Marka Ford nie jest mocno zakorzeniona w polskim rolnictwie. Zanim zaczęto oficjalnie na polskim rynku sprzedawać maszyny zachodnie, rolniczy oddział Forda został sprzedany Fiatowi. W efekcie nieliczne w Polsce Fordy to efekt indywidualnego importu. Po wykupieniu rolniczej działalności amerykańskiego koncernu przez Fiata postanowiono wprowadzić na rynek markę New Holland. W wielu maszynach różnych serii z fiatowskim liściem w logotypie zastosowano wiele elementów z ciągników marki Ford. Włoski koncern mógł używać tej zacnej nazwy do końca lat 90., ale już wcześniej zaczął przyzwyczajać klientów do nowej marki, jaką wówczas był New Holland, dotąd znany z maszyn rolniczych i oczywiście kombajnów.
Ewolucja i konsolidacja działów rolniczych Forda
Jeszcze przed II Wojną Światową w rolniczym Fordzie istniała pewnego rodzaju "schizofrenia", ponieważ amerykański Ford i angielski Fordson produkowały zupełnie inny sprzęt, niezależny od siebie. Na szczęście w pewnym momencie obie centrale zaczęły ze sobą współpracować. Przez całe lata 50. XX w. w Highland Park w stanie Michigan produkowano traktory na rynek Ameryki Północnej oparte na mniejszej serii 600 i większej serii 800. Natomiast w Dagenham wytwarzano zupełnie inne maszyny na rynek reszty świata, w postaci mniejszego Fordsona Dexta i większego Fordsona Major.
W 1961 r. rozpoczęto łączenie działów rolniczych, a efektem tych działań była właśnie seria 6X, którą sprzedawano od 1964 r. Dla Forda seria 6X zmieniała bardzo dużo w całej korporacji. Zunifikowane pojazdy były tańsze w produkcji, a poza tym dawały nową jakość oraz możliwości dla samych rolników. W pierwszym okresie w Europie do nazw serii (czyli 2000, 3000 itd.) dodawano jeszcze nazwy Dexta i Major, ponieważ były one bardzo mocno zakorzenione na europejskim rynku.
Rozwój i produkcja serii 6X
Rozwój nowej serii rozpoczęto w 1961 r., kiedy to postanowiono, że biznes rolniczy wreszcie zostanie skonsolidowany w ramach wielkiej spółki Ford Tractor Operations z siedzibą w Birmingham w stanie Michigan w USA. W tym miejscu konstruktorzy zarówno ze Stanów Zjednoczonych, jak i z Anglii, starali się opracować kompletnie nową serię ciągników, która będzie sprzedawana na całym świecie.
Aby nowy plan się ziścił, rozpoczęto także budowę dwóch nowych fabryk. Pierwszą z nich był zakład w Basildon w Anglii, który w tej chwili produkuje m.in. ciągniki New Holland serii T6 i T7. W zeszłym roku fabryka w Basildon świętowała wypuszczenie dwumilionowego ciągnika. Z tej okazji byliśmy na miejscu i widzieliśmy jubileuszowego New Hollanda T7.225 Auto Command w specjalnych barwach „candy blue” oraz z nostalgicznymi wstawkami. Wyprodukowanie jubileuszowego egzemplarza zbiegło się z rocznicą 60-lecia fabryki. To właśnie w 1964 r. otwarto fabrykę w Basildon, w której od razu rozpoczęto produkcję nowych modeli Forda serii 6X o mocy 37 - 65 KM.
Drugim zakładem była stara fabryka samochodów w Antwerpii w Belgii, która została przekształcona w wytwórnię traktorów. Zakład powstał jako Ford Motor Company Belgium w styczniu 1922 r. z inicjatywy brytyjskiej firmy Ford Motor Company. Do 1964 r. produkowano w tym miejscu samochody, których montaż przeniesiono w latach 60. do Genk. Wraz z przejęciem Forda przez Fiata zakład w Antwerpii przeszedł do nowego koncernu. W 1996 r. ulokowano w Belgii produkcję i montaż tylnych osi i przekładni do traktorów marki New Holland.
