Ciągniki do transportu czołgów i ciężkiego sprzętu wojskowego

Transport ciężkiego sprzętu wojskowego, takiego jak czołgi, artyleria czy pojazdy inżynieryjne, wymaga specjalistycznych ciągników i naczep, które zapewniają nie tylko dużą ładowność, ale także odpowiednie właściwości terenowe i ochronę załogi. W polskiej armii, podobnie jak w innych siłach zbrojnych na świecie, kwestia efektywnego przemieszczania czołgów i innych ciężkich maszyn jest kluczowa dla gotowości bojowej. Niniejszy artykuł przedstawia zarówno nowoczesne rozwiązania, jak i historyczne próby sprostania temu wyzwaniu.

Nowoczesne ciągniki Jelcz dla Wojska Polskiego

W ostatnich latach polskie wojsko wzbogaciło się o opancerzone ciągniki Jelcz 882.62, przeznaczone do transportu czołgów Leopard 2 i Abrams. Pierwsza dostawa obejmowała 7 ciągników oraz 3 niskopodwoziowe naczepy, co stanowi część znacznie większego kontraktu o wartości 126,5 mln złotych.

Charakterystyka zestawu Jelcz 882.62

• Łącznie do polskiej armii trafi 23 takie zestawy, składające się z ciągnika siodłowo-balastowego i niskopodwoziowej naczepy.
• Polscy wojskowi zakończyli odbiory pierwszej partii tych ciągników oraz specjalistycznych naczep, przystosowanych do transportu ciężkiego sprzętu gąsienicowego o masie przekraczającej 70 ton.
• Zestawy te umożliwią przewóz amerykańskich czołgów Abrams, które mają trafić do polskiej armii, oraz niemieckich Leopardów 2, będących już na wyposażeniu.
• Naczepy dostarcza firma Demarko S.A.

Parametry techniczne ciągników Jelcz 882.62

• Napęd: 8x8
• Moc silnika: wysokoprężne silniki o mocy 625 KM
• Zdolność do pokonania przeszkody wodnej: do 1 metra głębokości
• Zdolność do jazdy na pochyleniu: wzdłużne do 35%, poprzeczne do 15%
• Temperatura pracy: od -30º C do +50º C
• Wyposażenie: 2 wyciągarki hydrauliczne o uciągu 25 ton każda
• Silnik: jednostka napędowa o pojemności 15,6 litra z niezależnym ogrzewaniem wodnym ułatwiającym rozruch w niskich temperaturach.
• Dodatkowe systemy: niezależne ogrzewanie powietrza, układ centralnego pompowania kół, system automatycznego sterowania blokadami układu napędowego.

Opancerzenie kabiny

Zamówione Jelcze wyposażone są w opancerzoną 4-osobową kabinę, zapewniającą załodze ochronę balistyczną i przeciwminową zgodną z normą STANAG 4569.

Amerykańskie ciągniki M1070A1 HET i wozy zabezpieczenia technicznego M88A2 Hercules

Armia amerykańska również modernizuje swoje ciężkie ciągniki M1070A1 HET (Heavy Equipment Transporter), przeznaczone głównie do transportu czołgów Abrams lub wozów zabezpieczenia technicznego Hercules. Modernizacja ma na celu szersze wykorzystanie tych pojazdów na europejskich drogach w ramach operacji sił sojuszniczych, co jest podyktowane koniecznością przygotowania się do ewentualnego konfliktu zbrojnego.

Specyfikacja M1070A1 HET

• Silnik: Caterpillar C18 o mocy 700 KM
• Skrzynia biegów: 7-biegowa przekładnia automatyczna Allison 4800SP
• Skrzynia rozdzielcza: Oshkosh serii 30000
• Masa własna: 20683 kg
• Pionowe obciążenie siodła: 20865 kg
• Układ napędowy: 8x8 z rozwiązaniem AxleTech Serii 5000

Modernizacja 170 pojazdów M1070A1, którą dokona producent, firma Oshkosh Defense LLC, polegać będzie głównie na zwiększeniu ładowności i dostosowaniu ciągników do obowiązujących norm i przepisów Unii Europejskiej.

Wozy zabezpieczenia technicznego M88A2 Hercules

Wraz z zakupem czołgów Abrams, Polska zamówiła łącznie 38 wozów zabezpieczenia technicznego M88A2 Hercules, przystosowanych do ich obsługi. Są to pojazdy będące efektem ponad 50 lat doświadczeń i ewolucyjnego rozwoju.

