Festiwal Starych Ciągników i Maszyn Rolniczych im. Jerzego Samelczaka w Wilkowicach to jedna z największych imprez rolniczych w Europie Środkowo-Wschodniej, która co roku przyciąga rzesze pasjonatów i miłośników zabytkowej techniki. Wydarzenie to, organizowane przez Klub Miłośników Starych Ciągników i Maszyn Rolniczych „Traktor i Maszyna”, zachwyca i imponuje swoim rozmachem, prezentując blisko 400 maszyn rolniczych z dawnych lat, w tym aż 350 ciągników.
Historia i rozwój Festiwalu
Początki Festiwalu sięgają skromnych rozmiarów. Pierwsza edycja, której pomysłodawcą był Jerzy Samelczak, odbyła się jako wydarzenie towarzyszące corocznym dożynkom i zgromadziła zaledwie kilkanaście eksponatów. Zaczęło się od 20 ciągników. Dziś Festiwal urósł do rangi międzynarodowej, stając się jedną z największych tego typu imprez w Europie. Co roku do Wilkowic zjeżdżają kolekcjonerzy z różnych krajów, m.in. z Niemiec, Czech, Węgier czy Holandii. Właściciele włożyli wiele pracy i wysiłku w odrestaurowanie bezcennych egzemplarzy, ratując je przed zniszczeniem.
Klub „Traktor i Maszyna” dba o to, by każda kolejna edycja miała określony temat przewodni, co dodatkowo uatrakcyjnia wydarzenie i przyciąga specjalistów w danej dziedzinie. Festiwal jest świetnie zorganizowany, a Klub pozyskuje sponsorów i współpracuje z samorządami. Budżet imprezy jest duży, a pozyskiwane środki z różnych źródeł, w tym z biletów wstępu (koszt biletu dla dorosłych wynosi 20 zł) oraz sprzedaży powierzchni wystawienniczej dla podmiotów gastronomicznych i handlowych, pozwalają na pokrycie kosztów dzierżawy placu i parku od parafii, parkingów, a także sprzątania i wywozu śmieci. Pomoc w organizacji świadczą również pracownicy gminnego samorządu, za których pracę klub uiszcza opłaty.
2011.08.20-21 Wilkowice X Ogólnopolski Festiwal Starych Ciągników i Maszyn Rolniczych.T.Ch..avi
Program i atrakcje
Festiwal Starych Ciągników to dwudniowa impreza, która oferuje bogaty program pełen emocjonujących konkurencji i pokazów. Wśród nich znajdują się m.in.:
- Traktor Pulling w trzech kategoriach wagowych, czyli widowiskowe przeciąganie przez ciągniki przyczepy, której waga dynamicznie zwiększa się z każdym metrem.
- Odpalanie maszyn korbą i bombaja.
- Pokazy precyzyjnego manewrowania, także w kobiecym wydaniu.
- Wyścigi ślimaków.
- Pokazy orki.
- Wystawa klasyków - pojazdów rodem z czasów PRL-u.
- Konkurs Kół Gospodyń Wiejskich „Bitwa Regionów”.
- Piknik „Smacznie i zdrowo z polską wieprzowiną”.
W programie Festiwalu nie zabrakło także miejsca na różnorodne eksponaty, które nie tylko stały w rzędach do podziwiania. Wystawione maszyny, w tym 400 ciągników, to często unikalne modele, odrestaurowane z dbałością o zachowanie oryginalnego wyglądu. Można było podziwiać maszyny z lat 40. XX wieku, które nadal są sprawne. Przez dwa dni festiwalu można posłuchać, jak pracują silniki 4-, 3-, 2- a nawet 1-cylindrowe.
Rajd Traktorów im. Martina Havelki
Wydarzenie poprzedza Rajd Traktorów imienia Martina Havelki, czeskiego pasjonata zabytkowych ciągników, który zorganizował wiele wypraw w Europie i współpracował z Klubem „Traktor i Maszyna”. Rajd rozpoczyna się w Czechach (m.in. w Hořicach lub Myštěvsi koło Horic), a jego trasa prowadzi przez Lubawkę i Prochowice, by zakończyć się na rynku w Lesznie. W Rajdzie startują załogi z różnych krajów, a rekordzista przejechał 769 km zabytkowym ciągnikiem rolniczym.
Wyróżnienia i nagrody
Podczas ceremonii otwarcia Festiwalu wręczane są pamiątkowe puchary i nagrody. Organizatorzy uhonorowują wszystkich uczestników Rajdu Traktorów im. Martina Havelki. Wręczane są również statuetki za wieloletni udział w Festiwalu, wyróżnienia wójta gminy Lipno, dla młodych uczestników oraz puchary klubowe.
Od 2007 roku przy okazji Festiwalu przyznawane są tytuły „Kolekcjonera Roku”. Kapituła konkursu, nad którym patronat objął Minister Rolnictwa, co roku przyznaje te prestiżowe tytuły. W edycji 2025 roku tytuł „Kolekcjonera Roku” otrzymali m.in. Andrzej Budzisz, Jarosław Chojnacki i Leszek Nowak.
W kategorii „traktor” najwyżej oceniony został Zetor 25 z 1947 roku, należący do Bogdana Klicha. Ciągnik ten, sprowadzony z Czech, a pierwotnie znaleziony we Francji, zachował się w bardzo dobrym stanie, co świadczy o jego delikatnym traktowaniu. Bogdan Klich wraz ze swoimi braćmi, Bogdanem i Ireneuszem, zaprezentowali w Wilkowicach kolekcję czterech Ursusów 25, podkreślając wagę zachowania oryginalnego wyglądu maszyn, by zachowały swój wyjątkowy charakter.
