W pionierskich czasach dróg żelaznych wiedza o transporcie publicznym wynikała głównie z doświadczeń zdobytych przy obsłudze ruchu dyliżansów. Najpewniej z tego względu, podczas budowy pierwszych wagonów osobowych, sięgnięto po wypróbowane wzory dyliżansowe. Kursujące na pierwszych w Europie kolejach wagony do złudzenia przypominały pojazdy konne. Odróżniało je jedynie wzmocnione podwozie z hakami i łańcuchami oraz koła z obrzeżami, umożliwiające toczenie się po szynach.
Rozwój techniczny i konstrukcyjny
Bardzo szybko okazało się, że prosta adaptacja wiekowych rozwiązań nie wystarcza. Wzrost prędkości wymógł zastosowanie sztywnych, wytrzymałych podwozi oraz kół i zawieszenia odpornych na wstrząsy. Ponieważ pojedyncze pudło dyliżansowe nie mieściło wystarczającej liczby spragnionych podróży pasażerów, zaczęto na jednej wspólnej ramie podwozia ustawiać po dwa lub kilka pudeł, tworząc w ten sposób jeden wagon.
Z czasem pomysł ten uproszczono, budując zamiast oddzielnych modułów konstrukcyjnie jednolite nadwozie, zachowujące jednak podział na poszczególne przedziały z osobnymi drzwiami wejściowymi. Jednostki o takim układzie wnętrza przez kilkanaście dziesiątek lat były nieodzownym elementem kolejowego pejzażu naszego kontynentu. Zaokrąglony przekrój pudła i ciągnące się przez całą jego długość stopnie były charakterystycznymi cechami, które można było dostrzec niemal wszędzie.
Wagony typu „boczniak” jako element dziedzictwa kolejowego
Wagony z bocznymi wejściami, nazywane potocznie „boczniakami”, odegrały szczególną rolę na kolejach Europy zachodniej i środkowej. Były one również typowe dla taboru PKP, zarówno w okresie przed-, jak i powojennym. Polskie koleje przejęły niemal wszystkie typy pruskie, wiele pojazdów z innych niemieckich kolei regionalnych, a także wagony belgijskie, francuskie i włoskie. Ten wzór osobowego wagonu przetrwał na kolejach w Polsce prawie 140 lat.
Obecnie, dzięki staraniom Polskiego Stowarzyszenia Miłośników Kolei, udało się zgromadzić kompletny, osadzony w epoce „boczniakowy” pociąg osobowy, tak charakterystyczny dla początków istnienia PKP. Skład ten tworzą:
- Trzyosiowy wagon bagażowy w wersji „boczniakowej”.
- Dwa trzyosiowe wagony klasy III (pierwotnie IV).
- Popularny pruski parowóz serii TKi 3, który dopełnia historyczny zestaw.
Pociąg ten w swojej formie jest identyczny z tymi, które można było spotkać na krajowych drogach żelaznych przez ponad pół wieku. Istnieje również możliwość rozszerzenia składu o komfortowy, czteroosiowy wagon klasy I/II.