Ciągniki Zetor – historia, modele i innowacje

Zetor to czeska firma z ponad 75-letnim doświadczeniem w produkcji ciągników rolniczych, która swój początek datuje na okres powojenny. Ciągniki tej marki pomagają klientom na całym świecie, będąc cenionymi za solidność, wydajność i długą tradycję. Marka należy obecnie do słowackiego holdingu HTC Investments.

Historia i rozwój marki Zetor

Początki i pierwsze sukcesy (1946-1950)

Historia Zetora, czeskiej firmy o ponad 75-letnim dorobku, rozpoczyna się tuż po II wojnie światowej, gdy 15 marca 1946 roku narodził się pierwszy traktor tej marki, model Z25. Pięć miesięcy później, czechosłowacka Izba Handlowa oficjalnie zatwierdziła znak towarowy Zetora. W nazwie marki „Z” symbolizuje Zbrojovka, zakład produkcyjny w Brnie, Czechy, natomiast „tr” odnosi się do ostatnich liter tego słowa, „traktor”. Rynek szybko zaakceptował nową markę - już w 1947 roku ponad 3500 ciągników Zetor trafiło do klientów w Polsce, Danii, Belgii i Irlandii. Model Zetor 15, wyposażony w jednocylindrowy silnik Diesla o mocy 15 KM i 6-biegową przekładnię o maksymalnej prędkości 22 km/h, stał się popularny w latach 1947-1949.

Innowacje i ekspansja (lata 50. i 60.)

Wraz z rosnącym zapotrzebowaniem, Zetor otworzył dział rozwoju w 1954 roku, aby sprostać coraz to nowszym wymaganiom rynku. Pierwszą innowacją wśród ciągników Zetor był model Super P z 1956 roku, który jako pierwszy na świecie zastosował te same części w różnych modelach, co przyspieszyło produkcję i serwis. Lata 60. przyniosły kolejne modele, takie jak Zetor 3011, 2011 i 4011, oraz współpracę z polskim Ursusem, która zaowocowała modelem Ursus C-4011 produkowanym do 1992 roku.

Rozwój serii UR i globalna rozpoznawalność (lata 70. i 80.)

W latach 1966-1976 Zetor wprowadził większe ciągniki, od 80 do 160 KM. Model 8011 z serii UR II zdobył liczne nagrody za zastosowanie innowacyjnych technologii. W 1975 roku pojawił się pierwszy 6-cylindrowy model - 12011. W kolejnej dekadzie nazwa „Zetor” stała się znana na całym świecie, kontynuując produkcję serii UR II i modernizując starszą serię UR I. W latach 1976-1992 Zetor wprowadził serię UR III, aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na mocne ciągniki.

W 1970 roku została zbudowana montownia w Iskanderyiah, około 40 km na południowy zachód od Bagdadu, gdzie do 1990 roku ponad 80 tys. ciągników zostało zmontowanych pod marką Antar. W tamtych latach Zetor osiągał rekordowe poziomy sprzedaży, dzięki przestrzeganiu surowych norm jakościowych. W 1990 roku produkcja ciągników wynosiła około 28 tys. sztuk.

Modernizacja i nowe serie (lata 90. i XXI wiek)

W 1992 roku pojawiła się ulepszona wersja z serii UR III - Zetor Major. Seria UR I została również zmodernizowana, a starsze modele zastąpiono w 2004 roku nowymi ciągnikami Proxima. Seria UR II została odświeżona i wprowadzona na rynek jako Zetor Forterra w 1998 roku. W 2010 roku seria Forterra została wzbogacona modelem 135, wyposażonym w silnik Z 1605 o mocy 136 KM. Kolejne innowacje to m.in. system automatycznej regulacji tylnego trzypunktowego zawieszenia HitchTronic.

