Napędzają maszyny, ciągną przyczepy i urządzenia rolnicze. Niemal każdy marzył, by choć raz usiąść za ich kierownicą. O czym mowa? O ciągnikach. Te wszechstronne pojazdy odgrywają fundamentalną rolę w nowoczesnym rolnictwie, wspierając rolników w każdym aspekcie ich pracy - od uprawy ziemi po transport plonów.
Definicja i Rola Ciągnika Rolniczego
Jak wygląda ciągnik rolniczy - każdy to wie. Nie każdy za to pewnie wie, że według Ustawy Prawo o ruchu drogowym, to „pojazd silnikowy, którego konstrukcja umożliwia rozwijanie prędkości nie mniejszej niż 6 km/h, skonstruowany do używania łącznie ze sprzętem do prac rolnych, leśnych lub ogrodniczych; ciągnik taki może być również przystosowany do ciągnięcia przyczep oraz do prac ziemnych”. Ciągnik to wielozadaniowa maszyna rolnicza, której głównym zadaniem jest przenoszenie siły i napędu do innych narzędzi i maszyn rolniczych. Używany jest do przemieszczania pojazdów, maszyn i urządzeń nie posiadających własnego napędu (np. przyczep), do napędu maszyn i urządzeń nieposiadających własnego silnika za pośrednictwem wałka odbioru mocy (WOM), koła pasowego (obecnie praktycznie nie występuje) lub złączy hydrauliki zewnętrznej. Maszyny i urządzenia współpracujące z ciągnikiem można montować przy użyciu trójpunktowego układu zawieszenia (TUZ), w większości maszyn znajdującego się z tyłu, a w nowoczesnych maszynach często również z przodu.
Ciągnik a Traktor: Terminologia i Etymologia
Wiele osób poszukuje odpowiedzi na pytania, czym ciągnik i traktor różnią się od siebie. Jeśli chodzi o prace polowe, nie ma różnicy między tymi urządzeniami. Ciągnik i traktor to synonimy, czyli określenia równoważne znaczeniowo. Zastosowanie ciągnika i traktora jest na polu takie samo. Innymi słowy: ciągnik to traktor.
Nazwa „traktor” wywodzi się od łacińskiego słowa tractus (ciągnięcie, przeciąganie, wleczenie za sobą) i jest używana w większości języków na świecie. „Ciągnik” jest słowem ze słownika specjalistycznego, podczas gdy „traktor” to słowo potoczne, z którego najczęściej korzystają osoby niezwiązane z rolnictwem. Traktor jest używany o wiele częściej, między innymi dlatego, że jest to słowo używane również w innych językach - brzmi ono tak samo lub bardzo podobnie. Mówi się, że nazwa „ciągnik” jest dowodem na kreatywność polskiego narodu. Ciągnik oznacza pojazd, który ciągnie inne urządzenia, które nie są wyposażone w napęd, co oznacza szerszą gamę zastosowań niż w przypadku traktora.
Inaczej wygląda sprawa, jeśli mówimy o pracach nie na roli, a w lesie, na drogach czy w ogrodach. Pojazdy dedykowane takim pracom określa się mianem „ciągników”, a nie „traktorów”. Oznacza to, że ciągniki to pojazdy przeznaczone nie tylko do pracy na polu. Można wyróżnić np. ciągnik balastowy, który przeznaczony jest do ciągnięcia przyczep o dużej ładowności, oraz ciągnik siodłowy, który wykorzystuje się do ciągnięcia nowych pojazdów drogowych. Ciekawostką jest to, że ciągniki przeznaczone do prac polowych, czyli traktory, określamy często nazwą producenta, np. „Ursusa” czy „Zetora”. Język potoczny jak najbardziej nam na to pozwala.
Historia i Ewolucja Ciągników Rolniczych
Ciągnik rolniczy przeszedł długą drogę od maszyn parowych z końca XIX wieku do dzisiejszych, w pełni zautomatyzowanych i inteligentnych maszyn.
