Budowa i działanie rozrzutnika do nawozów

Rozrzutniki obornika, często nazywane również roztrząsaczami, to kluczowe maszyny rolnicze stosowane do dystrybucji nawozu na polach. Pełnią bardzo ważną rolę podczas operacji nawożenia oraz użyźniania pola. Sprzęt ten jest wykorzystywany w rolnictwie od bardzo dawna, a jego podstawowa funkcja niewiele się zmieniła, choć sposób napędzania ewoluował od koni do współczesnych ciągników rolniczych. Rozrzutniki obornika to oddzielne jednostki, które dawniej były ciągnięte przez konie, a obecnie najczęściej przez ciągniki.

W obecnych czasach praca w polu jest znacznie łatwiejsza niż jeszcze kilkanaście lat temu, w dużej mierze dzięki maszynom rolniczym, które zastępują pracę fizyczną rolnika. Jedną z takich maszyn jest właśnie rozrzutnik obornika, który wyróżnia się prostą budową, co skutkuje tym, że części do niego są stosunkowo tanie i łatwo dostępne.

Zastosowanie i rodzaje rozrzutników

Rozrzutniki obornika mają szerokie zastosowanie, nie tylko do rozrzucania samego obornika, ale także kompostu, torfu czy świeżej masy roślinnej. Często wykorzystywane są również w leśnictwie i budownictwie. Niektórzy rolnicy, po demontażu adaptera i zamontowaniu burty, używają tych maszyn jako przyczep. Niewiele osób wie o tym, że rozrzutniki obornika znajdują wiele zastosowań nie tylko w rolnictwie, ale również w leśnictwie oraz nowoczesnym budownictwie.

Na rynku dostępne są rozrzutniki obornika różnej wielkości, co pozwala dopasować je do potrzeb gospodarstwa i rozmiaru pól. Można znaleźć mniejsze modele, które może pociągnąć nawet traktorek ogrodowy, a także duże rozrzutniki zdolne pomieścić znaczne ilości nawozu. W zależności od konstrukcji, mogą one posiadać budowę jedno-, dwuosiową lub tandemową.

Kluczowe elementy budowy rozrzutnika

Na pierwszy rzut oka rozrzutnik obornika może przypominać dużą przyczepę doczepianą do ciągnika. Do najważniejszych jego części należą skrzynia załadunkowa, układ jezdny, przenośnik oraz adapter rozrzutu.

Układ jezdny

Jednym z kluczowych elementów rozrzutników obornika jest układ jezdny, który musi sprostać przewożeniu bardzo dużych ilości materiału. Obciążenia i przebiegi tych maszyn często przekraczają standardowe wartości dla przyczep.

Współczesne konstrukcje rozrzutników to jednostki napędzane wałem odbioru mocy lub silnikiem hydraulicznym. Jeszcze kilka lat temu takie maszyny posiadały dwie osie jezdne, co dodatkowo upodobniało je do przyczep. Obecnie obserwuje się tendencję do ograniczania liczby osi. W najnowszych konstrukcjach, zwłaszcza wśród największych firm, dominuje oś pojedyncza w połączeniu z kołami o dużej średnicy, wyposażonymi w opony z bieżnikiem rolniczym, podobnym do stosowanego w oponach ciągnikowych.

Zalety i wady układów jezdnych

• Rozwiązanie z dużymi, pojedynczymi kołami:
  • Mniejsze zapotrzebowanie na moc: Wynika to z niższych oporów toczenia. Producenci deklarują, że do współpracy z rozrzutnikami z pojedynczą osią wystarcza ciągnik o 10-20% słabszy niż w przypadku osi tandemowej.
  • Poprawiona manewrowość: Zmniejsza się ryzyko spychania podłoża podczas skręcania, co jest problemem w układach tandemowych.
  • Rozrzutniki jednoosiowe zazwyczaj nie posiadają amortyzacji kół, jednak sytuację poprawiają stosowane powszechnie amortyzowane dyszle.
• Układy jezdne typu tandem:
  • Układ tandemowy ma przewagę nad pojedynczą osią z dużymi kołami, ponieważ dzięki mniejszej średnicy kół mieści się pod skrzynią ładunkową, nie ograniczając jej szerokości. Jest to istotne przy wykorzystaniu rozrzutnika do celów innych niż nawożenie organiczne.
  • Zapewniają wyższą stabilność jazdy.
  • Często są resorowane, co zwiększa komfort i bezpieczeństwo transportu.
  • Ich właściwości ulegają poprawie po zastosowaniu skrętnych osi.

