Ciągniki bez przedniego napędu: Analiza i zastosowanie

W dzisiejszych czasach napęd 4x4 w ciągnikach, zwłaszcza komunalnych, stał się praktycznie obowiązkowym elementem. Wynika to z faktu, że wiele zadań wymaga dużego uciągu, szczególnie gdy traktor ma współpracować z masywnymi maszynami towarzyszącymi lub transportować ciężkie ładunki. Niemniej jednak, ciągniki bez przedniego napędu, choć rzadziej spotykane w nowych ofertach, nadal mają swoje zastosowanie i bywają przedmiotem dyskusji w kontekście ich przydatności w zależności od specyficznych potrzeb.

Rola napędu w ciągnikach

Nazwa „traktor” wywodzi się od łacińskiego słowa tractus, oznaczającego ciągnięcie, przeciąganie, wleczenie za sobą. Przed powstaniem traktora rolniczego prace uprawowe wymagały wsparcia zwierząt pociągowych, głównie koni, bydła i osłów. Około połowy XIX wieku rozpoczęto używanie lokomobili w systemie orki parowej, polegającej na przeciąganiu pługa przy pomocy lin pomiędzy dwiema maszynami rozstawionymi na krańcach pola. Pierwszy skonstruowany na świecie ciągnik o napędzie spalinowym to maszyna konstrukcji Amerykanina Johna Froehlicha z 1892 roku.

Według polskiego prawa o ruchu drogowym, ciągnik rolniczy to pojazd silnikowy skonstruowany do używania łącznie ze sprzętem do prac rolnych, leśnych lub ogrodniczych. Maksymalna dopuszczalna prędkość poruszania się ciągnika rolniczego w ruchu ulicznym to 30 km/h (także z przyczepą). Ciągniki są używane do przemieszczania pojazdów, maszyn i urządzeń nie posiadających własnego napędu (np. przyczep), do napędu maszyn i urządzeń nieposiadających własnego silnika za pośrednictwem wałka odbioru mocy (WOM), koła pasowego (obecnie praktycznie nie występuje) lub złączy hydrauliki zewnętrznej. Maszyny i urządzenia współpracujące z ciągnikiem można montować przy użyciu trójpunktowego układu zawieszenia (TUZ), w większości maszyn znajdującego się z tyłu maszyny, w nowoczesnych maszynach często występuje on również z przodu.

Typy ciągników i ich układy napędowe

Wyróżniamy kilka typów ciągników ze względu na ich konstrukcję i rodzaj napędu:

• Ciągniki kołowe ze stałym napędem jednej (tylnej) osi (2WD) - są to ciągniki uniwersalne o mocy do 310 KM, najczęściej spotykane. Obecnie są produkowane również z dołączanym napędem przedniej osi (MFWD).
• Ciągniki kołowe ze stałym napędem obu osi (4WD) - zazwyczaj są to ciągniki ciężkie, obecnie produkowane osiągają moc od 50 do 600 KM.
• Ciągniki gąsienicowe - ciągniki, w których układ jezdny stanowią gąsienice. Zazwyczaj stosowane do najcięższych prac, najczęściej spotykane na terenach podmokłych i o glebach ciężkich. W latach 70.-80. ciągniki na stalowych gąsienicach wskutek wielu wad i ograniczeń zastosowania praktycznie wyparte zostały przez ciężkie ciągniki kołowe. Obecnie, przy dużej uwadze, jaką przykłada się do ograniczenia ugniatania gleby, idea gąsienicowego układu jezdnego opartego na gąsienicach ze zbrojonej stalą nieścieralnej gumy przeżywa swój renesans.
• Ciągniki półgąsienicowe - w zasadzie opierają się na idei ciągnika kołowego, lecz zamiast kół na jednej (ciągniki półgąsienicowe) lub wszystkich osiach stosuje się specjalne gąsienicowe wózki.

Specyfika ciągników bez przedniego napędu

Powszechne przekonanie w branży jest takie, że traktory bez przedniego napędu mają zdecydowanie mniejszą sprawność i użyteczność. Dlatego trudno już znaleźć w cennikach marek traktorowych modele z napędem tylko na tylną oś. Jednakże, w pewnych sytuacjach, zwłaszcza w starszych maszynach lub w specyficznych zastosowaniach, ciągniki 2WD wciąż są obecne i wykorzystywane.

Zastosowania, w których napęd 4x4 jest kluczowy (a więc 2WD może być niewystarczający)

Prace zimowe

Podczas odśnieżania i zwalczania śliskości nawierzchni napęd 4x4 w ciągnikach komunalnych jest niezbędny. Niewątpliwie przydaje się nie tylko do pokonywania zasp, ale również do jazdy po ubitym śniegu. W praktyce ciągnik z napędem tylko na tylną oś na śliskiej nawierzchni mógłby okazać się niesterowny. Ponadto, pług śnieżny podczas pracy generuje dodatkowy opór, a więc bez wydajnego napędu wszystkich czterech kół efektywne usuwanie dużych ilości śniegu z dróg czy placów byłoby utrudnione. Oczywiście, napęd 4x4 jest szczególnie potrzebny na pochyłym i nierównym terenie.

Tereny zieleni i prace sezonowe

Również mokra trawa potrafi stanowić śliskie podłoże. Co więcej, każda powierzchnia zieleni może stać się grząska po ulewnych deszczach. Dlatego układ 4x4 pozwala zapobiec unieruchomieniu ciągnika podczas prac związanych z zielenią, np. podczas koszenia i mulczowania. Ponadto w przypadku prac pielęgnacyjnych dotyczących drzewostanu, prac porządkowych czy zagospodarowania terenów rekreacyjnych, kluczowy może okazać się duży uciąg i zdolność transportowania ciężkich ładunków. Niewątpliwie w takich sytuacjach napęd 4x4 również stanowi ogromne udogodnienie.

