rodzaj brony. Sprawdza się przy płytkim spulchnianiu gleby, wyrównywaniu wierzchniej warstwy ziemi czy przykrywaniu nasion po siewie. Zazwyczaj składa się z segmentów zwanych polami, zbudowanych z płaskowników, do których przykręcone są zęby robocze.
• Brona sprężynowa (sprężynówka): Posiada zespół łukowato wygiętych, płaskich sprężyn, zakończonych małymi radełkami. Jest efektywna np. w uprawie roślin okopowych.
• Brona aktywna: Charakteryzuje się tym, że jej zęby wykonują dodatkowy ruch podczas pracy. Maszyny te są niezastąpione na glebach zbitych i ciężkich, ponieważ dobrze rozdrabniają bryły ziemi, zwiększając przepuszczalność gleby. Najpopularniejszym podtypem jest brona wirnikowa, nazywana też karuzelową lub zębowo-obrotową. Warto pamiętać, że brona wirnikowa wymaga ciągnika o stosunkowo dużej sile.
• Brona talerzowa: Wyposażona w zespół zębatych lub gładkich tarcz, które wklęsłym kształtem przypominają talerze umieszczone na wspólnej osi. Tarcze kroją ziemię i ją obracają. Może być wykorzystywana do wstępnego przygotowania roli po zbiorach lub dokładnego przy orce. Dobrze sprawdza się na ścierniskach i polach z wieloma resztkami pożniwnymi oraz do podorywek, czy po uprawie roślin motylkowych. Do jej najważniejszych zalet należy duża odporność na zapychanie i względnie niskie zapotrzebowanie na moc.
• Brona chwastownik (aktywator, brona kolczugowa): Zyskuje popularność, zwłaszcza w uprawach ekologicznych. Wyposażona jest w ramę z zamocowanymi polami z zębami sprężynowymi, a elementy połączone są przegubowo, by mogły dostosować się do kształtów uprawy. Niszczy chwasty, ogranicza ich rozwój oraz umożliwia niszczenie skorupy górnej warstwy gleby, nie uszkadzając siewek.

Historyczny rozwój bron w Polsce:

• Drewniane: Pierwotnie brony drewniane były wykonywane bez użycia części metalowych. Składały się z kratownicy z listew drewnianych z nabijanymi stalowymi zębami. Stosowane jako brony ciągnione przez konie lub woły.
• Zygzakowe: Rodzaj kratownicy z płaskowników stalowych, z zębami umieszczonymi na każdym skrzyżowaniu. Faliście wygięte płaskowniki poprzeczne powodowały, że zęby drugiego rzędu były przesunięte względem zębów pierwszego rzędu, co zapobiegało powtarzającym się śladom.
• Szkockie: Nowoczesne brony szkockie, o elastycznej konstrukcji dopasowującej się do terenu, zaczęto produkować w fabryce H. Cegielskiego w Poznaniu w drugiej połowie XIX wieku.

Szczegółowe informacje o bronach wirnikowych

Brony wirnikowe, będące podtypem bron aktywnych, są niezastąpione na glebach zbitych i ciężkich. Ich zęby, ułożone poprzecznie, wykonują ruch obrotowy podczas pracy, co pozwala na skuteczne rozdrabnianie brył ziemi i zwiększanie przepuszczalności gleby. Są to maszyny wymagające ciągnika o stosunkowo dużej sile.

Przykłady producentów i modeli bron wirnikowych:

Pöttinger

Firma Pöttinger, specjalizująca się w maszynach zielonkowych, oferuje brony wirnikowe w dwóch seriach: Lion 100 i Lion 1000 (maszyny większe do 6 m szerokości roboczej). Nazwa "Lion" (lew) symbolizuje siłę i wytrzymałość maszyn.