Od 1993 roku w ramach współpracy pomiędzy John Deere i Zetor rozpoczęła się sprzedaż ciągników: UŘ I model 92 i UŘ III częściowo zmontowanych w Brnie, pod marką John Deere z serii 2000, w krajach Ameryki Łacińskiej. Przez 4 lata współpracy John Deere pomógł Zetorowi poprawić logistykę, zarządzanie jakością, obsługę klienta oraz dostawę części zamiennych. W 1995 roku, z inicjatywy producenta traktorów oraz dystrybutora Motokov Praga, powstała w Kaliszu spółka Moto-Zetor Polska, która w latach 1995-1998 zleciła montaż Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego „PZL-Kalisz” 3600 sztuk ciągników Zetor. W maju 2002 roku nastąpiła zmiana nazwy spółki na ZETOR POLSKA Sp. z o.o. W 2002 roku Zetor przechodził postępowanie upadłościowe. Liczba zatrudnionych w Zetorze spadła do 720, z 1278 osób z chwilą wejścia nowego właściciela pod koniec 2002 roku. Cała grupa Zetor zatrudniała 2274 pracowników.

Kluczowe innowacje technologiczne Zetora

Zetor był pionierem różnych innowacji w swojej historii. Wprowadził jeden z pierwszych systemów hydraulicznych, znany jako Zetormatic. Był także pierwszy na świecie, który wyprodukował w pełni zintegrowaną bezpieczną kabinę zawieszoną na poduszkach gumowych (wyciszających i tłumiących wibracje).

