Współczesne rolnictwo coraz częściej odchodzi od tradycyjnej orki, stawiając na technologie bezorkowe. W tym kontekście głębosz jest jedną z kluczowych maszyn, która może skutecznie zastąpić pług. Głęboszowanie gleby to zabieg mający na celu poprawę jej parametrów poprzez pokruszenie twardych warstw, zwłaszcza podeszwy płużnej, bez jej jednoczesnego odwracania. Ma to pozytywny wpływ nie tylko na strukturę podłoża, ale także na rozwój korzystnych mikroorganizmów oraz systemu korzeniowego roślin. Jednak dobór odpowiedniego głębosza, szczególnie do ciągnika o konkretnej mocy, wymaga przemyślenia wielu czynników.

Dlaczego głęboszowanie jest tak ważne?
Niekiedy gleba jest tak ciężka, że aby móc ją dalej uprawiać, konieczne jest głęboszowanie. Głównym celem głęboszowania jest zerwanie podeszwy płużnej, która powstała w wyniku wieloletniej uprawy na tej samej głębokości. Ta warstwa mocno zagęszczonej gleby jest barierą nie do sforsowania przez korzenie roślin, które tym samym stają się bardziej podatne na okresowe niedobory opadów. Lepszy drenaż i napowietrzenie to z kolei łatwiejsze przenikanie korzeni i większa skuteczność uprawy. Dzięki odpowiedniej głębokości roboczej, użycie głębosza będzie sprzyjało późniejszemu doprowadzaniu składników odżywczych do niższych warstw gleby. Wszystko to przekłada się na zwiększenie opłacalności upraw.
Świadomość rolników w zakresie konieczności wykonywania głębokiej uprawy rośnie, o czym świadczy fakt, iż coraz więcej firm ma w swojej ofercie głębosze. Okres pożniwny to najlepszy czas na przeprowadzenie zabiegu głęboszowania pól. Głęboszowanie zaliczane jest do zabiegów agromelioracyjnych, których celem jest utrzymanie odpowiedniej gospodarki wodnej. Warto dlatego przeprowadzać regularnie zabiegi głęboszowania pól, a do tego potrzebne są oczywiście odpowiednie narzędzia.
Jak głęboko pracować głęboszem? Nie ma miejsca na przypadek
Głęboszowanie gleby to jeden z najbardziej paliwożernych zabiegów uprawowych, dlatego tak ważne jest, by przeprowadzić go na tyle głęboko, na ile to konieczne oraz na tyle płytko, na ile to możliwe. Każde bowiem zwiększenie głębokości roboczej będzie skutkowało zwiększeniem oporów pracy, obciążenia ciągnika, a tym samym wyższym zużyciem paliwa. Co równie istotne, występować będzie wówczas także szybsze zużycie elementów roboczych. Chcąc zatem minimalizować koszty, warto dokładnie określić, jak głębokiej uprawy wymagają nasze gleby.
W kwestii optymalnej głębokości roboczej nie ma niestety jednej, prostej odpowiedzi. W tym wypadku nie ma uniwersalnych wytycznych, bowiem w niektórych przypadkach wystarczająca będzie już uprawa do 30 cm w głąb gleby, a w innych nawet poniżej 50 cm. Chcąc zatem ustalić optymalną głębokość roboczą głębosza, powinniśmy oszacować, na jakiej głębokości podeszwa występuje, a następnie maszynę ustawić w taki sposób, by jej zęby mogły całkowicie ją zniszczyć. Odpowiednia głębokość robocza głębosza pozwoli na stworzenie dogodnych warunków dla rozwoju systemu korzeniowego.

Praktyczne doświadczenia w głęboszowaniu
Swoimi doświadczeniami w tym zakresie podzielił się Jarosław Bandosz, rolnik z okolic Krasnegostawu, w woj. lubelskim. Gospodarz interesuje się tematem gleboznawstwa, dlatego też często przeprowadza na swoich polach odkrywki glebowe, by lepiej poznać warsztat, na którym pracuje. W czasie spotkania rolnik zaprezentował swoje obserwacje prowadzone na plantacji słonecznika, gdzie na części areału przeprowadzał zabieg głęboszowania, a na części nie.
W efekcie na głęboszowanym stanowisku korzenie słonecznika dorastają do głębokości ponad 1 m, podczas gdy na fragmencie, gdzie głębokiej uprawy nie wykonywał, korzenie zatrzymują się na głębokości 30 cm. Rolnik ten stwierdził, że "Z moich obserwacji wynika, iż chcąc całkowicie zerwać podeszwę płużną powinienem pracować głęboszem na głębokości ok. 50 cm." W warunkach Bandosza pełne zlikwidowanie podeszwy płużnej wymaga pracy głęboszem na głębokości około 50 cm.
Dobór głębosza do ciągnika o mocy 145 KM
Przejazdów roboczych po polach w czasie wegetacji roślin jest sporo i niestety przejazdy te negatywnie wpływają na glebę, ponieważ powodują jej nadmierne ugniatanie. Przez to, że na pola wjeżdżają coraz większe i cięższe maszyny, po zbiorach konieczne jest wykonanie głębokiego spulchniania gleby. Liczba zębów, a co za tym idzie szerokość robocza głębosza, musi być dostosowana do mocy posiadanego ciągnika, ponieważ głęboka uprawa powoduje duże zapotrzebowanie na moc. Oczywiście bardzo dużo zależy od głębokości pracy i przede wszystkim rodzaju gleb w gospodarstwie, ponieważ jeśli ziemie są bardzo ciężkie, to 120 KM na 3 zęby może czasem nie wystarczyć.