Charakterystyka techniczna Fordów serii 6X
Zgodnie z planem Forda, seria 6X miała składać się z 3-cylindrowych modeli 2000 i 3000 oraz 4-cylindrowego 5000. Jednak w trakcie rozwoju projektu dodano jeszcze 3-cylindrowego 4000. Jeśli chodzi o napęd, to silniki były całkowicie nową konstrukcją i według planu miały być produkowane zarówno w wersji wysokoprężnej, jak i benzynowej. Skrzynie biegów korzystały z doświadczeń poprzedników i zostały opracowane na podstawie angielskich traktorów Fordson. Skrzynie biegów miały sześć lub osiem biegów, ale w opcji dostępna była przekładnia półautomatyczna Select-O-Speed charakteryzująca się dziesięcioma biegami. Według wielu, skrzynia ta wyprzedzała swoje czasy, a co za tym idzie, szybko zyskała złą reputację.
Co ciekawe, kolor stosowany w serii 6X także był nowy. Oczywiście to nadal niebieski, ale w innym, nieco żywszym odcieniu. Ciągniki europejskie od amerykańskich różniły się lampami - na Starym Kontynencie stosowano światła zamontowane w atrapie chłodnicy, w USA produkowano wersje z wystającymi lampami. Jeśli chodzi o hydraulikę czy obie osie, to były one projektowane z myślą o nowym traktorze.
Z wyglądu ciągniki były naprawdę ładne i nowoczesne jak na pierwszą połowę lat 60. Podobny, kanciasty, nowoczesny design marki takie jak Ursus, Renault, Zetor, International Harvester, Ebro, Massey Ferguson czy David Brown osiągnęły dopiero pod koniec dekady lub dopiero na początku lat 70. Fajnym elementem ciągnika był fotel rest-a-ride, który miał specyficzną mechaniczną amortyzację siedziska.
Modele i moce Fordów serii 6X
Na serię składały się modele:
- 2000 - 37 KM
- 3000 - 37 KM (benzyna) lub 46 KM (diesel) - wersja 3055 z lat 70. miała 52 KM
- 4000 - 55 KM, a od 1968 r. 62 KM
- 5000 - 65 KM, a od 1968 r. - 75 KM
Modernizacja do serii 6Y (Ford Force)
W 1968 r. dokonano modernizacji serii, wprowadzając nazwę 6Y. Ciągniki z tych lat zwano także Ford Force, a co za tym idzie, poprzednie modele miłośnicy zwyczajowo nazywają „Pre-Force”. Nowości w gamie dotyczyły głównie pewnych modyfikacji w silnikach i w wyglądzie pojazdu. Zastosowano nieco inną, prostszą i bardziej kanciastą maskę, nowe naklejki i płaską osłonę chłodnicy.
Uzupełniono serię o nowe 6-cylindrowe wersje - najpierw Forda 8000 (115 KM), rok później także 9000 (z turbo, 145 KM). Mocne wersje były oczywiście większe, miały reflektory na przedniej krawędzi tylnych błotników i były produkowane wyłącznie w Ameryce. Turbodoładowanie w modelu 4-cylindrowym pojawiło się w 1971 r. w Fordzie 7000. W tym czasie zastosowano także nowy silnik w Fordzie 5000. Rok później w gamie pojawił się Ford 3055, który był krzyżówką modeli 3000 i 4000. W tym samym czasie modele 8000 i 9000 zostały zastąpione przez Fordy 8600 i 9600, które zwiastowały nadejście serii 7A. W efekcie po jedenastu latach produkcję serii 6X/6Y zakończono w 1975 r.
