Idea zbudowania wszechstronnego i niezawodnego ciągnika od lat przyświeca każdemu producentowi tych maszyn. Wśród ciągników, które znamy z naszych pól, były modele wybitne, były też mniej udane. Jest jednak jeden prawie już zapomniany ciągnik, którego konstrukcja była niemal niezniszczalna - to radziecki ciągnik JUMZ-6.
Historia powstania JUMZ-6
Projekt każdego ciągnika rolniczego nie bierze się znikąd. Modele tych maszyn powstają dzięki ciągłej modernizacji już istniejących, czasem jednak projekt powstaje od początku. Tak było z ciągnikiem JUMZ-6. Fabryka w Dniepropietrowsku, na terytorium dzisiejszej Ukrainy, produkowała głównie rakiety kosmiczne oraz inne sputniki. Były to zakłady tajne, które oficjalnie nie istniały. Odgórnie planowana socjalistyczna gospodarka radziecka miała czasem zadziwiające pomysły. W połowie lat 60. XX w. władze ZSRR postanowiły wzmocnić potencjał produkcji maszyn rolniczych, co wynikało z pilnej potrzeby mechanizacji rolnictwa i gwałtownego zwiększenia produkcji żywności.
W obliczu problemów z dotychczas produkowanymi modelami, takimi jak MTZ-7 czy nierozwojowy MTZ-50, oraz opóźnień w pracach nad MTZ-80, władze ZSRR zleciły tajnej fabryce w Dniepropietrowsku projekt i produkcję nowego ciągnika rolniczego. Inżynierowie od sputników i łunochodów, świadomi, że ciągnik ma służyć długie lata, a nie krótkotrwałe misje jak rakiety, zaprojektowali go tak, aby był przemyślany, prosty i niezawodny w każdych warunkach klimatycznych, a także łatwy w naprawie. Tak właśnie powstał JUMZ-6, wprowadzony do produkcji w 1970 roku.
Konstrukcja JUMZ-6 - wybitna i przewymiarowana
JUMZ-6 jest uważany za absolutnie najlepszy ciągnik kołowy produkowany w ZSRR. Jego konstrukcja była prosta, ale nie prostacka, a jednocześnie genialna. Podzespoły były trwałe i niezawodne. Z inżynieryjnego punktu widzenia budowę tego ciągnika można określić jednym słowem: przewymiarowany. Każdy jego podzespół jest po prostu za duży, zaprojektowany na dużo większe obciążenia niż wymagane dla ciągnika rolniczego tej klasy.
Silnik D-65 - moc i niezawodność
Silnik do JUMZ-a, o oznaczeniu D-65, został skonstruowany w Rybińskich Zakładach Lotniczych. Była to jednostka konstrukcyjnie dostosowana do wymogów socjalistycznej obsługi technicznej i miernej jakości paliwa. Praktycznie silnik ten był niezniszczalny. Mimo dużej pojemności 4940 cm³ i 4 cylindrów, generował stosunkowo niewielką moc 60 KM przy 1760 obr./min i moment obrotowy 220 Nm. Dla porównania:
| Model ciągnika | Typ silnika | Pojemność silnika | Moc KM/obr | Moment obrotowy |
|---|---|---|---|---|
| Fiat Agri 850 | OM CO3/80 | 4940 | 85/2200 | 318 Nm |
| Ursus C-385 | Z 8001 | 4562 | 76/2200 | 260 Nm |
| MTZ-80/82 | D240 | 4750 | 80/2200 | 275 Nm |
| JUMZ-6 | D65 | 4940 | 60/1760 | 220 Nm |
Taka konstrukcja silnika była celowym działaniem. Ciśnienie sprężania wynosiło 17,5 bara, a długi na 130 mm skok tłoka (110 mm średnicy) pozwalał na dokładne spalanie każdego, nawet najgorszego paliwa. Wał korbowy był bardzo solidny i ciężki, a panewki dużo szersze i grubsze niż w bliźniaczej konstrukcji MTZ, co pozwalało na spore przebiegi międzyremontowe, oceniane przez producenta na 12 000 mth. Pompa wtryskowa UTN była bliźniacza do pompy MTZ (różnica w montażu pompy zasilającej). Końcówki wtrysku w najstarszych ciągnikach JUMZ-6 miały cztery nieco grubsze otworki, później stosowano końcówki od MTZ. Tuleje cylindrowe, tłoki i pierścienie również były takie same, choć istniało kilka rodzajów pierścieni w obu ciągnikach.