Większość rozrzutników ma oko dyszla zamontowane na dolnym zaczepie ciągnika, ale niektórzy producenci dopuszczają wybór między zaczepem górnym a dolnym. Opcjonalnie dostępne są różne rodzaje oczek dyszla, takie jak Ø40, obrotowe Ø50 czy kulowe K80. Niektórzy producenci oferują również amortyzowany hydraulicznie dyszel.

Skrzynia ładunkowa

Skrzynie ładunkowe rozrzutników charakteryzują się dużym zróżnicowaniem pod względem zastosowanych materiałów i konstrukcji. Trwałość maszyny zależy od jakości stali i grubości blachy. Producenci rozrzutników oferują skrzynie zbudowane z blachy odpornej na korozję, różnej wytrzymałości oraz grubości od 3 mm do nawet 8 mm. Trzeba jednak pamiętać, że jeżeli skrzynia będzie spora i wykonana z grubej blachy, przełoży się to na mniejszą ładowność.

Pojemność skrzyni jest zależna od wielkości gospodarstwa. W przypadku tych mniejszych z powodzeniem wystarczy skrzynia o pojemności 6 m³, natomiast jeśli chodzi o duże gospodarstwa, powinna mieć ona ponad 12 m³. W gospodarstwach o średnim areale najlepiej jest, gdy pojemność wynosi około 8-12 m³.

Rodzaje i cechy skrzyń

• Tradycyjne skrzynie ładunkowe: Umożliwiają transport innych materiałów. Wyróżniają się otwierane burty, co pozwala na wykorzystanie rozrzutnika jako tradycyjnej przyczepy.
• Skrzynie sztywne lub skorupowe: Zyskują na popularności ze względu na zwiększoną wytrzymałość i szczelność, przydatną przy przewożeniu materiałów sypkich i wilgotnych. Nowoczesne modele często posiadają skorupową i wąską skrzynię ładunkową.

W rozrzutnikach z pojedynczą osią i dużymi kołami skrzynia ładunkowa jest często zwężona i mieści się między kołami. Jest ona jednocześnie głęboka i długa, co zapewnia dużą objętość i dobrze współpracuje z dwuwalcowym adapterem. Umieszczenie platformy ładunkowej między kołami obniża środek ciężkości maszyny.

W większości modeli krawędź załadunku pozostaje na podobnym poziomie co w tradycyjnych układach jezdnych, ze względu na głębokość skrzyni. Niektórzy producenci zastosowali w swoich modelach skrzynię samonośną, do której przymocowane są koła. Pozwoliło to na obniżenie progu załadunku do 2,1-2,15 m, co ułatwia napełnianie maszyny za pomocą miniładowarek lub małych ciągników z ładowaczem czołowym. W większości innych modeli krawędź załadunku znajduje się na wysokości 2,6-2,7 m.

Duże koła umieszczone na zewnątrz skrzyni ładunkowej ograniczają miejsce podjazdu do niej, co może prowadzić do uszkodzenia krawędzi skrzyni podczas załadunku. Niektórzy producenci stosują drewniane listwy na górnej krawędzi skrzyni, aby temu zapobiec. Opcjonalne boczne nadstawy siatkowe (np. 400 mm lub 600 mm) zwiększają pojemność skrzyni.

Przenośnik i zabezpieczenia

W środku skrzyni ładunkowej znajduje się bardzo ważny element każdego rozrzutnika, którym jest przenośnik łańcuchowy. W rozrzutnikach o średniej ładowności stosuje się zazwyczaj przenośnik podwójny z dwoma łańcuchami na każdej połowie szerokości przestrzeni ładunkowej. Standardem jest napęd hydrauliczny, umożliwiający bezstopniową regulację prędkości. Konstrukcja oparta jest na wytrzymałym, jedno-rzędowym przenośniku podłogowym łańcuchowym (np. łańcuch NK14 o zrywalności 21 ton), co zapewnia niezawodność i długowieczność. Napinanie łańcucha odbywa się poprzez przesuwanie wałka z łożyskiem samonastawnym w bocznych prowadnicach, z podwójnym mocowaniem śrub.

