Ciągnik artyleryjski C4P i samochód półgąsienicowy wz. 34

Samochód półgąsienicowy wzór 34 (nazywany przed wojną również „samochodem kołowo-gąsienicowym”) był polską wersją pochodną 2,5-tonowej ciężarówki Polski FIAT-621L, produkowanej w kraju na licencji włoskiej począwszy od 1932 roku. Pojazd został zaprojektowany w Biurze Badań Technicznych Broni Pancernych (BBT BP) w Warszawie w 1934 roku pod kierownictwem głównego konstruktora, inż. E. Habicha. Najbardziej znaną i kluczową wersją tego pojazdu był ciągnik półgąsienicowy oznaczony jako C4P, dedykowany dla jednostek artylerii motorowej.

Historia powstania i rozwój konstrukcji

W okresie międzywojennym pojazdy o napędzie półgąsienicowym stały się popularne ze względu na ich wysoką mobilność w terenie przy kosztach niższych niż w przypadku pojazdów w pełni gąsienicowych. Początkowo Wojsko Polskie korzystało z francuskich konstrukcji Citroën-Kegresse (modele P14, P17, P19), jednak w połowie lat 30. zdecydowano o opracowaniu własnego rozwiązania opartego na podzespołach Fiata.

Konstrukcja ciągnika wykorzystywała liczne części seryjnej ciężarówki, co ułatwiało unifikację i logistykę. Wykorzystano między innymi skróconą i wzmocnioną ramę ciężarówki, silnik oraz zmodyfikowaną kabinę kierowcy. Przednia oś została wzmocniona, a w układzie napędowym dodano terenowy reduktor i zmieniono przełożenia skrzyni biegów. Seria próbna powstała w 1935 roku, a produkcja seryjna odbywała się w latach 1936-1938 w zakładach PZInż w Czechowicach (Ursus) pod Warszawą. Do wybuchu wojny zbudowano około 400 pojazdów wz. 34 w różnych wersjach, z czego co najmniej 80 stanowiły ciągniki artyleryjskie C4P.

Budowa i układ jezdny

Główną modyfikacją w stosunku do bazowej ciężarówki było zastąpienie tylnej osi mechanizmem gąsienicowym. Układ ten wzorowano na konstrukcjach francuskich oraz częściowo na zawieszeniu czołgu Vickers E. Zastosowano w nim nowoczesne gąsienice bezsworzniowe o szerokości 300 mm konstrukcji gumowo-metalowej, opracowane przez inż. L. Białkowskiego.

Mechanizm gąsienicowy składał się z wahaczowo-rolkowego systemu prowadzenia gąsienic. Napęd przenoszony był przez tylny most na sztywno zawieszone koła zębate. Dwukołowy wózek jezdny zawieszony był na wahaczu dźwigniowym, resorowanym resorami półeliptycznymi. Na górze wahacza znajdowała się rolka podtrzymująca gąsienicę. Przednia oś pojazdu spoczywała na resorach półeliptycznych wspieranych przez amortyzatory hydrauliczne.

Warianty ciągnika C4P dla artylerii

Ciągnik C4P występował w kilku odmianach, dostosowanych do specyficznych wymagań różnych rodzajów uzbrojenia:

Ciągniki dla artylerii ciężkiej

Przeznaczone do holowania armat 120 mm wz. 1878/09/31 oraz próbnie armat 105 mm. Charakteryzowały się krótką ramą nośną z siodłowym zaczepem dla ogona działa. Budowano je w dwóch seriach:

• Starsza: z odkrytą kabiną załogi, przykrywaną rozpinanym brezentowym dachem. Za kierowcą znajdowała się poprzeczna ławka dla 4 żołnierzy obsługi.
• Nowsza: z zamkniętą drewniano-stalową kabiną kierowcy i krótką skrzynią ładunkową.

Ciągniki dla artylerii lekkiej

Służyły do holowania armat polowych 75 mm wz. 1897 (Schneider) oraz haubic 100 mm wz. 14/19 (Škoda) wraz z jaszczami. Ciągniki te należały do nowszej produkcji, posiadały zamkniętą kabinę oraz dłuższą skrzynię ładunkową z ławkami wzdłuż burt dla 6 żołnierzy (siódmy mógł siedzieć między ławkami). Pod ławkami umieszczono pojemniki na wyposażenie.

Ciągniki dla artylerii przeciwlotniczej

Wykorzystywane do holowania nowoczesnych polskich armat przeciwlotniczych 75 mm wz. 36 Star. Posiadały odkrytą kabinę i długą skrzynię z ławkami wzdłuż burt. Na pojeździe przewożono m.in. 8 skrzyń amunicyjnych oraz skrzynie z zapalnikami lub przyborami. Dwa koła zapasowe montowano po bokach maski silnika.

Inne wersje samochodu półgąsienicowego wz. 34

Podwozie wz. 34 stało się bazą dla wielu pojazdów specjalistycznych wykorzystywanych przez saperów, łączność i lotnictwo:

• Samochód warsztatowy: otwarte stalowe nadwozie z brezentowym dachem, wyposażone w specjalistyczny sprzęt naprawczy.
• Ambulans: zamknięte stalowe nadwozie, mogące przewozić 8 chorych siedzących lub 4 na noszach. Około 50 sztuk służyło w Polskim Czerwonym Krzyżu.
• Wersja „lot”: skrócona wersja dla obsługi naziemnej lotnictwa, służąca do holowania samolotów.
• Wóz strażacki: wariant używany m.in. przez Straż Pożarną we Lwowie.
• Wersja szynowa: pojazdy wyposażone w rolki do jazdy po szynach, używane jako czołówki naprawcze w pociągach pancernych.

Służba i zastosowanie bojowe

Od końca 1936 roku ciągniki C4P systematycznie zastępowały francuskie pojazdy w 1. Pułku Artylerii Motorowej (1. pamot) w Stryju. Podczas mobilizacji w 1939 roku na bazie tego pułku sformowano trzy dywizjony:

• 16. dam: przydzielony do 10. Brygady Kawalerii, wyposażony w 18 ciągników C4P holujących armaty 75 mm i haubice 100 mm.
• 2. dam: przydzielony do Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej.
• 6. dam: dywizjon artylerii ciężkiej Armii „Łódź”, posiadający ciągniki C4P do holowania 12 armat 120 mm.

W artylerii przeciwlotniczej 18 ciągników C4P służyło w 11. Dywizjonie Artylerii Przeciwlotniczej, który brał udział w obronie Warszawy, a następnie Lublina i Łucka. Ciągniki te były również kluczowe w Batalionie Elektrotechnicznym w Nowym Dworze Mazowieckim, gdzie holowały reflektory przeciwlotnicze i agregaty prądotwórcze.

Warto zaznaczyć, że początkowo działa używano z drewnianymi kołami na tzw. „wrotkach” (wózkach z małymi ogumionymi kołami), jednak od 1937 roku większość armat otrzymała nowoczesne ogumienie wypełnione masą gąbczastą, co pozwalało na holowanie z prędkościami do 35 km/h.

Dane techniczne ciągnika C4P

tags: #ciagnik #c4p #wersja #dla #artylerii