Fordson Dexta - Szczegółowe Informacje i Dane Techniczne (1958-1961)
Traktor Fordson Dexta, produkowany w latach 1958-1961, był mniejszym z modeli wytwarzanych w Dagenham na rynek poza Ameryką Północną. Poniżej przedstawiono jego szczegółowe dane techniczne:
Podstawowe dane Fordson Dexta
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Marka (producent) | Fordson |
| Model ciągnika | Fordson Dexta |
| Lata produkcji | od 1958 do 1961 r. |
| Maksymalna moc (KM / kW) | 32 KM (23.9 kW) |
| Obroty znamionowe | 2000 obr. / min. |
| Ciężar | od 1496 kg do 2721 kg (w zależności od wersji) |
| Długość | 3010 mm |
| Szerokość | 1638 mm |
| Rozstaw osi | 1800 mm |
| Rozmiar kół z przodu | 5.50-16 |
| Dop. masa całkowita przyczepy bez hamulca | 1500 kg |
| Napęd | 4x2, 2WD (w zależności od wersji), napęd na jedną oś |
| Wałek przekaźnika mocy (WOM) | 540 obr. / min., sterowanie ręczne |
| Układ hamulcowy | mechaniczne, mechanizm różnicowy Tak |
| Układ kierowniczy | drążkowy |
Silnik i elektryka w Fordson Dexta
| Parametr silnika | Wartość |
|---|---|
| Rodzaj paliwa | Olej napędowy (diesel) |
| Typ silnika | Ford-Perkins A3.144 |
| Rodzaj silnika | Diesel (silnik wysokoprężny) |
| Pojemność silnika | 2.37 l. |
| Ilość suwów | 4 |
| Liczba cylindrów | 3 |
| Średnica tłoka | 89 mm |
| Skok tłoka (suw) | 127 mm |
| Chłodzenie | Silnik chłodzony cieczą, chłodnica tak, termostat b.d. |
| Turbosprężarka | Nie |
| Parametr elektryczny | Wartość |
|---|---|
| Napięcie zasilania rozrusznika (V) | 12 V |
| Akumulator (V) | 12 V |
| Ilość akumulatorów | 1 |
| Tylna lampa stopu | tak |
| Lampa typu kogut | nie |
Przekładnia i wyposażenie Fordson Dexta
| Parametr przekładni | Wartość |
|---|---|
| Liczba biegów do przodu | 6 |
| Liczba biegów do tyłu | 2 |
| Górny zaczep transportowy | tak (???) |
Opinie o Fordson Dexta wskazują na niezbyt mocny silnik diesla o 3 cylindrach, znamionowe obroty pracy na wręcz idealnym poziomie, rozrusznik zasilany 12V, typowe oświetlenie, bardzo dobry WOM. Z drugiej strony, brak wspomagania nagłego hamowania, dość lekki, na trudny teren czy duże gospodarstwo raczej się nie nadaje, dość długi, dużych rozmiarów ciągnik.
Modernizacje i porównanie ciągników Ford serii 1000 (1964-1968)
Pod koniec 1964 roku zaprezentowano nową serię ciągników Forda, znaną jako seria 1000, mimo że w Europie przy numerach zachowano stare nazwy Dexta i Major. Modernizacje w porównaniu do starych modeli Fordson były znaczne:
- Silniki zostały gruntownie odnowione, były to nowe silniki krótkosuwowe. 3-cylindrowe wyposażono w pompę dystrybucyjną, a 4-cylindrowy rzędowy w modelu 5000 miał pompę wirową.
- Skrzynia biegów, oprócz modelu 2000, miała 8+2 przełożeń, a opcjonalnie dostępny był zaawansowany, lecz problematyczny hydraulicznie wybierany Select-O-Speed.
- Model 5000 miał sprzęgło jazdy o średnicy 12″ zamiast 11″ w innych modelach, a standardowo wyposażony był w niezależny od sprzęgła WOM.
- Przy Select-O-Speed we wszystkich modelach dostępny był niezależny WOM 1000 obr./min oraz WOM napędzany podczas jazdy.
- Hydraulika działała we wszystkich modelach niezależnie od sprzęgła. Funkcje hydrauliki obejmowały wyrównywacz siły ciągu, bezstopniową regulację pozycji oraz regulację prędkości opuszczania podnośnika.
- W modelach 4000 i 5000 zastosowano przekładnie planetarne w piastach tylnej osi, a hamulce były mokrymi hamulcami tarczowymi.
- W wielu krajach do solidnie zbudowanego modelu 5000 montowano 6-cylindrowe silniki.