Wyróżniające cechy i technologie

• Kabiny: W 1970 roku została zbudowana montownia w Iskanderyiah, około 40 km na południowy zachód od Bagdadu. Do 1990 roku ponad 80 tys. ciągników zostało tam zmontowanych pod marką Antar. W tamtych latach Zetor osiągał rekordowe poziomy sprzedaży, dzięki przestrzeganiu surowych norm jakościowych. W 1990 roku produkcja ciągników wynosiła około 28 tys. sztuk i spadła do poziomu 5 tys. Od 1993 roku w ramach współpracy pomiędzy John Deere i Zetor rozpoczęła się sprzedaż ciągników: UŘ I model 92 i UŘ III częściowo zmontowanych w Brnie, pod marką John Deere z serii 2000, w krajach Ameryki łacińskiej. Przez 4 lata współpracy John Deere pomógł Zetorowi poprawić logistykę, zarządzanie jakością, obsługę klienta, oraz dostawę części zamiennych. W 1995 roku, z inicjatywy producenta traktorów oraz dystrybutora Motokov Praga, powstała w Kaliszu spółka Moto-Zetor Polska, która w latach 1995-1998 zleciła montaż Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego „PZL-Kalisz” 3600 sztuk ciągników Zetor. W maju 2002 roku nastąpiła zmiana nazwy spółki, na ZETOR POLSKA Sp. z o.o. W 2002 roku Zetor przechodził postępowanie upadłościowe. Liczba zatrudnionych w Zetorze spadła, do liczby 720, z 1278 osób z chwilą wejścia nowego właściciela, pod koniec 2002 roku. Cała grupa Zetor zatrudniała 2274 pracowników. 2014: 4635 szt. (1300 szt. Ciągniki te zostały wyposażone w kabiny. Typ 1 - UBK (tzw. wąska) produkowana przez Vlad Prešov (ob. Słowacja) oraz Typ 2 - BK (tzw. szeroka) produkowana przez Letostroj Letovice (ob. Ciągniki tej modernizacji charakteryzowały się zwiększoną mocą dzięki zwiększeniu skoku tłoka z 110 do 120 mm, zwiększoną prędkością maksymalną do 30 km/h, hydraulicznymi hamulcami dyskowymi suchymi. W 1989 do produkcji weszły modele wyposażone w turbodoładowany silnik Z 7701 T - Zetor 7711 Turbo oraz Zetor 7745 Turbo. Nazwa Major powróciła do serii UŘ I wraz z modernizacją modelu 92 wyposażonego w silniki typu EKO spełniające normę EHK96. Zaprezentowane po raz pierwszy na targach Agritechnica'97 nowe ciągniki z serii UŘ I model 97 Super, charakteryzują się nową panoramiczną kabiną bezpieczną ze skutecznym wyciszeniem i ulepszoną widocznością zunifikowaną z rodziną ciągników UŘ III, nową maską silnika, napędem na 4 koła uruchamianym elektropneumatycznie oraz mokrymi hamulcami tarczowymi. W sprzedaży oferowana jest wersja o zwiększonej prędkości maksymalnej 40 km/h. Zunifikowana rodzina ciągników UŘ II Crystal została skonstruowana w Polsko-Czechosłowackim Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Ciągników w Brnie. Jej odpowiednikiem były ciągniki ciężkie produkowane przez ZM Ursus. Nazwa tej serii Crystal pochodzi od czeskiego architekta Otakara Diblíka. Produkcja podzespołów do montażu tych ciągników została podzielona pomiędzy kooperantów i tak np.: ZTS Martin produkował silniki, ZVL Považské strojárne - przekładnie, ZPC Ursus Warszawa - tylne mosty, przednie mosty napędzane przez Uzina Tractorul Brașov w rumuńskim Braszowie, podnośnik i układ hydrauliczny przez Agromet Archimedes Wrocław. Ciągnik ten, choć powstał w biurach Zetora był konstrukcją polską. Pracami nad nim kierowali: Eugeniusz Ajzenberg (silnik) i Jerzy Stożek (układ napędowy). W roku 1968 został wdrożony do produkcji pierwszy ciągnik tej serii Zetor Crystal 8011. Seria ta nagrodzona została złotym medalem na międzynarodowych targach w Brnie w 1970 roku. W tym roku został również przedstawiony prototyp modelu Zetor 8045 Crystal z przednią osią napędzaną. Na początku lat osiemdziesiątych XX w. Ciągniki te były wyposażone są w cztero- i sześciocylindrowe silniki marki Zetor, które były produkowane w Zbrojovka Brno. Przekładnię tworzą czterobiegowa skrzynia biegów z dwustopniową redukcją i uzupełniona przez wzmacniacz momentu obrotowego umożliwiający zmianę biegów pod obciążeniem. Seria UŘ II została wyposażone w nowoczesną na ówczesne lata kabinę bezpieczeństwa zamontowaną na gumowych sprężynach, fotel kierowcy z amortyzowanym zawieszeniem z ogrzewaniem i efektywną wentylacją. Wyposażone były w hydraulikę siłową o zdolności podnoszenia do 4 ton. Łatwiejsza obsługa została poprawiona poprzez: podwieszone pedały, hydrauliczne sterowanie sprzęgłem i hamulcami, sterowanie hydrostatyczne, nowe teleskopowe, gazowe siłowniki drzwi i okien. Elektrohydrauliczne załączanie napędu przedniego mostu, wzmacniacza momentu siły, WOM i mechanizmu różnicowego osi przedniej.
• Silniki: Silniki Martin Diesel są 4 lub 6 cylindrowe, zasilane olejem napędowym, z bezpośrednim wtryskiem paliwa i chłodzeniem cieczą. Turbodoładowane silniki mają moc maksymalną 90, 100, 140, 160 KM. Specyficzne zużycie paliwa wynosi 235 g/kW/h dla doładowanych i 240 g/kW/h dla wolnossących. ZETOR TRACTORS a.s. produkuje najwięcej silników wysokoprężnych w Republice Czeskiej. Silniki Zetor zawdzięczają swą popularność niskiemu zużyciu paliwa, dużej niezawodności i prostocie konstrukcji, co przekłada się na niską cenę zakupu, niskie koszty eksploatacji i niezawodność. Silniki 16-zaworowe otrzymały jedną z najwyższych ocen w surowych testach Niemieckiego Towarzystwa Rolniczego (DLG). Ciągniki Zetor nie korzystają z tzw. Power Boost, to jest mocy dostępnej tylko w określonych warunkach.
• Skrzynie biegów: Zsynchronizowane skrzynie biegów mają 8 biegów do przodu w 2 zakresach i 4 do tyłu, które są pomnożone przez wzmacniacz momentu na 16 do przodu i 8 do tyłu. Wprowadzenie nowej 16/16 w pełni zsynchronizowanej skrzyni P 90.2 jest największą modernizacją w zakresie biegów roboczych. Odstęp pomiędzy poszczególnymi prędkościami biegów kształtuje się na poziomie 13 - 14% (modele 11311, 11345, 12311, 12345). Skrzynia P 135.1 16/8 została przygotowana dla modeli 12345, 14345, 16345 i 18345. Wszystkie modele są wyposażone w dwustopniowy wzmacniacz momentu, który podwaja liczbę biegów.
• Układ hydrauliczny: Podnośnik hydrauliczny jest wyposażony w cztery rodzaje sterowania: pozycyjna, siłowa, mieszana i ciśnieniowa. Układ hydrauliki zewnętrznej dostarcza olej pod ciśnieniem do podłączonych maszyn rolniczych za pomocą szybkozłączy ISO. Wydajność pompy hydraulicznej wynosi 41 l przy ciśnieniu 16 MPa. Maksymalna siła podnoszenia wynosi 39 kN dla TUZ 2 kategorii, 50 kN dla TUZ 2 i 3 kategorii. Zależnie od typu ciągnika siła podnoszenia może zostać opcjonalnie zwiększona do 65 kN poprzez dodatkowy siłownik pomocniczy o średnicy 63 mm. TUZ sterowany jest mechanicznie. Ciągniki z przednim napędem mogą być wyposażone w przedni TUZ 2 kategorii ISO. Maksymalna siła podnoszenia wynosi 15 kN i 25 kN przy 14 MPa w zależności od typu ciągnika. Wymagane opony przy przednim TUZ 12,4-28; 14,9-24; 14,9-28; z minimalnym rozstawem 1800 i 1900 mm. Razem jest dostarczany opcjonalnie przedni WOM z 21 wypustami, po średnicy 35 mm dla 1000 obr.
• Hamulce: Hamulce nożne dwuobwodowe są suche dyskowe, sterowane hydraulicznie przez rozłączne pedały. Hamulec ręczny jest sterowany mechanicznie za pomocą ręcznej wajchy.