Początki: Era Maszyn Parowych (XIX wiek)
Przed powstaniem traktora rolniczego prace uprawowe wymagały wsparcia zwierząt pociągowych, głównie koni, bydła i osłów. Pierwsze ciągniki wywodziły się z napędzanych silnikami parowymi maszyn, które były używane do napędzania innych urządzeń rolniczych, np. młocarni. Około połowy XIX wieku rozpoczęto używanie lokomobili w systemie orki parowej, polegającej na przeciąganiu pługa przy pomocy lin pomiędzy dwiema maszynami rozstawionymi na krańcach pola. W tamtych czasach maszyny te były ogromne, trudne w obsłudze, a ich przemieszczanie się było bardzo ograniczone.
Pierwsze Ciągniki Spalinowe (lata 1890-1910)
Wraz z rozwojem silników spalinowych, na przełomie XIX i XX wieku zaczęły pojawiać się pierwsze ciągniki napędzane benzyną. Pierwszy skonstruowany na świecie ciągnik o napędzie spalinowym to maszyna konstrukcji Amerykanina Johna Froehlicha z 1892 roku, wyposażona w jednocylindrowy silnik benzynowy.
Rozwój Przemysłu Ciągnikowego i Masowa Produkcja (1910-1930)
Na początku XX wieku powstały pierwsze masowo produkowane ciągniki. Ważnym wydarzeniem w historii rozwoju ciągnika było wprowadzenie modelu Fordson F w 1917 roku przez Henry’ego Forda. Fordson F był pierwszym ciągnikiem produkowanym na masową skalę, co sprawiło, że stał się dostępny dla przeciętnego rolnika.
Mechanizacja Rolnictwa po II Wojnie Światowej
W okresie międzywojennym i po II wojnie światowej nastąpił gwałtowny rozwój mechanizacji rolnictwa, a wraz z nim rozwój ciągników. Rosnące zapotrzebowanie na żywność sprawiło, że ciągniki stawały się nieodzownym elementem wyposażenia każdego gospodarstwa rolnego. W latach 50. i 60. XX wieku rolnicy potrzebowali coraz większej mocy oraz bardziej zaawansowanych funkcji w ciągnikach. Zastosowanie układów hydraulicznych w ciągnikach umożliwiło rolnikom podłączanie coraz bardziej zaawansowanych narzędzi, takich jak ładowacze czołowe, rozsiewacze nawozów czy siewniki.
Wprowadzenie Automatyki i Elektroniki (lata 80. XX wieku)
W latach 80. XX wieku ciągniki zaczęły być wyposażane w pierwsze elementy automatyki oraz elektroniczne systemy sterowania. Wprowadzono automatyczne skrzynie biegów, systemy kontroli trakcji oraz komputerowe systemy sterowania narzędziami rolniczymi.
Współczesne Technologie w Ciągnikach
Współczesne ciągniki są maszynami wysoce zaawansowanymi technologicznie. Wyposażone są w systemy nawigacji satelitarnej (GPS), technologie precyzyjnego rolnictwa, automatyczne prowadzenie maszyn oraz inteligentne systemy zarządzania paliwem. Trudno dziś sobie wyobrazić gospodarstwo rolne niewyposażone w maszyny rolnicze, a zwłaszcza w ciągnik rolniczy, który jest podstawowym sprzętem wykorzystywanym nie tylko do prac polowych, ale również do wielu prac pomocniczych w gospodarstwie.
Rodzaje Ciągników Rolniczych
Ciągniki rolnicze dzielimy na kołowe i gąsienicowe.
