W powojennej Polsce, mimo dominacji radzieckich rozwiązań, istniały próby tworzenia własnych, innowacyjnych maszyn rolniczych. Przykładem jest polski ciągnik gąsienicowy Mazur D-50, który dowodził, że „Polak potrafi”, choć jego historia splotła się z presją ówczesnych realiów politycznych i gospodarczych.
Potrzeba ciągników gąsienicowych w latach 50. XX wieku
Ciągniki gąsienicowe, choć pojawiły się przed II wojną światową, dynamiczny rozwój zawdzięczały właśnie temu konfliktowi. Były niezastąpione w transporcie ciężkiego sprzętu po trudnym terenie, takim jak błotniste drogi i stepy.
Po wojnie, w myśl starego przysłowia: „Jeśli chcesz pokoju, szykuj się do wojny”, priorytet w powojennej produkcji miało wszystko to, co mogło być w razie czego wykorzystane przez wojsko. W tym także ciągniki rolnicze. Napęd gąsienicowy Mazura pozwalał mu rozpędzić się do 11 km/h.
Historia powstania Mazura D-50
Historia polskiego ciągnika gąsienicowego Mazur D-50 rozpoczęła się pod koniec wojny, kiedy to w Lipiecku (ZSRR) uruchomiono z amerykańskich części (w tym silnika Caterpillar) produkcję małego ciągnika gąsienicowego KD-35. Licencję na ten amerykański projekt, montowany przez radzieckich robotników, wciśnięto do Polski siłą i kazano za to zapłacić. I tak na początku lat 50. XX wieku, aby uniknąć zgrzytów w narodzie, a sam ciągnik dobrze wyglądał na zdjęciach w „Trybunie Ludu”, pogmatwano w nim trochę i nadano polską nazwę Mazur D-40.
Przede wszystkim wymieniono za słaby radziecki silnik diesla. W zamian włożono silniejszą, a co najważniejsze, polską jednostkę napędową produkowaną przez Wytwórnię Silników Wysokoprężnych Andrychów - silnik S323C. Miał on trzy cylindry i pojemność 5,43 litra. Poważnym ułatwieniem była nowoczesna 24-voltowa instalacja rozruchowa oparta na czeskim rozruszniku Pal o mocy 6 KM.
Przedni lemiesz podnoszony był na linie, a bęben liny podnoszącej lemiesz znajdował się z tyłu ciągnika.
Wersje Mazura D-50 i ŁM-50
Nowy polski ciągnik gąsienicowy Mazur D-50 był produkowany w czterech wersjach modelowych: rolniczej, leśnej, budowlanej oraz dla potrzeb melioracyjnych. Ciekawą konstrukcją opartą na Mazurze była też ładowarka zasięrzutna ŁM-50, czyli taka ładowarka z podbieraniem z przodu, a wyrzucaniem ładunku do tyłu.
Gąsienicowy Mazur D-50 produkowany był w Gorzowie przez całe lata 60. Polscy inżynierowie już w 1967 roku przedstawili całkiem udany, również gąsienicowy prototyp następcy Mazura, czyli model G-75R. Jego produkcja jednak nie doszła do skutku, a przyczyną tego było zalanie polskiego rynku znacznie gorszym radzieckim DT-75, który miał podobnej mocy silnik, ale był ideologicznie bardziej słuszny.
Ciągnik gąsienicowy DT-75 - radziecka legenda
DT-75 (ros. ДТ-75) to gąsienicowy ciągnik rolniczy i przemysłowy skonstruowany w Wołgogradzkiej Fabryce Traktorów (WgTZ), produkowany od 1962 roku do początku XXI wieku w kilku wersjach w ZSRR, a następnie w Rosji. Ciągnik ten stał się na długie lata maszyną legendarną, ze względu na prostą konstrukcję, a jednocześnie niebywałe wręcz zdolności pracy w trudnym terenie, dzięki gąsienicowemu układowi jezdnemu.