• Seria Lion 100: Obejmuje modele Lion 251 (szerokość robocza 2,5 m) i Lion 301 (szerokość robocza 3 m). Oba modele wymagają ciągnika o mocy 180 KM. Standardowo montowane zęby mają 29 cm długości i 12 mm grubości (opcjonalnie dostępne są zęby mierzące 32 cm długości i grube na 18 mm). Mniejszy model ma 8 wirników, większy - 10. Maksymalna głębokość pracy zębów wynosi 29 cm.
• Przekładnia: Wyposażona w radiator chłodzący. W standardzie producent dodaje komplet zmiennych kół zębatych (rozmiary 29 i 36), umożliwiających pracę wirników z 6 prędkościami obrotowymi (od 185 do 527 obr./min). Opcjonalnie dostępne są koła: 26, 31, 34, 39, co daje możliwość uzyskania 15 różnych prędkości obrotowych wirników. Wanna przekładni wykonana jest ze stali drobnoziarnistej, a w niej znajdują się wielkowymiarowe łożyska stożkowe pracujące w płynnym smarze.
• Szyna niwelująca: Znajduje się za rzędem wirników i odpowiada za wyrównanie gleby oraz wał.

Akpil

Akpil z Pilzna to polski producent, który oferuje trzy serie bron wirnikowych pod wspólną nazwą - Tornado. Modele Tornada mieszczą się w przedziale od 2,5 do 4 metrów szerokości roboczej.

• Tornado CL: Najlżejsze maszyny, wymagające ciągnika o mocy od 50 do 80 KM.
• Tornado CA: Najliczniejsza seria, obejmująca cztery modele o szerokościach od 2,5 do 3,5 m. Są cięższe od serii CL i wymagają ciągnika o mocy od 50 do 120 KM.
• Tornado CR: Największa i najcięższa grupa urządzeń, z zapotrzebowaniem mocy wzrastającym do 180 KM.
• Opcjonalne wyposażenie: Brony Akpila można wyposażyć w 3-punktową ramę do nadbudowy siewnika lub hydropack (hydrauliczna 3-punktowa rama do nadbudowy siewnika).

Unia-Famarol

Unia-Famarol oferuje brony wirnikowe pod nazwą Hermes, dostępne w dwóch długościach: 3 lub 4 m. Hermes to maszyna o potężnym wyglądzie.

• Element aktywny: Stanowią 24 lub 32 wirniki składające się z zębów o długości 28 cm.
• Konstrukcja: Po bokach zastosowano masywne boczne osłony, które można uchylać. Z tyłu pracuje solidny wał typu Packer o średnicy 464 mm lub wał rurowy (średnica 500 mm).
• Zapotrzebowanie mocy: W zależności od modelu wynosi od 80 do 130 KM.
• Waga: Najlżejsza brona Hermes R waży nieco ponad tonę (1120 kg).

Dominator

Brony Dominator to grupa trzech modeli o szerokościach roboczych od 3 do 4 m.

• Modele: Najmniejszy model DM-3000 ma 24 zęby (12 wirników). Kolejne modele (DM-3500, DM-4000) mają odpowiednio 14 i 16 wirników.
• Zapotrzebowanie mocy: Zwiększa się wraz z liczbą wirników. W modelu trzymetrowym wynosi od 120 do 180 KM, natomiast w większych maszynach odpowiednio od 130 do 180 KM i od 160 do 180 KM.
• Przekładnia: Dostępne są różnej wielkości koła zębate pozwalające na uzyskanie różnych prędkości. Przy prędkości obrotowej WOM 540 obr./min można uzyskać prędkość obrotową wirników 193 lub 156 obr./min.
• Wytrzymałość: Solidna wanna została podwójnie zabezpieczona, aby kamienie lub ciężkie grudy ziemi nie uszkodziły przekładni. Specjalne deflektory między wirnikami ochraniają je przed uszkodzeniami.
• Wały: Do bron Dominator można dołączyć jeden z kilku rodzajów wałów: rurowy, typu Packer, spiralny i dwa rodzaje wałów zębowych. Każdy wał przymocowany jest do brony za pomocą mechanicznych lub hydraulicznych cięgieł.