Ważne serie ciągników Zetor

Seria UR I (Major)

Seria UŘ I została również zmodernizowana, a starsze modele zastąpiono w 2004 roku nowymi ciągnikami Proxima. Nowa rodzina ciągników lekkich (JRL), czyli Proxima, miała swoją premierę na targach Techagro w 2004 roku. Zastąpiła ona znaną serię Super odziedziczając po niej skrzynię biegów (10/2, 12/12, 20/4) wraz z tylnymi mostami oraz kabiny.

Modele z serii UR I:

• Zetor 5213 (1995-1995): Silnik Diesel 3-cylindrowy o pojemności 2.7 l, WOM 540 obr./min. Posiada kabinę ROPS, 10 biegów do przodu i 2 do tyłu.
• Zetor 3320 (lata 90.): Trzycylindrowy silnik o mocy 33,1 kW i pojemności 2,7 l. Charakteryzuje się kabiną osadzoną na 4 blokach, ogrzewaniem i wentylacją w dachu oraz zawieszonymi pedałami hamulca.
• Zetor 7745 (1987): Moc 75 KM, wyjątkowo tani w eksploatacji, prosty w obsłudze i z łatwo dostępnymi częściami.
• Zetor Major 80 (2023): Niewielki ciągnik o mocy 80 KM, silnik 4-cylindrowy Deutz 75 KM (bez ADBLUE). Przeznaczony dla małych i średnich gospodarstw rolnych. Wyposażony w czterostopniową, w pełni zsynchronizowaną przekładnię nawrotną oraz trzystopniową przekładnię redukcyjną.

Seria UR II (Crystal, Forterra)

Zunifikowana rodzina ciągników UŘ II Crystal została skonstruowana w Polsko-Czechosłowackim Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Ciągników w Brnie. Jej odpowiednikiem były ciągniki ciężkie produkowane przez ZM Ursus. Nazwa tej serii Crystal pochodzi od czeskiego architekta Otakara Diblíka. Produkcja podzespołów do montażu tych ciągników została podzielona pomiędzy kooperantów, np. ZTS Martin produkował silniki, ZVL Považské strojárne - przekładnie, ZPC Ursus Warszawa - tylne mosty. W roku 1968 został wdrożony do produkcji pierwszy ciągnik tej serii Zetor Crystal 8011. Seria ta nagrodzona została złotym medalem na międzynarodowych targach w Brnie w 1970 roku. W tym roku został również przedstawiony prototyp modelu Zetor 8045 Crystal z przednią osią napędzaną.