Ważne jest zabezpieczenie przewożonego materiału i mechanizmów. Do tego celu służą zasuwy i osłony adaptera, które zazwyczaj są dostępne za dopłatą. Zewnętrzna osłona adaptera zapobiega gubieniu resztek obornika i chroni osoby postronne przed kontaktem z jego zębami. Standardowo montowana jest siatkowa osłona adaptera i boczne blachy ograniczające wyrzut boczny.

Zasuwa (ściana grodziowa)

Zasuwa to płyta wsuwana między walce adaptera a skrzynię ładunkową. Zabezpiecza ona adapter przed naporem nawozu podczas transportu i uruchamiania walców, zapobiegając przeciążeniom mechanizmu napędu. W przypadku braku zasuwy, przy pełnym załadowaniu, może dojść do zadziałania mechanizmów przeciwprzeciążeniowych lub przyspieszonego zużycia sprzęgła. Zasuwa chroni również przed gubieniem materiału podczas transportu. W niektórych modelach zasuwa wyposażona jest w gumowe pióro uszczelniające. Zasuwa, wysunięta do góry podczas pracy, chroni ciągnik przed odpryskami obornika. Opcjonalne wyposażenie może obejmować wskaźnik podnoszenia zasuwy oraz osłonę lamp tylnych, zamykaną, gdy otwarta jest zasuwa, co chroni lampy przed zabrudzeniem.

Adapter rozrzutu

Adapter rozrzutu jest kluczowym elementem wpływającym na jakość pracy i wydajność rozrzutnika. Dzieje się tak dzięki obracającym się nożom, które tną i rozrzucają wokół nawóz, podawany przez przenośnik. Wałek oraz noże mogą być umieszczone pionowo lub poziomo w zależności od zastosowanego nawozu. Rozdrobniony obornik opuszcza skrzynię poprzez tylną lub boczną burtę. Moment obrotowy na wałku przenoszony jest dzięki zasilaniu ciągnika.

Wyróżniamy dwie główne kategorie adapterów: poziome i pionowe, z dalszym zróżnicowaniem w ich obrębie. Wśród wielu modeli rozrzutników obornika dostępne są urządzenia z wyrzutem tylnym, przednim i bocznym.

Adaptery poziome

Podstawowe rozwiązanie to adapter z dwoma poziomymi walcami. W maszynach średniej wielkości walce te często współpracują z tarczami rozrzucającymi. Walce, osłonięte z otwartą dolną częścią, rozluźniają nawóz i podają go na tarcze. Takie zespoły dozowania pozwalają na rozrzucanie nie tylko obornika, ale także wapna, kompostu czy pozostałości z biogazowni. Wymagają one obornika niezbyt słomiastego. Zalety to szerokość pracy dochodząca do 25 m. Opcjonalnie dostępny jest adapter poziomy z dwiema tarczami i poziomymi ostrzami, idealny do rozdrabniania przefermentowanego obornika, zapewniający szerokość rozrzutu do 12 metrów.

Adaptery pionowe

Mogą posiadać dwa lub cztery walce. Adaptery czterowalcowe zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m. Wyróżniają się adaptery ze zróżnicowaną średnicą walców (np. wewnętrzne 30 cm, zewnętrzne 40 cm), z nożami wystającymi 16 cm. Adaptery dwuwalcowe osiągają większą szerokość roboczą dzięki wysokiej prędkości obwodowej walców i ich większej średnicy. Walce z nożami mogą mieć średnicę 100 cm, a nawet 108 cm. Standardowo rozrzutnik może być wyposażony w pionowy adapter rozrzucający o szerokości 1,5 metra, z dwoma wirnikami i wymiennymi ostrzami ze stali HARDOX 450. Zapewnia to wysoką trwałość i odporność na zużycie. Szerokość rozrzutu wynosi do 12 metrów. Dolne talerze z łopatkami zapewniają równomierne rozprowadzanie materiału. Udoskonalona konstrukcja zmniejsza ryzyko zapychania.

Adapter czterowalcowy sprawdzi się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika, natomiast dwuwalcowy jest bardziej uniwersalny i nadaje się do rozrzucania kompostu, torfu, a nawet wapna. Opcjonalnie dostępne są deflektory hydrauliczne z możliwością regulacji do adaptera pionowego.

