Orka to jeden z najbardziej energochłonnych zabiegów uprawowych, wymagający precyzyjnego ustawienia maszyn i odpowiedniego przygotowania ciągnika. Niewłaściwe dobranie parametrów pracy lub błędy operatora mogą prowadzić do wzrostu zużycia paliwa, spadku wydajności oraz niekorzystnego wpływu na strukturę gleby.
Analiza zużycia paliwa i czynników wpływających na efektywność orki
Pomiary spalania, przeprowadzone za pomocą zestawu maszyn składającego się z pięcioskibowego pługa obrotowego Kuhn Vari-Master On-Land oraz ciągnika John Deere 7R 250, pozwoliły zidentyfikować kluczowe czynniki wpływające na zużycie paliwa.
Wpływ ciśnienia w ogumieniu
Częstym błędem operatorów jest stosowanie zbyt wysokiego ciśnienia w ogumieniu, co w warunkach polowych, zwłaszcza podczas orki, znacząco zwiększa zużycie paliwa. Pomiary wykazały, że opony napompowane do ciśnienia 2 barów spowodowały wzrost zużycia paliwa o blisko 0,7 l/ha. Aby zapewnić sprawne przenoszenie mocy na podłoże, optymalny współczynnik poślizgu dla opon powinien wynosić 10-15%. Rekomenduje się stosowanie opon o maksymalnej średnicy i dużej szerokości, a także opon w standardzie VF (Very High Flexion), które wytrzymują duże obciążenie przy niższym ciśnieniu. Narzędzia takie jak MICHELIN AGROPRESSURE mogą pomóc w ustaleniu idealnego ciśnienia.
Głębokość pracy przedpłużków
Zwiększenie głębokości pracy przedpłużków o 5 cm względem optymalnego położenia przełożyło się na wzrost zużycia paliwa o 0,75 l na każdy hektar. Wniosek jest taki, że głębokość pracy przedpłużków powinna być jak najmniejsza, jednocześnie gwarantując poprawne przyoranie resztek pożniwnych.
Głębokość orki
Zwiększenie głębokości orki do 30 cm spowodowało znaczny wzrost zużycia paliwa o 3,5 l/ha, głównie z powodu pracy lemieszy w warstwie tzw. podeszwy płużnej. Nawet tak głęboka orka nie rozluźnia tej zagęszczonej warstwy, a jedynie ją przesuwa. W celu zmniejszenia kosztów paliwa i poprawy struktury gleby zaleca się spłycanie orki i zamienne stosowanie z ciężkimi agregatami uprawowymi.
Jak prawidłowo ustawić pług obrotowy? | FARMER.PL
Obciążnik na przednim TUZ-ie
Pomiary wykazały, że na lekkiej glebie, gdzie ciągnik miał zapas siły uciągu, dodatkowy obciążnik stanowił niepotrzebny balast, zwiększając opory przetaczania i zużycie paliwa. Włączony napęd dociążonej przedniej osi powodował również zwiększony poślizg. Przed rozpoczęciem cięższych prac uprawowych zawsze należy sprawdzić, czy obciążnik jest konieczny, wykonując testowe przejazdy z obciążnikiem i bez, porównując zużycie paliwa.
Praca na caliźnie
Praca wszystkich kół ciągnika na caliźnie, czyli poza bruzdą, może zmniejszyć zużycie paliwa o blisko 3 l/ha, co oznacza ograniczenie spalania o ponad 16%. Eliminuje to problem ugniatania spulchnionej gleby przez koła toczące się w bruździe oraz zmniejsza ugniatanie dna bruzdy. Ten sposób pracy wymaga specjalnego pługa oraz wprawnego operatora lub ciągnika wyposażonego w układ automatycznego prowadzenia równoległego.
Szerokość orki
Zwiększenie szerokości pługa do maksymalnej wartości (2,75 m) skutkowało zmniejszeniem zużycia paliwa o 2,6 l/ha (blisko 14%). Zwiększając szerokość skiby, zwiększa się również wydajność pracy. W miarę możliwości należy stosować jak największe szerokości robocze pługów, dostosowując je do siły uciągu ciągnika (najlepiej, gdy jest obciążony w 80%). Orka wąskoskibowa jest bardziej energochłonna, a zmniejszanie szerokości roboczej powinno być stosowane tylko w koniecznych przypadkach.
Niewłaściwa regulacja punktu ciągu
Niewłaściwa regulacja punktu ciągu szybciej objawia się problemami z utrzymaniem prostoliniowego toru jazdy niż poprzez zwiększenie zużycia paliwa. Punkt pociągowy, odpowiedzialny za zrównoważenie pługa, powinien znajdować się w pobliżu przedniej osi ciągnika, co ogranicza siły boczne działające na ciągnik i zmniejsza poślizgi kół.