Wyjątkowe eksponaty i modyfikacje
Na Festiwalu można podziwiać nie tylko zabytkowe Zetory, ale także inne unikalne maszyny, takie jak prototypowy Ursus C-325, wyprodukowany w 1958 roku z numerem 6 na tabliczce znamionowej. Ten egzemplarz, różniący się od seryjnie produkowanego C-330 wieloma elementami (m.in. innymi kołami, silnikiem, skrzynią oraz obciążnikami), został zakupiony od dawnego pracownika fabryki Ursus, który otrzymał go w nagrodę za rzetelną pracę. Maszyna wymagała jedynie kosmetycznych i eksploatacyjnych czynności, takich jak wymiana oleju, filtrów czy tarcz sprzęgłowych. Oryginalne blachy maszyny były czerwone, jednak fabryczny kolor nie zachował się do naszych czasów, a brak licznika uniemożliwia określenie przepracowanych motogodzin.
Festiwal to również okazja do podziwiania pomysłowości pasjonatów techniki rolniczej, którzy prezentują maszyny przerobione i udoskonalone. Przykładem jest Ursus C-330 z kompresorem pochodzącym z osobowego Mercedesa. Montaż kompresora, wymagający wytoczenia odpowiedniego koła zamachowego oraz opracowania napędu i połączenia z silnikiem, był czasochłonny. Maszyna, gruntownie odrestaurowana 6 lat temu, od tamtego czasu regularnie przyjeżdża do Wilkowic. Wcześniej miała turbinę, która została zastąpiona kompresorem. W planach jest dalsza modyfikacja, polegająca na zamontowaniu kompresora, turbiny oraz intercoolera.
Inny Ursus, wyprodukowany w 1986 roku, korzysta ze zmodyfikowanej skrzyni biegów i elektrycznego wspomagania kierownicy pochodzącego z samochodu marki Citroën. To rozwiązanie, znacznie prostsze w montażu niż dostępne na rynku zestawy wspomagania hydraulicznego, działa bardzo precyzyjnie i ułatwia prowadzenie ciągnika. Modyfikowana skrzynia biegów pozwala maszynie rozpędzić się do prędkości ponad 50 km/h, dzięki usunięciu 1, 2 i 3 biegu oraz zastąpieniu ich 7, 8 i 9.
Ciągnik Ursus C-330 wyposażony w bliźniacze koła świetnie poradził sobie w konkurencji Traktor Pulling. Maszyna, gruntownie wyremontowana trzy lata temu, została złożona z rzemieślniczą precyzją, co sprawiło, że jest ona lepiej złożona niż w fabryce. Zmodyfikowano w niej opony na przedniej osi, zastępując bieżnik prowadzący na typ jodełkowy, co optycznie sprawia wrażenie posiadania przedniego napędu. Podwójne opony sprawdzają się w pracy na mokrej ziemi, stabilizując maszynę podczas pracy z talerzówką. Należy jednak pamiętać o ostrożności na uwrociach i podnoszeniu narzędzia uprawowego, aby uniknąć przeciążeń, które mogłyby doprowadzić do urwania osi.
W Wilkowicach można było podziwiać również inne ciekawe eksponaty, takie jak: silnik stacjonarny Slavia z otwartym układem chłodzenia, ciągnik Svoboda produkowany przed II wojną światową, pług motorowy Praga wystawiony przez Muzeum Narodowe Rolnictwa, Zetor 7211 w wersji autobus, Multicar M21 sterowany poprzez balans ciała kierowcy, prototyp Ursusa oznaczony symbolem C-362 4P, Ursus 28 z kosiarką boczną, kombajn Kodel&Bohm wyposażony w prasę do słomy (prawdopodobnie jedyny egzemplarz w Polsce) oraz Ursus 1224, który pomimo tego, że w niektórych gospodarstwach nadal pełni funkcję głównego ciągnika, jest już pełnoprawnym ciągnikiem zabytkowym.
Kolejne edycje Festiwalu
Klub „Traktor i Maszyna” zaprasza na kolejne edycje Festiwalu. XXIII Międzynarodowy Festiwal Starych Ciągników i Maszyn Rolniczych imienia Jerzego Samelczaka odbędzie się 23 i 24 sierpnia 2025 roku w Wilkowicach (gmina Lipno) koło Leszna. XXIV Międzynarodowy Festiwal Starych Ciągników i Maszyn Rolniczych im. Jerzego Samelczaka odbędzie się 22 i 23 sierpnia 2026 roku w Wilkowicach w gminie Lipno (powiat leszczyński). Zarząd Klubu „Traktor i Maszyna” organizuje również Traktorowy Rajd Zwycięstwa na trasie Poznań-Wilkowice (15.08.2024 roku) oraz Bal Traktorzysty (22.02.2025 roku).
W Wilkowicach powstaje skansen, a w ramach Szkolnej Akademii Renowacji, pod okiem mistrza Krzysztofa Szymczaka, dalszej renowacji poddawany jest klubowy Zetor 25K. Te działania świadczą o ciągłym rozwoju i zaangażowaniu Klubu w kultywowanie tradycji i pasji do zabytkowej techniki rolniczej.