Gwara śląska, znana ze swojej barwności i bogactwa, zawiera wiele specyficznych określeń, zwłaszcza w kontekście narzędzi i maszyn. Chociaż słowo "ciągnik" nie pojawia się bezpośrednio w udostępnionym słowniku, możemy przyjrzeć się innym technicznym i codziennym terminom, które tworzą unikalny pejzaż językowy Śląska.
Historia i zbieranie śląskich słów
Przez lata Piotr Mikołajczyk z zaangażowaniem katalogował przemijającą śląszczyznę, gromadząc słowa i wyrażenia gwarowe. Zrobił to wespół z kilkupokoleniową rodziną. Dzięki jego pracy mamy wgląd w język, który potrafi zaskoczyć swoimi znaczeniami, jak np. słowo "polityka". To, co w Warszawie oznacza procesy decyzyjne, na Śląsku to „długi kij z małym knotem i lejkiem do zapalania i gaszenia świec w kościele”.
Narzędzia i maszyny w śląskiej godce
Koparki, piły i inne ciężkie sprzęty
- Bager - koparka.
- Bajzyga - wyrzynarka.
- Bandzyjga - piła taśmowa.
- Krajzyga - piła tarczowa.
- Kiper - wywrotka.
- Kran - dźwig.
- Kifor, Tifor - wyciągarka linowa.
Narzędzia ręczne i drobny sprzęt
- Bajscangi, Klyszcze - kleszcze.
- Kalamitka - smarowniczka.
- Kalfas - naczynie murarskie.
- Kara - taczka.
- Karbidka - lampa karbidowa.
- Karpyntel - pokrętło.
- Kelnia - kielnia murarska.
- Kerner - punktak.
- Keta - łańcuch.
- Klapka, Klapicka - łapka na myszy.
- Klapaczka - packa na muchy.
- Klyma - zacisk.
- Kodka - kłódka.
- Kofer - skrzynia.
- Kokotek - kurek przy kranie.
- Kopiyrok - ołówek kopiowy.
- Kopocz - widły kątowe, gięte.
- Kopoczka, Graca - motyka, kopaczka.
- Kosok - sierp.
- Krokwiok - duży 10-calowy gwóźdź.
- Kugelszrajber, Filok - długopis.
- Kuklok - tzw. przysiek (lochbeitel), rzezak ukośny (baleisen), piesznie (holajzy), łopienie (lefelbory), świdry odśrodkowe.
- Raszple płaskie, półokrągłe, heblowe, okrągłe (racenszwanc), trójkątne.
- Pilniki gładkie (szlichtfeile), średnie (forfeile).
- Rylka, sztychöwka - szpadel ogrodniczy.
Elementy pojazdów i ich części
- Kuglagry - łożyska.
- Pana - przebita opona.
- Pyndala - pedał w rowerze.
- Rufijok - łobuz, psotnik, wiercipięta (może odnosić się też do rowerzysty).
- Runka - obsadka do mocowania stalówki - pióra piszącego atramentem, tuszem.
- Ruła - rura lub piekarnik (odnosi się też do człowieka powolnego, flegmatyka).
- Ryneröwa - rower wyścigowy.
- Rynki - ręce.
- Rynkow - rękaw.
- Sztrom - prąd elektryczny (np. „Bier kibel i leć po sztrom!” - „Weź wiadro i leć po prąd!”).
Najlepsze ŚLĄSKIE SŁÓWKA❗ Znałeś je wcześniej❓ Śląska gwara | Śmieszne słówka po śląsku
Przedmioty domowe i codzienne
- BBadyhaus - łaźnia.
- Badywanna - wanna do kąpieli.
- Kachla, Fliza - płytka podłogowa.
- Kastla - skrzynka.
- Kibel, Ajmer - wiadro.
- Kołkastla - węglarka.
- Krömlojchter - żyrandol.
- Krauza - słoik.
- Puciynka - puszka (np. na herbatę, słodycze).
- Römplkamer - rupieciarnia.
- Römpla, waszbret - metalowa lub drewniana tarka do prania.
Uniwersalne określenia - słowa „jokery”
W gwarze śląskiej istnieją słowa, które z powodzeniem zastępują inne, jeśli chwilowo brakuje nam odpowiedniego terminu:
- Łonaczyć - „łonaczyć można wszystko, nawet obiad”. Oznacza wykonywanie jakiejkolwiek czynności.
- Łonedinks - zastępuje każde narzędzie, przycisk, którego nazwy chwilowo zapomnieliśmy lub nie znamy.
- Wihajster - potoczne określenie jakiegoś przedmiotu, elementu lub przyrządu, którego nazwy nie znamy, chwilowo zapomnieliśmy lub nie potrafimy go nazwać.