Układ przeniesienia napędu i skrzynia biegów
Przeniesienie napędu odbywało się za pomocą sprzęgła o dwóch sporej wielkości tarczach. Łapki wycisku, oddzielne dla każdej z tarcz, miały osobną regulację, a łożysko sprzęgła było trzykrotnie większe niż w MTZ i można je było regenerować.
Skrzynia przekładniowa ciągnika JUMZ-6 jest pancerna i niemal niezniszczalna. Zbudowana jest tak, jakby miała wytrzymać dwukrotnie większą moc silnika. Konstruktorom przyświecało połączenie maksymalnej prostoty z wytrzymałością rodem z czołgów. Na koła czy wałki skrzyni biegów nie szczędzono materiału najwyższej klasy. Awarie skrzyni praktycznie się nie zdarzają, a jeśli już, to właściwie wałków sprzęgła i to po kilkudziesięciu latach pracy. Wewnątrz skrzyni wszystko jest jakby za duże i zbudowane bardzo prosto. Przeniesienie napędu na dyferencjał i tylne koła ma podobne cechy - wszystko jest wielkie, ciężkie i mocarne, spasowane jak karabin Kałasznikowa.
Podobnie mocno zbudowane jest przednie zawieszenie ciągnika. Przednie koła występują w rozmiarze 7,50-20 lub 9.00-20 w zależności od wersji. Przeguby, drążki i dźwignie mechanizmu sterowania są trudne do zniszczenia nawet w ciężkich warunkach terenowych. Układ wspomagania kierownicy jest schematycznie zbliżony do tego z MTZ-a, ale działa sprawniej i wydajniej.
Wady i modyfikacje JUMZ-6
JUMZ-6 miał też swoje wady. Z biegiem lat kulała hydraulika. Ciekawostką jest, że ciągniki JUMZ-6 były wytwarzane także w wersji na zimny klimat, które zamiast rozrusznika posiadały benzynowy silnik rozruchowy, sprawnie radzący sobie z zapłonem nawet w największe mrozy, i to bez świecy żarowej.
Konstrukcja i wytrzymałość ciągnika JUMZ-6 pozwoliła na wiele modyfikacji. Na jego podstawie powstały wszelkiego typu budowlane koparko-ładowarki, koparki łańcuchowe, spycharki itp. Był JUMZ budowlany i rolniczy. Także bułgarska koparka BX, znana również w Polsce, powstała na podwoziu tego ciągnika. Model ten był tak udany, że licencję na podwozie zakupiono w Bułgarii i tam wytwarzano własny osprzęt budowlany.
JUMZ-6 w obecnych czasach
Do dziś wiele ciągników JUMZ-6 pracuje w gospodarstwach, zwłaszcza na wschodzie Polski. Część z nich została przerobiona nawet z wersji budowlanych na rolnicze. Rolnicy cenią go za niezawodność i niskie koszty eksploatacji. Wiele części zamiennych pasuje z modeli MTZ, co ułatwia naprawy. Dzięki temu ciągnik sprawdza się w lekkich pracach pomocniczych, szczególnie w sadownictwie i ogrodnictwie, pozostając funkcjonalnym mimo upływu dekad.