Charakterystyka M88A2 Hercules

• Baza techniczna: podzespoły czołgów M48 i M60.
• Masa: 63 tony.
• Długość: ponad 8 metrów.
• Załoga: czteroosobowa.
• Żuraw: nieruchomy, zdolny do podniesienia nawet 35 ton, co pozwala na uniesienie najcięższych elementów czołgu, takich jak wieża czy układ napędowy.
• Wyciągarka: najważniejsze wyposażenie, służące przede wszystkim do ewakuacji unieruchomionych lub uszkodzonych czołgów Abrams z pola walki.

Pojedynczy M88A2 teoretycznie może holować pojazd o masie do 70 ton, jednak do ewakuacji czołgu Abrams przewidziane są aż dwa wozy tego typu. Mimo że M88A2 to najnowszy wariant (M88A3 jest obecnie w fazie testów), to podobnie jak eksploatowane w Polsce Bergepanzer 2 i WZT-2/WZT-3, jest sprzętem przestarzałym. Postępowanie przetargowe na nowoczesne wozy zabezpieczenia technicznego w ramach programu Kajman zostało unieważnione w 2023 roku.

Pojazdy inżynieryjne w armii ukraińskiej na bazie czołgów

Nieprzerwane wsparcie inżynieryjne jest kluczowym warunkiem prowadzenia działań bojowych. Pojazdy inżynieryjne służą do tworzenia przejść w zaporach, układania dróg polowych, transportu sprzętu przez przeszkody wodne oraz przewozu ładunków. Często takie pojazdy powstają na podwoziach istniejących czołgów, co ułatwia współdziałanie, naprawy i eksploatację.

Sowieckie dziedzictwo

Ukraina dysponuje zróżnicowanym parkiem pojazdów inżynieryjnych odziedziczonych po ZSRR. Do początku rosyjskiej inwazji na pełną skalę w użyciu znajdowały się między innymi:

• Ciągniki MT-T
• Transportery pływające PTS-2
• Spycharki (buldożery) BAT-2
• Pojazdy pontonowo-mostowe PMM-2

Wielozadaniowe ciągniki i pojazdy inżynieryjne mają za zadanie rozwiązywać szereg zadań inżynieryjnego wsparcia jednostek pancernych i zmechanizowanych w każdych warunkach pogodowych i klimatycznych.

Ciągnik MT-T (Enej)

Prace nad stworzeniem ciągnika gąsienicowego nowej generacji rozpoczęły się w połowie lat 70. XX wieku w 61. Oddziale Charkowskiego Zakładu Budowy Maszyn Transportowych imienia W. Małyszewa (ChZTM). Celem było zastąpienie ciągnika AT-T w związku z przejściem radzieckich sił zbrojnych na czołg T-64. Prototyp, wykorzystujący podwozie i skrzynię biegów T-64, otrzymał fabryczny indeks Obiekt 429АМ.

Konstrukcja i produkcja

• Historia projektowania: Biuro projektowe specjalizujące się w ciągnikach i podwoziach gąsienicowych opartych na podzespołach czołgowych, utworzone w ramach Charkowskiej Fabryki Lokomotyw Parowych już w 1924 roku. Inżynierowie 61. Oddziału stworzyli ciągniki Komintern, Woroszyłowiec, AT-45 czy AT-T.
• Kabina: Przesunięcie kabiny do przodu w Obiekcie 429АМ zwiększyło powierzchnię platformy ładunkowej i poprawiło widoczność kierowcy. Pięciomiejscowa, dwudrzwiowa kabina ciągnika MT-T jest wyposażona w system ogrzewania, system filtrująco-wentylacyjny, trzy wycieraczki oraz zasłony na szyby przednie.
• Nośność: Platforma ciągnika MT-T osiąga 12 000 kg, w porównaniu do 5000 kg w przypadku poprzedniej generacji AT-T. Wymiary wewnętrzne spawanej, metalowej platformy ładunkowej to 4325 x 2920 x 360 mm, powierzchnia 12,6 m², a wysokość poziomu załadunku 1354 mm.
• Silnik: Zamiast silnika 5TDF z czołgu T-64, ciągnik MT-T otrzymał 12-cylindrowy, chłodzony cieczą silnik wysokoprężny W-46-4, odmianę silnika znanego z czołgu T-72. Moc silnika wynosi 710 KM.
• Układ paliwowy: Siedem zbiorników o łącznej pojemności 1870 litrów, zasilanych olejem napędowym lub paliwem lotniczym (naftą).
• Produkcja seryjna: Od 1977 do 1992 roku, pod nazwą Enej (Eneasz).