Ciągniki Kołowe
Ciągniki kołowe stanowią największą grupę maszyn. Można je dalej podzielić ze względu na liczbę kół napędowych:
- Ciągniki ze stałym napędem jednej (tylnej) osi (2WD) - to ciągniki uniwersalne o mocy do 310 KM, najczęściej spotykane. Obecnie są produkowane również z dołączanym napędem przedniej osi (MFWD). Przednie koła odpowiadają za kierowanie ciągnikiem, a tylne za doładowanie i lokomocję.
- Ciągniki ze stałym napędem obu osi (4WD) - zazwyczaj ciągniki ciężkie, obecnie produkowane osiągają moc od 50 do 600 KM. Mogą mieć następujące konfiguracje kół:
- Cztery koła o różnych rozmiarach;
- Cztery koła o jednakowych rozmiarach;
- Cztery koła tej samej wielkości przegubowe;
- Cztery koła sterowca o jednakowych rozmiarach.
- Ciągniki półgąsienicowe - opierają się na idei ciągnika kołowego, lecz zamiast kół na jednej lub wszystkich osiach stosuje się specjalne gąsienicowe wózki.
Ciągniki Gąsienicowe
W ciągnikach gąsienicowych układ jezdny stanowią gąsienice. Ponieważ powierzchnia styku gąsienicy z podłożem jest większa w porównaniu do powierzchni opony, nacisk wywierany na podłoże jest mniejszy. Dlatego ciągniki gąsienicowe nadają się do pracy na mokrych i piaszczystych nawierzchniach. Ponadto bieżnie umożliwiają lepszą wydajność na pochyłym lub nierównym terenie. Zazwyczaj stosowane są do najcięższych prac. W latach 70.-80. ciągniki na stalowych gąsienicach wskutek wielu wad i ograniczeń zastosowania praktycznie wyparte zostały przez ciężkie ciągniki kołowe. Obecnie, przy dużej uwadze, jaką przykłada się do ograniczenia ugniatania gleby, idea gąsienicowego układu jezdnego opartego na gąsienicach ze zbrojonej stalą nieścieralnej gumy przeżywa swój renesans.
Specjalistyczne Ciągniki
- Ciągniki komunalne - małe ciągniki służące do robót komunalnych w miastach - m.in. do odśnieżania dróg i koszenia trawy oraz utrzymywania zieleni w parkach.
- Ciągniki ogrodnicze - małe ciągniki przystosowane do upraw międzyrzędowych, o wąskich oponach z możliwością zmiany rozstawu kół, jednoosiowe lub dwuosiowe.
W Polsce najczęściej spotykane modele to Ursus C-330 i Władimirec T-25.
Zastosowanie Ciągników Rolniczych
Prace Polowe
Ciągniki są bardzo wydajne w polu, ponieważ są dość wszechstronne. Dzieje się tak dlatego, że można do nich dołączyć różne narzędzia rolnicze, które pełnią różne funkcje.
- Sadzenie: Do ciągnika można doczepić siewniki i nawozy ułatwiające wprowadzanie nasion i nawozów do gleby. Dodatkowo można podłączyć również opryskiwacze w celu aplikacji środków owadobójczych i nawozów na plantację.
- Zbiór: Możliwe jest także zamontowanie w ciągniku różnego rodzaju sprzętu, który pomaga w fazie żniw płodów rolnych.
Ciągniki Rolnicze w Polsce: Dane z CEPiK
Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców (CEPiK) to kopalnia wiedzy o pojazdach wszelkiej maści. W ramach analizy przyjrzano się zarówno nowym traktorom, jak i tym używanym, które sprowadzono do Polski i wcześniej zarejestrowano w innym kraju. Łącznie przeanalizowano blisko 270 tysięcy pojazdów (dane z okresu styczeń 2009 - lipiec 2019).
Gdzie Najwięcej Ciągników?