Rozwój i produkcja DT-75
Ciągnik gąsienicowy DT-75 stanowił następcę ciągnika DT-54, produkowanego od 1949 roku w Stalingradzkiej Fabryce Traktorów (od 1961 roku - Wołgogradzka Fabryka Traktorów, Wołgogradskij Traktornyj Zawod - WgTZ). Już w połowie lat 50. podjęto zadanie zastąpienia go nowocześniejszą konstrukcją, lecz opracowany w latach 1957-1958 ciągnik DT-56 nie przeszedł pomyślnie prób i nie został skierowany do produkcji. Udane okazały się natomiast prace nad kolejnym ciągnikiem DT-75, prowadzone pod kierunkiem Michaiła Szarowa. 16 lipca 1959 roku zmontowano dwa prototypy, a następnie do początku kolejnego roku 22 ciągniki serii próbnej, które poddano badaniom. Nowy ciągnik miał lepsze parametry, w tym większą prędkość, a przy tym był prostszy w produkcji. Zachowano w nim ogólny układ zawieszenia ciągnika DT-54. Ciągnik otrzymał nowocześniejszą opływową kabinę typu samochodowego. Władze ZSRR postanowiły w 1960 roku skierować ciągnik DT-75 do produkcji.
Pierwsza partia ciągników DT-75 została skierowana dla radzieckiego wielkoobszarowego rolnictwa już w lipcu 1962 roku, natomiast oficjalnym początkiem produkcji stał się 30 grudnia 1963 roku, kiedy DT-75 zamienił DT-54 na głównej taśmie montażowej WgTZ. W toku produkcji powstawały kolejne odmiany, a sam ciągnik był modernizowany i znacząco zmieniał wygląd.
NAJLICZNIEJSZY CIĄGNIK ŚWIATA? - HISTORIA DT-75 | Rolnicy Z Mazowsza
Modernizacje i warianty DT-75
W trakcie produkcji ciągnik DT-75 był stale ulepszany i modernizowany. Na przykład już w pierwszych latach produkcji wprowadzono elastyczne zawieszenie silnika i wzmocnione pasy hamulca układu skrętnego. W 1967 roku do ciągnika obok montowanego silnika SMD-14 wprowadzono silnik A-41 o większej pojemności i mocy 90 KM. Ciągnik z tym silnikiem został przetestowany pod oznaczeniem DT-90 i wszedł do produkcji pod oznaczeniem DT-75M. Konstruktorzy fabryki doszli do wniosku, że do zamontowania nowego silnika konieczne jest wydłużenie ramy ciągnika.
Wprowadzono zunifikowaną z ciągnikiem Charkow T-74 gąsienicę o bardziej wytrzymałych ogniwach, która miała lepszą przyczepność, zwłaszcza na zboczach i śliskim podłożu. Mniej więcej w tym samym czasie wprowadzono nożne sterowanie głównego sprzęgła oraz prostszy i bardziej bezawaryjny zależny WOM.
Ciągniki DT-75 i DT-75M zaczęto wyposażać na zamówienie klientów w reduktor zwany „pełzaczem”, zapewniający niskie prędkości technologiczne (0,33 - 4,74 km/h), które są niezbędne przy pracy z niektórymi maszynami oraz w tak zwany obecnie „rewers” pozwalający na pracę w dostępnych zakresach prędkości również do tyłu.
Modele DT-75 i ich zastosowanie
Ciągnik ogólnego przeznaczenia DT-75 posłużył jako podstawa do stworzenia całej rodziny zmodyfikowanych ciągników do wykonywania różnych zadań. Produkcja DT-75 rosła z roku na rok i osiągnęła maksimum w WgTZ w 1978 roku, kiedy to z 2 głównych linii zjechało ok. 84 tys. sztuk.
- DT-75 (bazowy): Silnik SMD-14, moc ok. 75 KM. Przeznaczony do uprawy gleb ciężkich narzędziami zawieszanymi, półzawieszanymi lub przyczepianymi, lekkich prac budowlanych i melioracyjnych.
- DT-75M: Wprowadzony w 1967 roku z mocniejszym silnikiem A-41 (90 KM), ulepszonymi mechanizmami przeniesienia napędu i podwyższonym dachem kabiny. Prędkość do 11,2 km/h.
- DT-75B (bagienny): Rozpoczęto produkcję w 1969 roku. Wyróżniał się zwiększonym rozstawem gąsienic do 1570 mm, zwiększoną szerokością ogniw gąsienicy z 390 do 670 mm i montowaną osłoną chłodnicy. Wprowadzono też urządzenie do podnoszenia i opuszczania kół prowadzących. Tak zmodyfikowany ciągnik generował nacisk na podłoże wielkości 23 kPa (0,24 kG/cm2).
- DT-75K: Produkowany w latach 1972-1976. Przystosowany do pracy na stromych zboczach. Posiadał podwozie zunifikowane z ciągnikiem DT-75B z wyjątkiem gąsienicy o szerokości 390 mm i wzmocnionymi amortyzatorami kół prowadzących. Miał obrotową kolumnę sterującą oraz dwa siedziska ustawione z dwóch stron dużej kabiny, wysięgnik zabezpieczający przed przewróceniem montowany po prawej stronie ciągnika oraz trójpunktowy układ zawieszenia narzędzi zamontowany zarówno z tyłu, jak i z przodu ciągnika.