Seria UR II została odświeżona i wprowadzona na rynek jako Zetor Forterra w 1998 roku. Wprowadzono: nową skrzynię biegów 24/18 z 3-stopniowym wzmacniaczem momentu obrotowego, elektroniczne sterowanie TUZ, EHR marki Bosch, wydajniejszą pompę hydrauliczną 60 lub 70 l/min, nowe przednie obciążniki. Zmieniono wnętrze oraz dach kabiny, stopniowym zmianom uległa maska silnika.

Modele z serii UR II:

• Zetor Crystal 8011 (1971-1984): Silnik 4-cylindrowy o pojemności 4562 cm3 i mocy 80 KM. Przekładnia mechaniczna 16/8, prędkość 28 km/h.
• Zetor 8145 (1985-1991): Czterocylindrowy silnik o pojemności 4,6 litra, napęd 4x4, waga do 4263 kg.
• Zetor Forterra 120 (2000): Moc 120 KM. Zetor zaczął przykładać wagę do komfortu pracy, pomocnego wyposażenia oraz do designu.
• Zetor Forterra 140 (2011): Silnik spełniający normy EURO IIIB, nowa skrzynia biegów z elektrohydraulicznym rewersem 30/30, udźwig hydrauliki do 7000 kg.
• Zetor Forterra HD 150 (2014): Silniki Zetor spełniające normę 3B (filtry DOC i DPF). Posiada elektronicznie sterowaną pompę wtryskową, szerszą tylną oś, nową przednią oś Carraro 20.25 z blokadą mechanizmu różnicowego. Udźwig tylnego podnośnika kategorii 3 wynosi 8500 kg.

Seria UR III

W latach 1976-1992 Zetor wprowadził serię UR III, aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na mocne ciągniki. W 1992 wprowadzono ulepszoną wersję wywodzącą się z tej serii, pod nazwą "Zetor Major”. Od roku 1972 trwały prace nad zupełnie nową zunifikowaną rodziną ciągników oznaczoną jako UŘ III, która miała od roku 1978 zastąpić produkcję ciągników UŘ I. Seria ta została wdrożona do produkcji w 1991.

Modele z serii UR III:

• Zetor 10145 (1985-1991): Czterocylindrowy silnik chłodzony cieczą o pojemności 4,6 litra, napęd 4x4, skrzynia biegów 16/8.
• Zetor 14345, 16345, 18345: Modele wyposażone w turbodoładowanie, sprzęgło główne jednostopniowe, suche, operowane hydraulicznie.
• Zetor Maxterra (prototyp 2009): Zapowiedź powrotu do ciągników wysokiej mocy. Planowane silniki 6-cylidrowe o mocach 130-190 KM, skrzynia biegów ZF T-7200.

Współczesne serie i modele

Seria Proxima

W 2008 roku Proxima przeszła face lifting: podnoszone maski, nowe oświetlenie, akumulator przeniesiony pod kabinę, zwiększona pojemność zbiornika paliwa do 150 litrów, nowa podłoga kabiny z większą redukcją hałasu. Wprowadzono silniki spełniające normy emisji spalin EURO III, przedni most Carraro 20.16 o 20% większej nośności oraz przednie obciążniki z modelu Plus.