Kiedy napęd na jedną oś (bez przedniego napędu) może być wystarczający?

W sadownictwie, kwestia przedniego napędu w ciągnikach sadowniczych przez lata budziła kontrowersje, choć z biegiem lat opinie o jego niezbędności przeważają. Niezbędność lub zbyteczność przedniego napędu wymaga sprecyzowania w zależności od mocy i przeznaczenia ciągnika. Od niedawna przedni napęd w ciągnikach sadowniczych jest swego rodzaju standardem, jednak w przeszłości wybór modelu bez niego był możliwy. Zdania sadowników są zgodne co do tego, że powyżej mocy 55-60 koni mechanicznych przedni napęd jest wręcz niezbędny. Nie wykorzystuje się w pełni mocy 70-konnego ciągnika sadowniczego, jeśli ma on tylko tylny napęd.

Natomiast w mniejszych ciągnikach, używanych najczęściej do pracy z lżejszymi maszynami, jazdy z platformą sadowniczą czy do zwożenia jabłek, przedni napęd może być zbyteczny. Przykładem jest sytuacja, gdy sprzęt będzie używany sporadycznie, głównie do rozładunku palet z tira (jeśli udźwig tura wynosi 1600 kg), odśnieżania placu, podłączania solarki, zamiatarki do mycia dróg po budowie, czy ciągnięcia zwykłej przyczepy, a 100% pracy odbywa się na utwardzonym terenie i ciągnik nie będzie w ogóle wykorzystywany w polu. W takich przypadkach prosty sprzęt bez przedniego napędu, o niższych kosztach zakupu, może być rozważany, zwłaszcza jeśli budżet jest ograniczony.

Użytkowanie i serwisowanie napędu 4x4 (w kontekście jego braku)

Napęd 4x4 stanowi dziś standard w ciągnikach komunalnych, a także rolniczych, nie bez przyczyny. Jest to element specyfikacji, który może przydać się w najmniej oczekiwanym momencie. Jednak w ciągnikach kompaktowych zwykle napęd przedni załączany jest całkowicie mechanicznie. Jakub Czerwiak, Manager ds. Szkoleń Produktowych marki Kubota w Polsce, wyjaśnia, że nie jest to stały napęd na cztery koła. Ponieważ w układzie napędowym ciągników kompaktowych nie ma międzyosiowego mechanizmu różnicowego, tryb 4x4 może być używany bezawaryjnie tylko na nieutwardzonym lub śliskim podłożu. Na suchym, utwardzonym podłożu, np. podczas transportu materiałów po drogach publicznych, należy koniecznie wyłączyć napęd przedniej osi. W przeciwnym razie różnica w prędkości obrotowej obu osi może doprowadzić do uszkodzenia układu przeniesienia napędu.

Czerwiak zwraca też uwagę na kolejny ważny aspekt: w ciągnikach z mechaniczną konstrukcją przeniesienia napędu każdorazowo trzeba się zatrzymać, aby włączyć lub wyłączyć napęd przedniej osi. Warto jednak pamiętać, że płynne załączenie 4x4 nie zawsze jest możliwe. Jeżeli przełączenie dźwigni trybu napędu w pozycję 4x4 spotyka się z oporem, należy nieznacznie zmienić położenie ciągnika, aby tryby napędu miały szansę się zazębić. Na koniec przypominamy, że podczas poruszania się na śliskim podłożu zawsze należy zachować szczególną ostrożność.

Potencjalne problemy z przednim napędem

Zdarzają się sytuacje, gdy przedni napęd, nawet jeśli jest dostępny, nie działa prawidłowo. Na przykład, użytkownik zauważa, że tylne koła obracają się w miejscu, a przednie zaczynają ciągnąć, ale po sekundzie w przednim moście zaczyna grzechotać i koła nie ciągną. W takiej sytuacji należy sprawdzić, czy dźwignia załączająca przedni napęd dochodzi do skrajnego/pełnego położenia. Możliwe, że z powodu niezbyt częstego używania po prostu „się zastała” i nie załączy w pełnym zakresie kół zębatych. Efekt będzie dokładnie taki jak opisano. Sugeruje się użycie WD-40 i wielokrotne spryskanie ruchomych elementów, osi i dźwigni.

Jeśli wałek się obraca, a po zablokowaniu trzech kół i kręceniu czwartym (przednim) słychać chrobotanie i przeskakiwanie wewnątrz obudowy, do której wchodzi wałek, wskazuje to na niesprawny układ przeniesienia napędu na przód. Może to być spowodowane wypadnięciem zawleczki blokującej coś w skrzyni, jak w jednym z opisanych przypadków, gdzie ciągnik podczas jazdy do tyłu pracował normalnie, a do przodu blokowało przedni most. Naprawa sprowadziła się do wyszukania miejsca jej zastosowania. W innym przypadku, przyczyna leżała w przystawce, w której przy odpowiednich ustawieniach dochodzi do rozłączenia napędu sztywnego i załączenia napędu przez system sprzęgiełek. W wyniku przestawienia mechanizmu sterującego, tarcze sztywnego napędu nie zazębiały się, co udało się naprawić i przywrócić przedni napęd do jego fabrycznych możliwości.

tags: #ciagnik #bez #przedniego #napedu