Wbrew obiegowym przekonaniom, najwięcej ciągników rolniczych zarejestrowano w Warszawie - aż 3180. Na podium uplasowały się również Poznań (1705) i Lublin (920). Kolejne miejsca zajmują: Wrocław (862), Kraków (713), Łódź (595) i Białystok (583). Dopiero na ósmym miejscu znalazła się pierwsza z mniejszych miejscowości - Sokółka (557 zarejestrowanych ciągników), gdzie produkuje się ciągniki marki Farmer.
Pochodzenie Importowanych Ciągników
Podczas rejestracji pojazdu do bazy CEPiK trafia również informacja o tym, z jakiego kraju pochodzi nabyty ciągnik, szczególnie gdy pojazd jest używany i pierwszy raz rejestruje się go w Polsce. O ile najwięcej używanych samochodów osobowych kupujemy u naszych zachodnich sąsiadów - Niemców, o tyle z ciągnikami jest zupełnie inaczej. Przez ostatnie 10 lat do Polski trafiło stamtąd ponad 40 tysięcy tego typu maszyn. Importerzy traktorów wybierali również bardziej egzotyczne kierunki. W CEPiK znaleziono pojedyncze ciągniki z Kamerunu, Gambii, Panamy i Arabii Saudyjskiej.
Najpopularniejsze Marki
Choć dla wielu Polaków nazwa Ursus jest synonimem słowa ciągnik, to nie jest to wcale najpopularniejsza marka traktorów w naszym kraju. Pod tym względem liderem jest czeski Zetor.
Typy w Bazie CEPiK
Z analizy danych wynika, że ciągników kołowych naliczono w CEPiK 256 900, zaś gąsienicowych - tylko 46. Ciekawostką jest fakt, że w bazie 57 pojazdów opisano jako „ciągnik rolnicy - kolejka turystyczna”.
Wiek Zarejestrowanych Ciągników
Na polskich polach jeżdżą zdecydowanie młodsze ciągniki. Najwięcej jest tych z 2012 r. - 24 728, niewiele mniej z 2011 r. - 21 504 i z 2010 r. - 18 978. Wśród najstarszych ciągników w CEPiK znaleziono prawdziwe perełki, takie jak ciągnik Fordson E27N Major z 1949 r. Królują tu również poczciwe Ursusy. W bazie znaleziono 45 egzemplarzy z zabytkowymi tablicami. Najwięcej, bo aż 11 z nich, to model C 328. Ten lekki ciągnik rolniczy był produkowany od 1963 r. do lipca 1968 r. przez Zakłady Mechaniczne Ursus, w liczbie nieco ponad 75 tysięcy egzemplarzy.
Bezpieczeństwo Użytkowania Ciągników Rolniczych
Z danych statystycznych opracowanych w Placówce Terenowej KRUS w Makowie Mazowieckim za rok 2016 wynika, że do największej liczby wypadków doszło z użyciem ciągników rolniczych - odnotowano 5 takich zdarzeń, co stanowi 14,28% wszystkich odnotowanych wypadków. Przyczyną wszystkich tych wypadków był nieprawidłowy sposób wchodzenia i schodzenia.
Zasady Bezpiecznej Pracy
Aby zapobiec najczęstszym wypadkom występującym podczas obsługi ciągników, należy bezwzględnie przestrzegać zasad bezpiecznej pracy:
- Przed przystąpieniem do użytkowania ciągnika należy zapoznać się z zasadami bezpiecznej pracy określonymi w instrukcji obsługi. Ciągniki pochodzące z importu powinny być wyposażone w instrukcję obsługi w języku polskim.
- Ciągnik powinna obsługiwać osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje i stosowne przeszkolenie wymagane przy obsłudze. Do kierowania ciągnikiem rolniczym po drogach publicznych uprawnia prawo jazdy kategorii T, B, C lub D.
- Przed rozpoczęciem pracy ciągnikiem należy sprawdzić prawidłowość działania poszczególnych mechanizmów, tj. układu kierowniczego, oświetlenia, układu hamulcowego, zespołu jezdnego, osłon zabezpieczających.