- DT-75D: Wprowadzony w 1978 roku. Posiadał wyższą kanciastą kabinę z przednią szybą o ujemnym nachyleniu, przesuniętą w prawo w stosunku do osi ciągnika, a po jej lewej stronie na zewnątrz umieszczony był zbiornik paliwa. Różnił się też przodem nadwozia z osłoną chłodnicy.
- DT-75W: Modyfikacja z 1979 roku z nową, wygodniejszą asymetrycznie przesuniętą w prawo, prostokątną kabiną i odpowiadającą jej maską. Zapewniała lepszą widoczność na gąsienice i współpracujące narzędzia. Kabina wyposażona w wentylację, nagrzewnicę powietrza, elektryczną wycieraczkę oraz spryskiwacz szyby przedniej.
- DT-75N / DT-75D: Wczesne lata 90. XX wieku. Wyposażone w turbodoładowane silniki wysokoprężne o mocy 95 KM (Charków SMD-18N) i Barnauł D-440-22 (potem jego moc podniesiono do 110KM).
- DT-75RM: Druga połowa lat 90. XX wieku. Posiadał silnik RM-80 o mocy 80 KM.
- DT-75NP: Opracowany w połowie lat 90. XX wieku. Odmiana ciągnika do upraw międzyrzędowych, produkowana w małych ilościach na zamówienie klientów.
- DT-75DT: Uproszczona wersja ciągnika DT-75BW, wyposażona w silnik oparty na konstrukcji A-41.
- DT-75M "Kazachstan": Produkowany od 1968 roku w Pawłodarskiej Fabryce Traktorów (PTZ). Charakteryzował się niebieskim kolorem i nazwą "Kazachstan" na pokrywie silnika.
- DT-75MŁ: Własna modyfikacja PTZ z 1986 roku, z nową konstrukcją kabiny i pokrywy silnika. Późniejsze wersje przemysłowe (T-90P) i rolnicze (DT-75T).
Ogółem do początku drugiej dekady XXI wieku wyprodukowano ich 2 741 000 sztuk. Od 1965 roku były przedmiotem eksportu, głównie do krajów bloku wschodniego (m.in. Polska, Bułgaria, Czechosłowacja) oraz państw zaprzyjaźnionych, jak Kuba i niektóre państwa afrykańskie.
Konstrukcja i parametry techniczne DT-75
Spycharka DT-75, znana również jako ciągnik gąsienicowy DT-75, to ikoniczna maszyna produkowana w Wołgogradzkiej Fabryce Traktorów (WgTZ). Ten ciągnik charakteryzuje się prostą obsługą oraz łatwą dostępnością części zamiennych, co znacznie ułatwia naprawy i regenerację sprzętu. Dzięki swoim właściwościom oraz relatywnie niskiej cenie w porównaniu do zachodnich odpowiedników, DT-75 stał się popularnym wyborem w wielu krajach, zwłaszcza w Europie Wschodniej i Azji.