Działanie rozrzutnika obornika

Rozrzutnik obornika składa się zwykle z jednej lub dwóch osi z kołami. Kiedy maszyna działa, dochodzi do obracania się zespołu noży (adaptera) na odpowiednich wałkach, cięcia oraz rozrzucania nawozu. Takie działanie jest możliwe dzięki silnikowi hydraulicznemu oraz wałowi odbioru mocy. Następnie obornik przemieszcza się w kierunku zespołu rozrzucającego - umożliwia to zbudowana z listew napędzanych łańcuchem taśma (czasem składa się ona jednak z przesuwających się z podłogą ścianek).

Sterowanie i systemy

Mechanizm podający rozrzutnika składa się z instalacji hydraulicznej, łańcucha podłogowego, który jest napędzany za pomocą przekładni redukcyjnej połączonej z silnikiem hydraulicznym oraz regulatora natężenia przepływu oleju z pokrętłem. Instalacja hydrauliczna mechanizmu podającego służy do sterowania przenośnikiem podłogowym. Układ jest zasilany olejem z układu hydrauliki zewnętrznej ciągnika poprzez przewody hydrauliczne. Kierunek przesuwu przenośnika zależy od kierunku przepływu oleju hydraulicznego przez układ.

Regulacja posuwu rozrzutnika

Sterowanie pracą przenośnika podłogowego odbywa się przy pomocy rozdzielacza w kabinie ciągnika. Zastosowanie takiego rozwiązania umożliwia szybką zmianę kierunku przesuwu oraz skraca czas reakcji maszyny. Standardowo często znajduje się system sterowania podłogą za pomocą pokrętła, zapewniający płynne dostosowanie prędkości przenośnika. Niektóre modele oferują elektroniczne sterowanie podłogą za pomocą panelu w kabinie ciągnika, z przyciskami „+/-” do regulacji prędkości przenośnika.

Precyzyjne dostosowywanie prędkości podawania materiału

Prędkość przesuwu przenośnika regulujemy pokrętłem regulatora przepływu, przeważnie w skali od 0 do 10. Przy nastawieniu na 0 podajnik nie pracuje. Hydrauliczne podajniki pozwalają na bardzo precyzyjne dostosowywanie prędkości podawania materiału. Operator może łatwo zmieniać ilość podawania obornika, co jest szczególnie przydatne przy różnorodnym materiale. Hydraulika zapewnia stabilność pracy maszyny nawet przy nierównych obciążeniach, co pozwala na równomierny rozrzut obornika.

Zaawansowane systemy sterowania

Nowoczesne rozrzutniki wyposażone są w zaawansowane systemy sterowania, które wspierają precyzyjne rolnictwo:

• Systemy precyzyjnego nawożenia (np. DigiDevice): Umożliwiają optymalizację kosztów, tworzenie i analizę danych dotyczących plonów.
• Systemy ISOBUS: Są zaawansowanym narzędziem Rolnictwa 4.0, umożliwiającym zmienne dawkowanie nawozów z uwzględnieniem przestrzennej zmienności gleby. Zapewniają dwukierunkową wymianę danych w czasie rzeczywistym, monitorowanie i kontrolę dawki, automatyczne wyłączanie taśmy oraz dostosowanie pracy do prędkości maszyny. Posiadają certyfikat zgodności AEF.

Regulacja dawki nawożenia w rozrzutniku obornika

Dawka nawożenia, jaką możemy rozrzucić z pomocą rozrzutnika z posuwem hydraulicznym, zależy od kilku czynników:

• Prędkość posuwu hydraulicznego: Im szybszy posuw, tym większa ilość obornika trafia na wałki rozrzucające w krótszym czasie, co zwiększa dawkę. Im wolniejszy posuw, tym mniejsza dawka obornika rozrzucana jest na jednostkę powierzchni.
• Szerokość robocza rozrzutnika: Szerokość, na jaką wałki rozrzucające rozrzucają obornik, również wpływa na dawkę - przy większej szerokości warstwa obornika na jednostkę powierzchni będzie cieńsza.
• Prędkość jazdy ciągnika: Im wolniejsza prędkość jazdy ciągnika, tym większa dawka obornika trafia na daną powierzchnię, ponieważ większa ilość materiału jest rozrzucana na mniejszym obszarze. Im szybsza prędkość jazdy, tym dawka jest mniejsza, ponieważ maszyna przemieszcza się szybciej, a obornik rozrzucany jest na większy obszar.
• Wysokość załadowanego obornika w skrzyni ładunkowej: Należy dążyć do równomiernego rozmieszczenia ładunku na skrzyni ładunkowej, aby zapewnić optymalne rozrzucanie.

