Wałek Odbioru Mocy (WOM) jest kluczowym elementem w ciągnikach rolniczych, w tym w kultowym Ursusie C-360, umożliwiającym napędzanie różnorodnych maszyn i narzędzi. Jego prawidłowe działanie, a zwłaszcza możliwość swobodnego załączania i wyłączania, jest niezbędna dla efektywnej i bezpiecznej pracy. Właściciele Ursusów C-360 często napotykają problemy z obsługą WOM, od trudności z jego wyłączeniem po całkowity brak przekazywania mocy. Niniejszy artykuł przedstawia kompleksową instrukcję, jak radzić sobie z tymi wyzwaniami, analizując potencjalne przyczyny i metody naprawy.
Zrozumienie wałka WOM w Ursusie C-360
Wałek Odbioru Mocy w ciągniku Ursus C-360, podobnie jak w wielu innych maszynach rolniczych, jest mechanizmem przekazującym moc silnika do zewnętrznych urządzeń. Jest on zaprojektowany w sposób umożliwiający dwa tryby pracy - zależny i niezależny.
Typowe problemy z wyłączaniem WOM
Wielu użytkowników ciągnika Ursus C-360 zgłasza, że ciężko jest wyłączyć wałek WOM, trzeba wręcz naszarpać się dźwignią. Co ciekawe, po zgaszeniu silnika nie ma najmniejszego problemu z rozłączeniem dźwigni WOM. Przykładowo, ciągnąc dźwignię cały czas do siebie, nie chce ona pójść, natomiast jak tylko zgasi się ciągnik w tym momencie, dźwignia przesunie się do góry. Co może być przyczyną takiego zachowania?
Nawet gdy wałek przestaje się obracać, nie oznacza to, że nie oddziałuje na niego żadna siła skrętna. Przy wciśniętym sprzęgle wystarczy ręką zrobić lekki obrót wałkiem w prawo, a dźwignią można bez problemu rozłączyć napęd WOM. Jeśli natomiast wykona się ręką lekki obrót wałkiem w lewo, nie można już dźwignią rozłączyć wałka WOM. To sugeruje, że problem leży w niedostatecznym rozprzęgleniu elementów lub w działaniu sił mechanicznych, które blokują swobodny ruch dźwigni.
Ursus C-360 sterowanie podnośnikiem bez włączonego wałka [C-360 TUZ, WOM, glebogryzarka]
Diagnostyka problemów z działaniem WOM
Sytuacja z wałkiem odbioru mocy w ciągniku Ursus C-360 często zaczyna się niewinnie. Ciągnik działał bez problemu, ale latem, kiedy była koszona trawa w sadzie, niechcący operator zajechał na bruzdę, przez co kosiarka mocno potarła po ziemi. To mogło mieć wpływ na uszkodzenie WOM, który następnie przestał poprawnie pracować i nie miał siły przekazywać napędu na kosiarkę.
Brak mocy i zgrzytanie
Pierwsze co, to wydawało się, że poleciało sprzęgło w traktorze, ale po dokładniejszych analizach okazało się, że problem nie był ze sprzęgłem, ale z wałkiem. Należy jednak pamiętać, że w wielu przypadkach zużyte sprzęgło w ciągniku również może przekładać się na nieprawidłowe działanie WOM-u. Jeśli wałek WOM się kręci, ale słychać zgrzytanie i można go zatrzymać ręką, oznacza to, że nie ma on siły przekazywać mocy dla urządzenia, które ma pod nim pracować. W takich sytuacjach problem należy szukać tam, gdzie wałek pracuje i gdzie współpracuje z innymi mechanizmami, które przenoszą napęd na cały WOM.
Wyskakujący wałek WOM i zużycie części
Problem "wyskakującego" wałka WOM jest często zgłaszany przez użytkowników. Jeden z użytkowników wskazał, że po rozebraniu okazało się, że wałek drugiego stopnia ma zęby zebrane pod kątem, niektóre nawet mocno, co powodowało wycie i wypadanie WOM-u. Były przekoszone, ponieważ pracowały raz przy pełnym zazębieniu, raz przy 70%, 50%, a innym razem przy 15%, co doprowadziło do zużycia. Jest to często "łańcuch zdarzeń", który zaczyna się od wygięcia wodzika. Należy pamiętać, że koła zębate WOM są hartowane powierzchniowo, a gdy ta wierzchnia warstwa się zużyje, reszta materiału staje się miękka.
Zdarza się również, że wałek WOM wyłącza się pod obciążeniem, co objawia się tym, że dźwignia ciągnie w dół i zaczyna zgrzytać. Nawet po wymianie listwy, widełek i zatrzasku na nowe, problem może nadal występować.
Budowa i demontaż wałka WOM w C-360
W ciągnikach Ursus C-360 wałek odbioru mocy (WOM) jest podzielony na dwa wałki: WOM I i WOM II. Celem naprawy WOM II zazwyczaj nie musimy demontować ciągnika na pół, co jest konieczne przy naprawie sprzęgła lub WOM I.
Lokalizacja i konstrukcja elementów WOM
- WOM I usadowiony jest na łożysku kulkowym, umieszczonym w pokrywie przedniej skrzyni przekładniowej oraz podparty na dwóch tulejach, z których jedna jest wciśnięta w wałek pośredni, a druga w wałek reduktora.
- WOM II ułożyskowany jest ślizgowo w wałku odbioru mocy WOM I oraz w łożysku kulkowym wciśniętym w korpus pośredni. To właśnie wałek przekaźnika mocy II wychodzi z ciągnika i do niego podczepiamy maszyny.
- Napęd z wałka odbioru mocy I na wałek odbioru mocy II przenosi sprzęgło wielowypustowe tulei napędu pompy hydraulicznej.