| Element | Dane techniczne i opis |
|---|---|
| Silnik | Różne typy w zależności od wersji i roku produkcji, m.in. SMD-14 (wczesne modele) znany ze swojej trwałości. Moc i moment obrotowy zależne od wersji (np. 75 KM, 82 KM, turbodoładowane 100 KM, DT-175C z silnikiem od T-150). Rozruch silnika następował przy pomocy dwusuwowego gaźnikowego silnika startowego PD-10M2 (DT-74) lub PD-10U (DT-75M), o mocy 10 KM, uruchamianego rozrusznikiem elektrycznym, chłodzonego wodą, którego drugim zadaniem było podgrzanie silnika zasadniczego. Silnik wersji A-41SI nie posiadał silnika rozruchowego, a jedynie rozrusznik. |
| Gąsienice | Standardowa szerokość 390 mm, zbudowane z dwukołowych wózków resorowanych sprężynami śrubowymi (z podwójnymi metalowymi kołami), zębatych kół napędowych z tyłu, kół napinających z przodu i dwóch podwójnych kół podtrzymujących po każdej stronie. Wersja DT-75B ma szerokość 670 mm i rozstaw 1570 mm, co zmniejsza nacisk do ok. 23 kPa, pozwalając na pracę na terenach o niskiej nośności. Konserwacja gąsienic obejmuje regularne sprawdzanie i regulację napięcia, kontrolę rolek i kół napędowych, smarowanie i czyszczenie. |
| System biegów i napędu | Zapewnia efektywne przekazywanie mocy z silnika na gąsienice. Zawiera biegi do przodu i tyłu, umożliwiające precyzyjną kontrolę prędkości i siły uciągu. Prędkość do około 9,2 km/h w modelu bazowym oraz 11,2 km/h w wersji DT-75M. |
| Kabina i komfort operatora | Standardowo ciągnik posiadał całkowicie zamkniętą przeszkloną kabinę kilku modeli. Komfort operatora był stopniowo poprawiany: od wprowadzenia wygodniejszych, resorowanych foteli, przez lepszą wentylację kabiny i ogrzewanie, aż do zabezpieczeń takich jak wycieraczki szyb, spryskiwacze czy lepsza izolacja hałasu i wibracji. Od połowy lat 70-tych ciągniki z rodziny DT-75 zaczęły być wyposażone w indywidualne amortyzowane siedzenie, regulowane w zależności od wagi i wzrostu kierowcy ciągnika. Wymusiło to zwiększenie wysokości kabiny. Kabina z 1979 roku (DT-75W) zapewniała znacznie lepszą widoczność na gąsienice i współpracujące narzędzia. |
DT-75 na polskim rynku
Według „Informatora Agromy” z 1970 roku DT-75 był jedynym ciągnikiem gąsienicowym dostępnym wówczas na polskim rynku. Jednocześnie, wraz z Ursusem C385, był też ciągnikiem o największej mocy. W wydaniu „Informatora Agromy” z 1970 r. Centrala Handlowa Sprzętu Rolniczego podała cenę 260 tys. zł w podstawowym wyposażeniu, bez hydrauliki, i 290 tysięcy złotych w wersji z hydrauliką. Dla porównania, Fiat 125p kosztował wtedy 160 tys. zł. DT-75 był wówczas dużym ciągnikiem, trafiającym do największych gospodarstw.
„Informator Agromy” z 1970 roku jako dedykowane do DT-75 podaje pług zawieszany PN4-35A oraz pług łąkowy PP-340p. DT-75 z przydatną w rolnictwie hydrauliką był warty przykładowo 83 tony pszenicy, 121 ton żyta, 94 tony jęczmienia, 132 tony owsa, 363 tony ziemniaków czy 483 tony buraków cukrowych.
Zastosowanie i dostępność na rynku wtórnym
Spycharka DT-75 znajduje szerokie zastosowanie w budownictwie i inżynierii lądowej, wykonując różnorodne prace. Jako ciężki ciągnik gąsienicowy, spychacz DT-75 jest niezastąpiony przy niwelacji terenu, przygotowywaniu fundamentów pod budynki oraz budowie dróg i autostrad. Dostępność spycharki DT-75 na rynku usług budowlanych jest nadal wysoka. Można wynająć ten ciągnik gąsienicowy do różnego rodzaju prac ziemnych i budowlanych. Usługi świadczone przy użyciu spycharki DT-75 obejmują m.in. odśnieżanie, wykopy, przemieszczanie ziemi, a także prace porządkowe na placach budowy.
Regeneracja i konserwacja spycharki DT-75 są kluczowe dla zachowania jej sprawności i przedłużenia żywotności. Dostępność części zamiennych do DT-75 jest nadal dość dobra, co ułatwia naprawy i konserwację.
Zakup używanego DT-75
Planując zakup spycharki DT-75, warto przede wszystkim przeszukać lokalne ogłoszenia oraz popularne internetowe platformy sprzedażowe w kategorii maszyn budowlanych i pojazdów ciężkich. Ceny spycharek DT-75 na rynku wtórnym są bardzo zróżnicowane i zależą od wielu czynników, takich jak rok produkcji, przebieg, stan techniczny i aktualne wyposażenie maszyny. Spycharki wymagające napraw często można nabyć w znacznie niższych cenach, co może być okazją dla osób zainteresowanych regeneracją.
Przy zakupie używanej spycharki DT-75 niezwykle ważne jest dokładne sprawdzenie stanu technicznego kluczowych podzespołów, takich jak silnik, skrzynia biegów oraz układ jezdny, w szczególności gąsienice. Warto również sprawdzić dokumentację serwisową i historię napraw. Jeśli pojawią się jakiekolwiek wątpliwości, wskazane jest skonsultowanie się z doświadczonym mechanikiem lub specjalistą od maszyn budowlanych.
tags: #ciagnik #gasienicowy #det