Amazone

Zielone brony wirnikowe to konstrukcje niemieckiego producenta Amazone. Seria bron aktywnych KE obejmuje sześć modeli o najpopularniejszych szerokościach roboczych (2,5, 3 i 4 m). Brony te mogą pracować na każdym rodzaju gleby, nawet na ciężkich i zakamienionych.

• Modele: Najkrótsze brony KE (2,5 m) wyposażono w osiem wirników. Kolejne urządzenia mają ich więcej, odpowiednio 10 (w modelach 3-metrowych) i 14 (w konstrukcjach o szerokości roboczej 4 m).
• Zabezpieczenia: Zęby wirników zamocowano sprężynowo, co zapewnia zabezpieczenia przeciążeniowe. Zęby są wsuwane w specjalne kieszenie i zabezpieczane sworzniem i zawleczką, co chroni je przed kamieniami i znacznie przyspiesza wymianę. W modelu KE 170 boczne osłony brony również mają zabezpieczenie przed kamieniami, przesuwając się do góry po najechaniu na przeszkodę.
• Konstrukcja: Dzięki konsekwentnej konstrukcji ramy, wanny, przekładni i wirników uzyskano wąską maszynę z wysoką ramą i gładką podstawą przekładni, co zapewnia duże przestrzenie między zębami i nad nimi, umożliwiając swobodne przemieszczanie się większych ilości gleby lub słomy.
• Systemy:
  • Long-Life-Drive: System napędu dbający o długą żywotność, maksymalnie spokojną pracę i wysoką wartość przy odsprzedaży, co przekłada się na oszczędność paliwa.
  • e-box: Lżejsza przekładnia, przyczyniająca się do oszczędności paliwa i siły udźwigu.
• Wały: Do każdej brony Amazone dostępnych jest wiele rodzajów wałów doprawiających, od lekkich wałów strunowych (średnica 420 lub 520 mm) po cięższe zębate wały typu Packer (średnica 420, 500 lub 600 mm). Klinowe wały pierścieniowe zapewniają pasmowe ugniatanie gleby, tworząc najlepsze warunki dla wschodów.
• Regulacja: Głębokość roboczą brony wirnikowej ustala się przez przełożenie i obrócenie czworokątnego sworznia mimośrodowego AMAZONE w 16 stopniach. Wysokość belki równającej ustawia się szybko i wygodnie korbą.
• Dodatkowe opcje: Opcjonalnie można wyposażyć brony wirnikowe w spulchniacze, które rozluźniają ślady pozostałe po kołach ciągnika.

Lemken

Niebieskie brony aktywne są kojarzone z firmą Lemken. Użytkownik ma do wyboru modele Zirkon 7 lub Zirkon 10.

• Zirkon 7 vs Zirkon 10: Zirkon 10 to cięższa brona, wyposażona w mocniejsze łożyska i większe wałki. Dodatkowo spód wanny ma zwiększoną trwałość.
• Przekładnia: W Zirkonie 7 producent oferuje wymieniane koła zębate, dzięki którym można precyzyjnie ustawić prędkość obrotu wirników. W Zirkonie 10 zastosowano specjalną przekładnię Dual-Shift, która umożliwia zmianę liczby obrotów wirników za pomocą dźwigni (np. przy prędkości WOM 1000 obr./min można zmienić obroty z 330 na 440 obr./min) oraz zmianę kierunku obrotów wirników poprzez przesunięcie całej przekładni.
• Wymiana zębów: Lemken opracował system beznarzędziowej i szybkiej wymiany zębów o nazwie Allround, który wykorzystuje zatrzask zabezpieczający każdą parę zębów. System Allround jest dostępny standardowo w bronach Zirkon 10.
• Spulchniacze śladów: Obsługa montowanych z przodu przed broną spulchniaczy śladów z redlicami gęsiostopkowymi nie wymaga używania narzędzi. Regulacja głębokości pracy odbywa się przy użyciu jednej zawleczki. Spulchniacze można dowolnie dopasować do rozstawu kół ciągnika.
• Wyposażenie: Zirkony mogą być wyposażone w trzypunktowy podnośnik hydrauliczny do montażu siewnika oraz osłony boczne. Lemken oferuje siedem nieskładanych bron o szerokości do 4,5 m.
• Waga i moc: Górna granica mocy w najmniejszym modelu (Zirkon 7/250) wynosi 120 KM, natomiast w modelu 4,5-metrowym - 230 KM. 2,5-metrowy Zirkon 7/250 waży niecałe 700 kg (658 kg - bez wału), a Zirkon 10/450 - dwukrotnie więcej (1269 kg - bez wału).

