Wóz zabezpieczenia technicznego WZT-2 to oryginalna polska koncepcja pojazdu, opracowana przez Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Urządzeń Mechanicznych (obecnie OBRUM) z Gliwic w latach 70. XX wieku. Stanowi kontynuację wozów polskiej konstrukcji z rodziny WZT, opartych na podwoziu gąsienicowym czołgu średniego T-55. Pomimo ponad 40-letniej konstrukcji, WZT-2 nadal spełnia pewne wymagania NATO stawiane przed pojazdami ARV w swojej klasie, a w Wojsku Polskim jest najpowszechniej używanym ciężkim gąsienicowym wozem zabezpieczenia technicznego.
Przeznaczenie i funkcje
WZT-2 został pierwotnie zaprojektowany do zabezpieczenia technicznego czołgów z rodziny T-55/T-55A oraz T-72. W praktyce jest również używany do wspierania remontów czołgów podstawowych PT-91 oraz Leopard 2A4, które znajdują się na wyposażeniu Wojska Polskiego. Jego wszechstronne zastosowanie obejmuje:
- Ewakuację oraz udzielanie pierwszej pomocy technicznej pojazdom gąsienicowym uszkodzonym na polu walki.
- Wykonywanie prac montażowo-demontażowych z wykorzystaniem żurawia.
- Wykonywanie prac ziemnych za pomocą lemiesza.
- Prowadzenie remontów pojazdów.
- Udzielanie załogom wozów bojowych pierwszej pomocy medycznej i ewakuację rannych z pola walki (pozwala na przewożenie 3 rannych w pozycji leżącej).
- Wsparcie podczas przeprawy czołgów po dnie przeszkód wodnych, do czego pojazd jest przystosowany po odpowiednim przygotowaniu.
- Służy również jako środek obserwacji pola walki i dowodzenia grupami remontowo-ewakuacyjnymi.
Konstrukcja i dane techniczne
Wóz zabezpieczenia technicznego WZT-2 jest szybkobieżnym pojazdem opancerzonym, zbudowanym na podwoziu czołgu T-55. Wieżę bojową zastąpił żuraw hydrauliczny o udźwigu 10 ton, służący do podnoszenia podzespołów uszkodzonych pojazdów. Pojazd wyposażony jest w wyciągarkę główną i pomocniczą, a także lemiesz do prac ziemnych i zabezpieczających.
Szczegółowe dane techniczne:
- Załoga: 4 osoby (+ możliwość przewożenia 3 rannych lub dodatkowej załogi holowanego czołgu).
- Silnik: 12-cylindrowy silnik wysokoprężny W-55W o pojemności 38,88 litra, chłodzony wodą, o mocy 591 KM (niektóre źródła podają 580 KM).
- Masa: 34 tony.
- Wymiary:
- Długość: 6,45 m
- Szerokość: 3,27 m
- Wysokość: 2,05 m
- Prześwit: 42 cm
- Osiągi:
- Prędkość maksymalna: 50 km/h.
- Prędkość podczas holowania: 15 km/h.
- Zasięg: około 465 km (na drodze utwardzonej około 400 km).
- Zużycie paliwa: 300-500 l/100 km.
- Uzbrojenie:
- Wielkokalibrowy karabin maszynowy DSzK kal. 12,7 mm (do samoobrony i prowadzenia ognia ćwiczebnego).
- Ręczny granatnik przeciwpancerny RPG-7.
- Opancerzenie: Odpowiada standardom czołgu T-55, zapewnia ochronę przed ostrzałem bronią strzelecką i odłamkami artyleryjskimi.
Dodatkowe wyposażenie:
- Dwie radiostacje R-123M.
- Telefon wewnętrzny R-124.
- Dźwig uruchamiany hydraulicznie (z napędem od silnika czołgu).
- Wyciągarka (o maksymalnej sile uciągu 750 kN).
- Spychacz-lemiesz.
- Zestaw do jazdy podwodnej.
- Spawarka elektryczna i urządzenia do spawania gazowego.
- Układ przeciwpożarowy.
- Układ ochrony przed bronią ABC.
- Termiczna aparatura dymotwórcza.
- Rentgenometr.
Historia produkcji i eksploatacji
WZT-2 był produkowany przez Zakłady Mechaniczne Bumar-Łabędy (obecnie BUMAR Gliwice) w latach 1973-1992, zarówno na potrzeby krajowe, jak i na eksport. Z ogólnej liczby prawie 600 wyprodukowanych egzemplarzy, do struktur Wojska Polskiego w latach 1973-1992 dostarczono ponad 330 wozów, z czego większość w latach 1984-1988.
Philippines, US and allies start military exercises testing 'real‑world' readiness • FRANCE 24
WZT-2 przez wiele lat odgrywał kluczową rolę w wojskach pancernych i zmechanizowanych, służąc do ewakuacji uszkodzonych pojazdów, holowania czołgów, wykonywania napraw awaryjnych oraz wsparcia inżynieryjnego. Pomimo wprowadzenia nowocześniejszego WZT-3 na podwoziu T-72 od lat 90., WZT-2 nadal pozostaje w wyposażeniu Wojska Polskiego i Kolejowego Ratownictwa Technicznego.
Od roku 2004 w czynnej służbie w Wojsku Polskim pozostawało około 80 egzemplarzy WZT-2. Przed rokiem 2022 liczba ta wynosiła około 40 sztuk. Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych informuje, że obecnie w Siłach Zbrojnych RP znajduje się około 300 egzemplarzy pojazdów z rodziny WZT, z czego nieokreślona większość to WZT-2. W latach 2019-2024 wyremontowano i oddano do użytkowania 23 pojazdy WZT.
Współczesne wyzwania i znaczenie
WZT-2 jest stałym elementem w procesie szkolenia Wojska Polskiego, mimo ponad 40 lat służby. Żołnierze regularnie doskonalą swoje umiejętności na tych pojazdach, np. ćwicząc prowadzenie ognia z wielkokalibrowego karabinu maszynowego DSzK kal. 12,7 mm. Przykładem są ćwiczenia żołnierzy 2. Flandryjskiego Batalionu Czołgów (wchodzącego w skład 34. „Hetmańskiej” Brygady Kawalerii Pancernej) oraz 82. Oleśnickiego Batalionu Ewakuacji Sprzętu (wchodzącego w skład 10. Opolskiej Brygady Logistycznej).
Mimo swojej trwałości i funkcjonalności, WZT-2 jest już rozwiązaniem niewystarczającym do pełnego wspierania nowoczesnych czołgów podstawowych, takich jak PT-91 czy Leopard 2, ze względu na ich większą masę (WZT-2 o masie 34 ton nie może holować cięższych od siebie czołgów) oraz udźwig żurawia, który nie zawsze wystarcza do demontażu wielu komponentów. Dodatkowo, opancerzenie WZT-2 wykazuje brak odporności na zagrożenia współczesnego pola walki. Niemniej jednak, jego pomoc jest często nieoceniona w kontekście lżejszego sprzętu oraz w procesach szkoleniowych.
Pojazdy te są obecnie wykorzystywane przez takie kraje jak Polska, Irak, Indie oraz być może Ukraina. Pewna ich liczba jest także eksploatowana przez Polskie Koleje Państwowe w ramach Kolejowego Ratownictwa Technicznego.