Porównanie wybranych modeli Ford serii 1000 (1964-1968)
| Parametr | Model Ford 2000 | Model Ford 3000 | Model Ford 4000 | Model Ford 5000 |
|---|---|---|---|---|
| Lata produkcji | 1964-1968 | 1964-1968 | 1964-1968 | 1964-1968 |
| Liczba cylindrów/Turbo/intercooler | 3 | 3 | 3 | 4 |
| Pojemność skokowa cm³ | 2590 cm³ | 2868 cm³ | 3294 cm³ | 3819 cm³ |
| Moc znamionowa KM/obr. DIN | 34 SAE/2000 | 46 SAE/2000 | 54 SAE/2200 | 64 SAE/2100 |
| Moment obrotowy Nm/obr. DIN | 124/1400 | 157/1400 | 174/1400 | 208/1400 |
| Liczba biegów | 6+2 | 8+2 | 8+2 | 8+2 |
| Wydajność hydrauliki l/min | 15.1 l/min | 18.2 l/min | 20.4 l/min | 22.7 l/min |
| Siła podnoszenia kg | 1270 kg | 1270 kg | 1450 kg | 1725 kg |
| Hamulce | drum brakes | drum brakes | wet disc | wet disc |
| Opony tylne do napędu tylnego | 11,2-28 | 12,4-28 | 12,4-36 | 13,6-36 |
| Masa kg napędu tylnego | (1525) kg | (1590) kg | (1890) kg | (2350) kg |
| Rozstaw osi cm (napęd tylni/napęd na cztery koła) | 193 cm | 193 cm | 215 cm | 222 cm |
| Zbiornik paliwa l | 49 l | 49 l | 60.4 l | 75.6 l |
Fordy serii 6X/6Y w polskim rolnictwie - doświadczenia użytkowników
Fordy serii 6X/6Y nie były popularne w Polsce i nigdy nie pracowało ich sporo na naszych polach. Dlatego rolnicy nie mają do nich jakiegoś szczególnego sentymentu. Na zdjęciach widać model 4000, który pojawił się na zlocie starych traktorów w Woli Rasztowskiej. Znany jest pracujący Ford 3000 z 1966 r. z Podlasia, ale nie jest to pełnoskalowa robota rolnicza. Pewna agroturystyka używa ciągnik do prac w gospodarstwie, transportu drewna, materiałów budowlanych, przy okazji maszyna przydaje się do prac związanych z uprawą warzyw na własne potrzeby.
Do takich zadań Ford nadaje się znakomicie, ale modele serii 6X/6Y bez problemów mogą zająć miejsce niejednej „trzydziestki” czy „sześćdziesiątki”, gdyż nie są to pojazdy gorsze od polskich, często nowszych pojazdów. Oczywiście zdobycie części może być nieco trudniejsze i z pewnością droższe. Jeden z właścicieli Forda w sadownictwie, który zapłacił za niego 20 tys. zł, chwalił go za niższe spalanie, „lepsze konie mechaniczne” (52 KM), szczelną i dobrze wyciszoną kabinę, mocny podnośnik, wspomaganie kierownicy oraz niezawodny i prosty silnik. Zauważył również szybki WOM, który przy 1700-1800 obr./min silnika osiąga 540 obr./min, co pozwala na cichszą pracę i mniejsze spalanie. Poza tym, skrzynia biegów z prędkością 40 km/h była dużym atutem jak na ciągnik z 1986 roku.
W zagłębiu malinowym (Kraśnik - lubelskie) już dosyć sporo jeździ niebieskich ciągniczków Forda. Użytkownicy podkreślają, że choć napęd 4x4 kosztuje więcej, różnica w pracy jest duża. Jednym z wyzwań dla posiadaczy Fordów 3000 z napędem jest brak części zamiennych w kraju. W kwestii oleju do silnika, zaleca się stosowanie jak najlepszego oleju (np. TOTAL) i jego wymianę maksymalnie co 100 mth. Do hydrauliki polecane są oleje typu Agrol lub podobne.
Właściciele Forda 3600 (o mocy 48 KM) zgłaszają czasami problem z załączaniem wałka WOM, gdy podpięta jest maszyna. W takiej sytuacji ciągnik trzeba zgasić, załączyć WOM, a następnie ponownie uruchomić silnik. Wałek WOM w tym modelu jest włączany mechanicznie.Numer podwozia w Fordsonie Dexta jest nabity w miejscu łączenia się silnika ze skrzynią biegów.