- Kontrola, konserwacja oraz regulowanie poszczególnych mechanizmów może być wykonywana wyłącznie podczas postoju i przy unieruchomionym silniku.
- Ciągnik rolniczy powinien posiadać bezpieczną kabinę lub ramę ochronną. Drzwi kabiny należy utrzymywać w takim położeniu, aby zabezpieczyć się przed wypadnięciem. Nie wolno przewozić w kabinie luzem narzędzi lub innych przedmiotów, które mogą być niebezpieczne w czasie wypadku. Kabina spełnia podwójną rolę: zabezpiecza kierowcę w czasie wypadku oraz chroni przed słońcem, kurzem, hałasem, oparami środków ochrony roślin, pyłami z rozsiewanych nawozów lub wapna.
- W ciągniku podczas pracy może przebywać tylko kierowca, chyba że ciągnik wyposażony jest w dodatkowe siedzenie, a dokument rejestracyjny przewiduje możliwość przewożenia innych osób.
- Podczas wchodzenia i schodzenia należy stosować zasadę trzech punktów podparcia. W żadnym wypadku nie należy zeskakiwać z ciągnika.
- Podczas przerwy w pracy maszyn współpracujących z ciągnikiem, napęd przekazu mocy ciągnika powinien być wyłączony, a silnik unieruchomiony.
- Jakichkolwiek napraw sprzętu zawieszonego na ciągniku można dokonywać jedynie po uprzednim opuszczeniu sprzętu na podłoże lub odpowiednią podstawkę.
- Przy parkowaniu ciągnika na pochyłym terenie należy zaciągnąć hamulec ręczny i włączyć odpowiedni bieg, przeciwny do kierunku staczania się ciągnika.
- Wjeżdżając pod górę należy wybrać odpowiedni bieg, eliminując potrzebę zmiany biegów w czasie podjazdu.
Jak Wybrać Ciągnik Rolniczy?
Jak powiedziano, nie ma jednego modelu ciągnika lepszego od drugiego, ponieważ każdy typ ma zalety i wady w zależności od właściwości gleby, rodzaju wykonywanych prac oraz ich intensywności. Optymalizacja działań w terenie ma fundamentalne znaczenie dla biznesu, gdyż zapewnia elastyczność, redukcję kosztów i wysoką produktywność. Jednym ze sposobów optymalizacji operacji jest wykorzystanie określonych maszyn, takich jak ciągniki rolnicze.
Weryfikacja Używanego Ciągnika: E-usługa Historia Pojazdu
Minister cyfryzacji Marek Zagórski radzi: „Przy zakupie jakiegokolwiek używanego pojazdu, w tym nawet ciągnika, warto skorzystać z naszej e-usługi Historia Pojazdu. Wystarczy wejść na stronę www.HistoriaPojazdu.gov.pl i podać numer rejestracyjny, numer VIN i datę pierwszej rejestracji maszyny. Dzięki temu w kilka chwil upewnimy się m.in. czy pojazd ma ważne obowiązkowe badania techniczne, ubezpieczenie OC, a nawet czy nie był wyrejestrowany lub kradziony.”
Informacje o Danych z CEPiK
Informacje zaprezentowane w opracowaniu pochodzą z Centralnej Ewidencji Pojazdów. Dane te zostały wprowadzone do ewidencji przez urzędy i zostały poddane subiektywnym metodom doboru statystycznego. Oznacza to, że mogą nie uwzględniać wszystkich poprawek naniesionych przez urzędników po publikacji. Raport dotyczy pojazdów po raz pierwszy zarejestrowanych na terytorium Polski (a wcześniej zarejestrowanych również w innych krajach) od stycznia 2009 roku do lipca 2019 roku. Maksymalna dopuszczalna prędkość poruszania się ciągnika rolniczego w ruchu ulicznym to 30 km/h (także z przyczepą).
tags: #ciagnik #jezyki #informacyjno