Brony zębowe ciężkie LUPUS

Rosnące zainteresowanie ciężkimi polowymi bronami zębowymi, które pozwalają osiągać wysokie wydajności podczas uprawy pola, skłoniło firmę Lupus z Ciechanowa do produkcji wersji zawieszanych 5-, 7- i 9-metrowych. Brony 5-polowe LUPUS są uniwersalne i elastycznie dostosowują się do różnych gleb i warunków, stanowiąc podstawę w uprawie zbóż i innych roślin.

Cechy bron zębowych LUPUS:

• Wytrzymałość: Zastosowano profile grubościenne o ściankach 6 i 8 mm oraz blachy o grubości 12/15 mm. Rama brony oparta jest na profilu zamkniętym o wymiarach 100x100x6 mm.
• Wzmocnione pola robocze: Jedno pole brony waży aż 90 kg i wykonane jest z płaskownika 60×12 mm. Każde pole ma 20 zębów roboczych. Pola połączone są z ramą brony poprzez 2 solidne łańcuchy ogniwowe, których siła zrywająca wynosi ok. 5 t.
• Waga: Przybliżona masa jednego pola brony zębowej Lupus wynosi 100 kg. Masa brony polowej o szerokości roboczej 9 m z wałem strunowym wynosi ok. 2,7 t.
• Wał strunowy: Wyposażona w wał strunowy Ø400 mm, brona zębowa 5-polowa LUPUS waży aż 1700 kg i wymaga ciągnika o mocy minimum 100 KM.
• Tylna włóka: Brona zębowa 5-polowa LUPUS z tylną włóką waży 1450 kg. Włóka posiada dodatkowe, przyspawane wzdłużnie stalowe płytki, stabilizujące jej pracę na glebach lekkich.
• Transport: Brony zębowe Lupus składane są hydraulicznie za pomocą siłownika dwustronnego działania. 9-metrowa brona, ze względu na swoją wielkość, posiada dwa siłowniki dwustronnego działania.
• Koła podporowe: Brona polowa marki Lupus może posiadać przednie koła podporowe. Do zmiany ich ustawienia służą śruby rzymskie, ale opcjonalnie można zamiast nich zamontować siłowniki. Dostępne są również narzędzia z tandemowymi kołami podporowymi, niezbędne w najszerszych bronach 9-metrowych do stabilizacji pracy bocznych segmentów, szczególnie na polach pagórkowatych.
• Regulacja głębokości: Do zmiany głębokości pracy brony zębowej służą śruby rzymskie, które na życzenie mogą zostać zastąpione siłownikami hydraulicznymi dwustronnego działania. Dodatkowo podparcie narzędzia na jego tyle, może być regulowane poprzez przekładanie sworzni.
• Brony podwójne: Firma Lupus proponuje również brony polowe podwójne, w których montowane są dwa rzędy pól zębowych. Model 9-metrowy ma więc 18 takich pól.

Zakup bron rolniczych

Podobnie jak w przypadku wielu innych maszyn rolniczych, zakup używanej brony może być bardziej opłacalnym rozwiązaniem niż nowa maszyna. Na platformie Mascus dostępnych jest około 2000 ogłoszeń bron z całej Europy, w tym ponad 150 z Polski.

tags: #brona #z #dlugimi #zebami