Przykład zastosowania głębosza z ciągnikiem 145 KM
Popularny twórca internetowy - Rolnik NIEprofesjonalny - zakupił niedawno głębosz Expom Pegaz Evo, który charakteryzuje się szerokością roboczą 3 m. Dodatkowo głębosz wyposażony jest w tylny wał V-ring o średnicy 600 mm oraz przednie koła kopiujące i waży około 1,2 t. Maszyna pozwala na głęboką uprawę w zakresie od 40 do 60 cm. Tak skompletowany egzemplarz został zakupiony za 24 tys. zł. Rolnik postanowił sprawdzić omawianą maszynę przy współpracy ze 145-konnym ciągnikiem Case Puma 145. Twórca internetowy ustawił głębokość roboczą na 45 cm i przystąpił do pracy.
Opinia o ciągniku po 7 latach użytkowania | CASE Puma 145
Kluczowe aspekty przy wyborze głębosza
Przy wyborze głębosza do gospodarstwa rolnego ważne jest, aby zwrócić uwagę na kilka istotnych czynników:
- Głębokość robocza: Najlepiej, aby zęby głębosza sięgały na ponad pół metra w głąb (np. głębosz KRET marki Dexwal ma głębokość roboczą aż 60 cm).
- Szerokość robocza: Ta może wynosić nawet 3 m. Zależy ona przede wszystkim od rozstawu i ilości zębów. Głębosze z 1 czy 2 zębami są stosunkowo wąskie (około 1,5 m), natomiast szerszy zakres pracy mają modele z większą ilością zębów (np. 5-zębowe). Przy dużym gospodarstwie rolnym warto zainwestować w szerszy sprzęt, co jest oszczędnością czasu i paliwa.
- Typ zabezpieczenia: Na rynku występują duże różnice cenowe w zależności od wybranego sposobu zabezpieczenia.
- Zabezpieczenie na kołki ścinane: Najprostsze i najtańsze rozwiązanie.
- Podwójne zabezpieczenie sprężynowe (non-stop): Droższe (nawet o 80-90 proc. dla maszyny z 3 elementami roboczymi w porównaniu do zabezpieczenia ścinanego), ale rekomendowane na polach z dużą ilością kamieni.
- Zabezpieczenie resorowe lub hydrauliczne: Alternatywa dla zabezpieczenia sprężynowego.
- Elementy dodatkowe: Warto rozważyć model z wałem, który umożliwia jednoczesne wykonywanie kilku zadań, takich jak spulchnienie i rozkruszenie zbitych warstw gleby oraz zagęszczenie i wyrównanie jej wierzchniej warstwy. Do wyboru jest cała paleta wałów (np. rurowy, kolczatka V-ring), lub koła podporowe, jeśli wału nie potrzebujemy.
Przegląd ofert głęboszy na rynku
Na rynku znajdziemy bardzo duży wybór głęboszy, które w znakomitej większości produkowane są przez krajowych producentów. Poniżej przedstawiamy przykładowe konfiguracje i ceny nowych maszyn, które mogą być brane pod uwagę przy ciągniku o mocy około 145 KM:
- Expom Pegaz Evo: Model Rolnika NIEprofesjonalnego (3 m szerokości roboczej, wał V-ring 600 mm, koła kopiujące, waga 1,2 t, głębokość 40-60 cm) kosztował około 24 tys. zł.
- Głębosz krajowego producenta (przykład):
- Z zabezpieczeniem ścinanym i wałem rurowym: około 15 tys. zł brutto.
- Wersja z zabezpieczeniem sprężynowym: około 26 tys. zł brutto.
- Głębosz Tolmet:
- Najprostsza wersja (3 zęby na kołku ścinanym i wał rurowy): około 8,2 tys. zł brutto.
- Wersja z wałem typu kolczatka (zamiast rurowego): około 10,5 tys. zł brutto.
- Maszyna na zabezpieczeniu sprężynowym i wał rurowy: 15,5 tys. zł brutto.
- Wał kolczatka wymaga dopłaty 3 tys. zł.
- Głębosz Mtenga (Posejdon): Dostępny tylko z zębami zabezpieczonymi na kołek ścinany.
- 3-zębny głębosz z wałem rurowym: około 14,5 tys. zł brutto.
- Wersja z wałem typu kolczatka: dopłata 2,1 tys. zł.
- Głębosz Pol-Grom: Wyposażony w 3 łapy robocze oparte na podwójnym zabezpieczeniu sprężynowym.
- Szerokość robocza 2,1 m (dostępny również 2,5 m).
- W wersji z wałem kolczatkowym: 21 tys. zł.
- Głębosz Rolland:
- Maszyna wyposażona w 3 zęby na kołku ścinanym i wał rurowy: 11 tys. zł brutto.
- Maszyna z zabezpieczeniem non-stop na podwójnej sprężynie: 18 tys. zł.
- Głębosz Lemtech: Producent oferuje maszyny, które można skonfigurować pod indywidualne potrzeby.
- Głębosz Dexwal KRET: Głębokość robocza aż 60 cm.
Jak często należy przeprowadzać głęboszowanie?
Częstotliwość przeprowadzania głęboszowania zależy od rodzaju i struktury gleby. Zazwyczaj zaleca się stosowanie tej metody co 5 lat, jednak w przypadku gleb często ugniatanych przez ciężkie maszyny rolnicze, głęboszowanie może być konieczne nawet co 3-4 lata. Regularne głęboszowanie jest kluczowe dla utrzymania zdrowej struktury gleby i zapewnienia optymalnych warunków dla roślin.