Po ustawieniu dawki zaleca się przeprowadzenie testu próbnego. Wybierz niewielką część pola, ustaw posuw hydrauliczny i prędkość jazdy, a następnie sprawdź rozrzuconą ilość obornika. Na tej podstawie możesz dostosować ustawienia.

Porównanie posuwu mechanicznego i hydraulicznego

Wybór między posuwem mechanicznym a hydraulicznym jest częstym dylematem podczas zakupu rozrzutnika. Oba rozwiązania mają swoje wady i zalety:

Wielu użytkowników podkreśla, że posuw hydrauliczny zapewnia bardziej jednostajny ruch materiału, co przekłada się na równomierne rozrzucenie obornika. Warto zaznaczyć, że nowoczesne rozrzutniki z posuwem hydraulicznym często posiadają własne pompy olejowe, zbiorniki i rozdzielacze, co minimalizuje zależność od hydrauliki ciągnika. W kwestii mieszania olejów w układach hydraulicznych, należy pamiętać, że jest to potencjalnie groźne dla samego ciągnika, jednak przy codziennym użytkowaniu tej samej maszyny problem ten zazwyczaj nie występuje.

Wymagania mocy ciągnika

Rozrzutniki o ładowności 10-12 ton zazwyczaj wymagają ciągnika o mocy co najmniej 100 KM. Jest to niezbędne minimum. Przykładowo, do współpracy z rozrzutnikami z adapterami poziomymi potrzebny jest ciągnik o mocy od 100 do 127 KM. Dla modelu 12-tonowego z 2 pionowymi walcami wymagany jest ciągnik o mocy co najmniej 130 KM, natomiast 10-tonowa odmiana potrzebuje o 10 KM mniej. Wiele zależy od warunków panujących na polu.

Wyposażenie opcjonalne

Przy wyborze rozrzutnika obornika warto zwrócić uwagę na dokładną specyfikację, ponieważ wiele elementów znajduje się na listach wyposażenia dodatkowego. Warto dopłacić za:

• Zasuwa (ściana grodziowa), oddzielająca adapter od przestrzeni ładunkowej.
• Osłona lamp tylnych, zamykana, gdy otwarta jest zasuwa, chroni lampy przed zabrudzeniem.
• Koła inne niż standardowe, zazwyczaj szersze, ale znacznie droższe.
• Błotniki, które często nie są w wyposażeniu standardowym.
• Składana drabinka po lewej stronie skrzyni oraz wewnętrzna drabinka ułatwiająca obserwację i bezpieczne wejście do wnętrza.
• Robocze oświetlenie (np. szperacz wewnątrz skorupy, dwa z tyłu przy adapterze), zapewniające widoczność podczas załadunku i rozładunku.

Konserwacja i części zamienne

Rozrzutnik obornika, jak każda maszyna rolnicza, wymaga regularnej konserwacji i wymiany zużytych części. Do najczęściej wymienianych elementów należą:

• Łańcuchy przenośnika i napinacze
• Wałki rozrzucające, łożyska i tuleje
• Koła zębate i sprzęgła
• Elementy korbowe (korby, czopy, sworznie)
• Elementy obudowy i pokrywy
• Elementy elektryczne i sygnalizacyjne (lampy, trójkąty ostrzegawcze)

Odpowiednie dopasowanie kół i łożysk zapewnia efektywne rozprowadzanie obornika, minimalizując tarcie. Elementy korbowe przenoszą siły z układu napędowego na mechanizmy robocze, zapewniając stabilność pracy. Łańcuchy i napinacze odpowiadają za przenoszenie napędu na mechanizmy transportujące obornik. Pokrywy chronią mechanizmy przed uszkodzeniami i zanieczyszczeniami, zapewniając ich długowieczność. Regularna wymiana tych elementów oraz dbałość o stan techniczny maszyny pozwalają na jej długotrwałą i bezawaryjną pracę.

tags: #budowa #rozrzutnik #do #nawozow