• Zetor Proxima Plus (2006): Modele z silnikami o mocach maksymalnych 80, 92 i 101 KM. Nowa skrzynia przekładniowa z chłodnicą oleju, zsynchronizowana z rewersem i jednostopniowym wzmacniaczem momentu sterowanym elektrohydraulicznie o łącznej liczbie biegów 16/16.
• Zetor Proxima Power (2008): Stosowane 4-cylindrowe turbodoładowane silniki o mocach od 82 do 101 KM, spełniające normę emisji spalin Tier 3. Nowa skrzynia biegów typu Power Shuttle z 3-stopniowym wzmacniaczem momentu obrotowego, umożliwiająca zmianę kierunku jazdy bez użycia sprzęgła. Maksymalna prędkość 40 km/h.
• Zetor Proxima CL 100 (2023): Silnik Deutz o pojemności 3,6l i mocy ok. 99 KM. Typowy ciągnik średniej mocy, polecany do małych i średnich gospodarstw.
• Zetor Proxima HS 120 STAGE V Platinium 1: Najbogatsza wersja z serii Proxima, z silnikiem Deutz. Wyposażona w bogatszą skrzynię 24/24 z dodatkowymi półbiegami oraz sprzęgłem i rewersem elektrohydraulicznym.

Seria Compax, Hortus i Utilix (ciągniki kompaktowe)

• Zetor Compax CL 25 / CL 40 (2021): Kompaktowe, łatwe w obsłudze i wszechstronne maszyny. Przydatne do letniego i zimowego utrzymania terenów zewnętrznych firm, sportowych oraz do ogrodnictwa.
• Zetor Primo HT 20 NC (2021): Kompaktowy ciągnik, dostępny z możliwością doposażenia.
• Zetor Hortus CL 65: Wyposażenie standardowe: skrzynia 40 km/h, hamulce tarczowe na 4 koła, rewers, skrzynia 24/24, klimatyzacja, radio, WOM 540/750/1000, obciążniki przednie 300 kg, zaczep górny i dolny.
• Zetor Utilix CL 55 (2021): Kompaktowy ciągnik, dostępny z możliwością doposażenia.

Jak wybrać odpowiedni ciągnik Zetor?

Wybór odpowiedniego ciągnika rolniczego może być kluczowy dla efektywności pracy na farmie lub w gospodarstwie rolnym. Wielu rolników decyduje się na markę Zetor z uwagi na jej solidność, wydajność i długą tradycję. Poniżej przedstawiamy kluczowe czynniki, na które warto zwrócić uwagę przy wyborze ciągnika Zetor.

1. Przeznaczenie i wydajność

Przed zakupem warto dokładnie zdefiniować rodzaj prac, które będą wykonywane przy użyciu ciągnika, oraz warunki, w których będzie eksploatowany. Należy określić, czy ciągnik będzie używany do prac ogólnych na farmie (transport, orka, siew), czy do bardziej specjalistycznych zadań (prace leśne, sadownicze lub ogrodnicze).

2. Moc silnika

Moc silnika jest kluczowym czynnikiem wpływającym na wydajność ciągnika. W zależności od rodzaju prac, może być konieczne wybranie ciągnika o większej mocy, aby zapewnić odpowiednią efektywność. Ciągniki Zetor oferują zakres mocy od 15 do 170 koni mechanicznych.

3. Komfort operatora

Długie godziny spędzone za kierownicą ciągnika wymagają odpowiedniego komfortu. Warto zwrócić uwagę na ergonomiczne rozmieszczenie elementów w kabinie, regulowane fotele, klimatyzację oraz systemy redukcji hałasu i wibracji.

4. Trwałość i jakość wykonania

Ciągnik Zetor słynie z solidnej konstrukcji i trwałości. Przed zakupem należy dokładnie sprawdzić jakość wykonania, używane materiały oraz solidność podzespołów.

5. Serwis i dostępność części

Dostępność serwisu oraz wsparcie techniczne są kluczowe dla utrzymania ciągnika w dobrej kondycji przez wiele lat. W przypadku Zetora, szeroko dostępne części powodują, że ciągnik jest łatwy i tani w naprawie.

6. Cena i wartość inwestycji

Przed zakupem należy dokładnie przeanalizować oferty różnych dealerów oraz porównać je pod względem ceny, dostępnych opcji i dodatkowych gwarancji. Warto również rozważyć długoterminową wartość inwestycji oraz potencjalne koszty eksploatacji i utrzymania, w tym cenę części zamiennych.

tags: #ciagnik #ogrodniczy #zetor