Dostępność części i serwisu
Obecnie w Polsce działa kilka firm oferujących regenerację lub zamienniki do JUMZ-6. Większość elementów mechanicznych da się naprawić samodzielnie, co obniża koszty utrzymania. Ciągnik nie wymaga zaawansowanej diagnostyki, więc można go serwisować bez specjalistycznego sprzętu.
Ceny JUMZ-6 na rynku wtórnym
Ceny ciągnika JUMZ-6 na rynku wtórnym są bardzo zróżnicowane. Najtańsze egzemplarze w wersjach podstawowych można znaleźć już od 6-8 tys. zł, choć często wymagają one napraw. Ciągniki w dobrym stanie technicznym, po regeneracji lub z dodatkami, osiągają ceny powyżej 20 tys. zł. Oferty obejmują różne wersje modelowe - od JUMZ-6M po JUMZ-6AM z kabiną i instalacją hydrauliczną.
Wrośnięty Ciągnik JUMZ-6 !!! Jak wyglądało odpalanie ciągnika po latach postoju ? zobaczcie sami :)
Praktyczne problemy i rozwiązania
Użytkownicy JUMZ-6 często zgłaszają problemy techniczne, które jednak dzięki prostej budowie ciągnika są zazwyczaj możliwe do rozwiązania. Przykładem jest problem z przełączaniem biegów polowych/szosowych, gdzie blokada ruchu może wynikać z zablokowanego mechanizmu. Innym często poruszanym tematem jest układ wspomagania kierownicy. W przypadku skręcania tylko w jedną stronę, przyczyną może być poluzowana nakrętka pod kierownicą. Czasami wystarczy regulacja, a wspomaganie działa lepiej niż na orbitrolu.
Problemy z hydrauliką i silnikiem
Problemy z hydrauliką w koparkach budowanych na bazie JUMZ-6, takie jak spadek siły, mogą wynikać z niskiego poziomu oleju hydraulicznego lub zużytej pompy głównej. W przypadku obłych zbiorników pompa główna znajduje się po lewej stronie pod drabinką, a w wersjach z kanciastym zbiornikiem - z tyłu (te produkowane w Rumunii czy Bułgarii są bardziej awaryjne).
W przypadku problemów z silnikiem, takich jak wyciek oleju przez wydech, przyczyną mogą być źle założone pierścienie tłokowe, niewłaściwe luzy na zamkach, czy zużyte prowadnice zaworów. W silniku D-240 śruby kolektora wydechowego są przelotowe do kanałów popychaczy, co może powodować wycieki i wymaga uszczelnienia silikonem. Po kapitalce na wolnych obrotach olej może trochę chlapać, co jest przejściowym objawem, dopóki silnik się nie dotrze.
Skrzynia biegów - awarie i naprawy
Jeśli chodzi o skrzynię biegów, problemem może być grzechotanie na 4. lub 5. biegu, wskazujące na cofanie się wałka i uderzanie w mechanizm różnicowy. Taka usterka wymaga rozpoławiania ciągnika i zdjęcia dzwonu sprzęgła, gdzie na dolnym wałku w obudowie skrzyni znajduje się tuleja z łożyskiem i podkładki półksiężycowe, którymi kasuje się luz.
JUMZ-6 vs. inne ciągniki
Porównując JUMZ-6 z innymi ciągnikami radzieckimi, takimi jak MTZ-80 czy T-25, opinie są podzielone. MTZ-80 w dobrym stanie jest zazwyczaj droższy, ale przez wielu uważany za lepszy wybór. W porównaniu do T-25, JUMZ-6 jest dużo silniejszy, ma mocniejszy podnośnik i większy uciąg, co czyni go bardziej uniwersalnym, zwłaszcza do cięższych prac. T-25 jest z kolei idealny do lasu ze względu na mniejsze gabaryty, zwrotność i niskie zużycie paliwa. Ogrzewanie w JUMZ-6 jest również oceniane jako znacznie lepsze niż w T-25.