Przygotowanie ciągnika i pługa do orki
Prawidłowe ustawienie ciągnika i pługa jest kluczowe dla efektywności i oszczędności. Ciągnik powinien tworzyć z pługiem zwarty agregat. Optymalne warunki współpracy zapewnia ciągnik z napędem na 4 koła, dobrym udźwigiem podnośnika i dobrą równowagą podłużną. Ciągnik zagregatowany z pługiem powinien posiadać 20% zapasu mocy w stosunku do naturalnych oporów roboczych, co gwarantuje mniejsze poślizgi kół i odpowiednią prędkość orki (minimum ok. 6 km/h).
Ustawienie cięgieł i łańcuchów
- Przeguby dolnych cięgieł trójpunktowego układu zawieszenia należy ustawić na jednakowej wysokości od podłoża.
- Wieszaki powinny umożliwiać opuszczanie dolnych cięgieł na około 20 cm poniżej osi zawieszenia pługa, zapewniając jednocześnie wystarczającą wysokość podnoszenia do transportu i obrotu.
- Łańcuchy ograniczające dolne cięgła należy wyregulować tak, aby pług mógł się swobodnie odchylać na boki.
Rozstaw kół ciągnika
Rozstaw kół ciągnika należy dostosować do szerokości pierwszej skiby pługa, przy czym rozstaw kół przednich nie może być mniejszy od rozstawu kół tylnych. Może być nawet nieco szerszy, do około 10 cm.
Poziomowanie pługa
Podstawowym warunkiem prawidłowej pracy pługa jest jego wypoziomowanie w kierunku podłużnym i poprzecznym. Rama pługa powinna być podczas orki równoległa do pola. Regulacji podłużnej dokonuje się za pomocą łącznika górnego, a poprzecznej prawym wieszakiem układu zawieszenia lub śrubą zderzakową w pługach obracalnych. Grządziele korpusów powinny być prostopadłe do terenu.
Ustawienie szerokości orki
Szerokość orki ustawia się za pomocą dwóch regulacji: poprzecznej (szerokość pierwszej skiby) i podłużnej. Regulacja poprzeczna polega na przesunięciu ramy z korpusami tak, aby dziób lemiesza pierwszego korpusu był oddalony od ścianki bruzdy na odległość równą nominalnej szerokości korpusu. Regulacja podłużna ustawia pług pod takim kątem, aby uzyskać nominalną szerokość roboczą i optymalny nacisk płozy na ściankę bruzdową.
Regulacja szerokości orki w trakcie pracy
Nowoczesne pługi oferują płynną regulację szerokości orki (od 30 do 55 cm), co ułatwia dostosowanie do mocy ciągnika i warunków glebowych. Taka możliwość regulacji w czasie pracy ułatwia omijanie przeszkód i pracę na polach o nieregularnym kształcie.
Regulacja głębokości orki
W pługach ciągnikowych stosowane są trzy rodzaje regulacji głębokości orki:
- Pozycyjna (kopiująca): Nastawiana za pomocą koła kopiującego lub podporowego oraz podnośnika hydraulicznego. Zalecana na płaskim terenie, przy dużej zmienności zwięzłości gleby.
- Siłowa: Polega na dociążeniu kół napędowych ciężarem pługa, zwiększając siłę uciągu. Stosowana, gdy jednakowa głębokość pracy nie jest najważniejsza. Daje wzrost wydajności przy jednoczesnym zmniejszeniu zużycia paliwa do 10%.
- Mieszana: Połączenie regulacji pozycyjnej i siłowej. Pozwala wykorzystać zalety obu, zmniejszając reakcję podnośnika na zmiany oporu pługa. Stosowana na polach pofałdowanych i o zmiennej zwięzłości gleby.
Skutki niewłaściwej orki i metody zapobiegania
Podeszwa płużna
Jednym z negatywnych zjawisk związanych z orką jest tzw. podeszwa płużna, czyli nadmiernie zagęszczone podglebie. Można ograniczyć jej narastanie poprzez coroczną zmianę głębokości orki, stosowanie ogumienia o mniejszych naciskach i unikanie orki, gdy gleba ma nadmierną wilgotność. Likwidację podeszwy płużnej najlepiej przeprowadzić głęboszowaniem lub dwuwarstwową orką.
Nadmierne wymieszanie warstw gleby
Zbyt głęboka orka, zwłaszcza na polach z płytką warstwą orną, może prowadzić do nadmiernego wymieszania warstw gleby, wynosząc na powierzchnię jałową martwicę i zbyt głęboko przyorując bogatą w mikroorganizmy warstwę górną. Głębokość orki należy ustalać, uwzględniając wymagania roślin i warunki glebowe.
Poślizgi kół ciągnika
Orka to praca wymagająca wysokiego momentu obrotowego. Niewystarczająca trakcja opon prowadzi do dużego poślizgu. Aby temu zapobiec, zaleca się wybór opon o maksymalnej średnicy i dużej szerokości. Można również dociążać przód pojazdu lub stosować obciążniki kół, a alternatywnie napełniać opony wodą. Wyposażenie ciągnika w koła bliźniacze podwaja powierzchnię kontaktu z podłożem, zwiększając wydajność.