Procedura demontażu wałka WOM
Demontaż WOM II
Jeśli demontujemy tylko tę część wałka WOM, która wystaje z ciągnika (WOM II), sprawa jest prosta. Wystarczy rozkręcić pokrywę zabezpieczającą WOM (tę od tyłu) i wyciągnąć wałek przekaźnika mocy II.
Demontaż WOM I i tulei napędu pompy hydraulicznej
Chcąc zdemontować tuleję napędu pompy hydraulicznej, musimy wpierw wyciągnąć wałek przekaźnika mocy I, który siedzi najgłębiej (ten najdłuższy).
- Najpierw należy wyciągnąć tylny wałek WOM.
- Następnie odkręcić pompę oleju. Tulei często nie da się wyciągnąć, ponieważ trzymają ją przedni wałek i widełki.
- W celu odkręcenia widełek należy ściągnąć dekiel z ramionami i rozdzielaczem ("plecak").
- Później, przez okrągły dekielek z boku skrzyni koło pomp hamulcowych, odkręcić okrągły dekielek osłaniający łożysko i zabezpieczenie wałka z przodu.
- Wtedy pojawia się najtrudniejsza część: wałek może nie chcieć wyjść z łożyska. Po małej "męce" łożysko w końcu powinno zejść. W celu demontażu łożyska z wałka pomocne są specjalne widełki, np. do wybijania przegubów w autach. Można też pomagać sobie przy ściąganiu łożyska, wypychając wałek od dołu, gdzie jest pokrywa z dostępem do skrzyni przekładniowej, której zdemontowanie ułatwia pewien zakres prac związanych z naprawą WOM.
- Gdy przedni wałek zostanie wysunięty do tyłu, tuleja powinna sama wypaść na ziemię przez otwór od dekla pompy. Dopiero wtedy widać wytarte zęby na wałku i tulei.
W opisywanym przypadku, po wymianie na nowe części i uszczelki, oraz złożeniu, testy przy talerzówce i cyklopie pokazały, że wszystko działa, a co ważne, obeszło się bez rozpoławiania traktora.
Rola widełek i ich inspekcja
Przy naprawach związanych z wałkiem odbioru mocy warto też sprawdzać widełki, czy dobrze regulują tuleję wałka odbioru mocy. Często ich wadliwe działanie jest przyczyną niepoprawnej pracy WOM-u w ciągniku. Jedne z widełek znajdują się po zdemontowaniu korpusu tylnego mostu. Inne widełki umieszczone są w skrzyni przekładniowej i żeby się tam dostać, należy zdemontować pokrywę skrzyni przekładniowej od góry (uważając, aby nie uszkodzić uszczelki - najlepiej od razu kupić nową na wymianę). Tam też będą wodziki z widełkami.
Należy sprawdzić, czy widełki odpowiadające za załączanie wałka odbioru mocy WOM w ciągniku nie mają luzów oraz czy prawidłowo załączają cały zespół WOM (zazębiając zębatki mechanizmów w skrzyni przekładniowej). Zdarzyć się może, że widełki się przesuną (śruba je zabezpieczająca się poluzuje) i źle załączają one WOM, nie przesuwając prawidłowo tulei, co przekłada się na pracę całego WOM-u.
Wymiana i konserwacja elementów WOM
Na koniec należy ocenić stan części wałka odbioru mocy, w którego skład wchodzą wałki przekaźnika mocy I i II oraz tuleja napędu pompy hydraulicznej. Nawet niewielka część startych frezów czy zębów na wałku przekaźnika mocy sprawia, że cały wałek odbioru mocy, jeśli w ogóle będzie pracował, będzie sprawiał problemy. Zużyte frezy i zęby w tulei lub na wałku przekaźnika mocy są główną przyczyną niepoprawnej pracy WOM w ciągniku.
Warto nadmienić, że jeśli wymieniamy zużyty element, a tych w skład WOM wchodzi kilka części, lepiej jest wymienić wszystkie na nowe. Próba oszczędności, polegająca na wymianie tylko jednej części (np. tulei), gdy delikatnie zdarte zęby wałka wydają się nie być problemem, najprawdopodobniej zaowocuje ponowną awarią, co zmarnuje mnóstwo czasu i nerwów. Dlatego, jeśli już demontujemy takie elementy w ciągniku, warto dokładnie przyjrzeć się, czy nie są one zużyte nawet w minimalnym stopniu.
W przypadku zużycia elementów, tulejka nieraz jest lepsza niż igiełki, a w jednym z przypadków tulejka siedziała w C-360 już około 20 lat.
Sterowanie podnośnikiem i WOM w C-360
W ciągniku Ursus C-360 dźwignia od pompy ma trzy położenia:
- Dolne położenie: Działa wtedy podnośnik i WOM. Są one zależne od obrotów silnika.
- Dwa górne położenia: Są zależne od szybkości jazdy (tzw. zależne).
- W pierwszym położeniu działa sam WOM.
- W drugim położeniu działa podnośnik i WOM.
W C-360 podnośnik nie działa bez WOM, ale działa tylko na napędzie zależnym od skrzyni biegów. Jeśli zapoda się napęd pompy zależny od skrzyni, reduktor da na luz i włączy bieg do przodu, to pompa będzie działać, a wałek będzie stał (nie obraca się). Jeśli włączy się napęd pompy zależny, to podnośnik będzie działał w czasie jazdy, ale gdy ciągnik się zatrzyma, nie będzie działał. W takiej sytuacji należy dać reduktor na luz i włączyć bieg do przodu, aby podnośnik znów działał.
Przy przystępowaniu do prac związanych z naprawą ciągników Ursus, najlepiej zaopatrzyć się w książkę: "Instrukcja napraw".