Historyczne ciągniki artyleryjskie w Polsce

W okresie przedwojennym Polska również zmagała się z wyzwaniem transportu ciężkiej artylerii. Pierwsze założenia dotyczące ciągnika dla oczekiwanych przez WP 75-mm armat przeciwlotniczych o masie 3,5 t powstały już w 1935 r. Pierwotnie przewidywano przewóz 6 osób obsługi na ciągniku, a 3 kolejnych kanonierów bezpośrednio na armacie, co okazało się błędnym założeniem.

Wznowienie prac i próby

W październiku 1935 r. II Wiceminister Spraw Wojskowych zwiększył budżet Dowództwa Broni Pancernych na wykonanie pierwszej partii 12 ciągników dla artylerii przeciwlotniczej 75 mm. Określono podstawowe parametry oczekiwanego ciągnika: zdolność przewożenia przynajmniej części załogi i amunicji, prędkość do 40 km/h (inne dane: 30-35 km/h) oraz holowanie działa o masie 3,2-4 t. Średni dobowy dystans miał wynosić 100 km (w skrajnych przypadkach 200).

Istniejący wtedy ciągnik C4P w wersji dla armat 120 mm i haubic 155 mm został uznany za nieodpowiedni ze względu na słabą moc silnika, niewystarczającą prędkość i nieodpowiednią konstrukcję zaczepu działa.

Prace nad ciągnikiem dla armat przeciwlotniczych kalibru 75 mm wznowiono w połowie 1936 r. Ustalono, że w skład każdego działonu wchodzić muszą dwa zunifikowane ciągniki oraz przyczepa amunicyjna, zdolne do transportowania 2 JO (200 pocisków i 220 zapalników wz. 37) oraz 7 osób załogi.

Testy ciągników C4P

W dniach 21-24 września 1936 r. odbyły się próby techniczne ciągników artylerii przeciwlotniczej armat 75 i 40 mm. W rajdzie na trasie około 500 km (Ursus - Starachowice - Góry Świętokrzyskie - Ursus) brały udział dwa ciągniki C4P obciążone 1200 kg balastem:

• Pojazd nr 7245 z silnikiem CRD (55 KM).
• Pojazd nr 8556 z fiatowskim silnikiem 122B o mocy 45 KM.

Oba pojazdy osiągnęły zbliżone prędkości: 25 km/h na szosie i ok. 15 km/h w terenie. Deficyt mocy w ciągniku z silnikiem Fiata ujawnił się podczas wciągania działa po stoku o nachyleniu 15°. W obu wozach C4P występowało ślizganie gąsienic na pochyłych odcinkach i trudności w pokonywaniu podmokłych terenów.

Po zakończeniu prób stwierdzono, że badane pojazdy są zbyt lekkie do holowania armaty 75 mm, a ich ciężar powinien oscylować w granicach 4000 kg. Komisja skłaniała się do zastosowania ciągnika w pełni gąsienicowego, odpowiadającego typowi ciągnika TKS, który mógłby pokonywać znacznie trudniejsze tereny niż C4P.

Ciągniki gąsienicowe w rolnictwie: Vaughan Flex-Tred

W historii mechanizacji rolnictwa pojawiły się również nietypowe konstrukcje, takie jak Vaughan Flex-Tred - jeden z najmniejszych ciągników gąsienicowych na świecie. Ten niewielki pojazd, ważący tyle co dzisiejszy ogrodowy grill gazowy i wyposażony w silnik ledwo większy niż w pralce, był reklamowany jako „mechaniczny koń do ogrodu”.

Charakterystyka Flex-Treda

• Model WS (czyli „Wielce Skrętny”) posiadał oddzielne sprzęgła na każdą stronę, co pozwalało mu zawrócić w miejscu.
• Niektóre egzemplarze miały eleganckie siedzenie, inne tylko podest do stania.
• Obsługa była prosta: należało dolać oleju, odpalić korbą i skierować maszynę między grządki.

Dziś Vaughan Flex-Tred jest białym krukiem na aukcjach i wystawach zabytkowego sprzętu, symbolizującym wczesne, często ekstrawaganckie próby mechanizacji różnych dziedzin życia.

tags: #ciagnik #czolgowy #amerykanski