Wprowadzenie na rynek wczesnych lat 70. ciągników serii "51-81" przez firmę Renault stanowiło znaczący krok naprzód dla francuskiego producenta. Historia tej serii, a zwłaszcza jej potencjalne związki z polskimi prototypami Ursusa serii U, budzi zainteresowanie i wymaga szczegółowej analizy.
Geneza Współpracy i Potencjalne Wpływy Ursusa
W 1970 roku firma Renault prowadziła testy prototypowych ciągników Ursus serii U. Początkowe plany zakładały wykorzystanie przez Francuzów polskich silników, a być może nawet całych konstrukcji. Niestety, kontrakt ten nie doszedł do skutku, co zaowocowało pojawieniem się nowych modeli Renault dwa lata później.
Po publikacji artykułu na temat prototypów Ursusa serii U, francuski kolekcjoner traktorów marki Ursus, Patrick Lemierre, zwrócił uwagę na podobieństwo ciągników Renault debiutujących w 1972 roku do polskich prototypów. Pojawiła się wówczas hipoteza, czy Renault nie mogło skopiować pewnych rozwiązań z testowanych Ursusów, zwłaszcza że w 1970 roku obie firmy nawiązały współpracę opartą na ustnych uzgodnieniach, bez formalnej umowy.
Historia tej współpracy rozpoczęła się w marcu 1970 roku, kiedy to polska delegacja, w skład której wchodzili Tadeusz Maliszewski (dyrektor techniczny ZM Ursus), inż. Henryk Szczygieł (ZDCR) oraz Janusz Fudalej (dyrektor Zjednoczenia Przemysłu Ciągników i Maszyn Rolniczych), udała się na paryskie targi SIMA. Celem wizyty było znalezienie partnera do produkcji nowych ciągników serii U. Szczególnie zainteresowano się firmą Renault, która podobnie jak Ursus, borykała się z problemem niejednolitej oferty ciągników, zróżnicowanych pod względem silników i technologii.
Podczas wizyty na targach, polska delegacja zauważyła brak ciągłości w prezentowanych typach ciągników Renault oraz fakt, że francuska firma korzystała z silników produkcji RFN. Okazało się, że produkcja ciągników stanowiła dla Renault jedynie poboczny kierunek działalności, mimo zobowiązań wobec rządu. Francuzi przyznali się do braku środków na uruchomienie produkcji nowych jednostek napędowych oraz do wygasającej w 1975 roku umowy na dostawę silników z RFN. Posiadali jednak nowy zakład montażowy, co stanowiło szansę na współpracę.
Tadeusz Maliszewski złożył dyrekcji Renault propozycję współpracy, która spotkała się z zainteresowaniem. Renault, jako największy producent traktorów nad Sekwaną, wyraził chęć zakupu polskich silników i skrzyń biegów opracowywanych dla nowej serii U. Według relacji Maliszewskiego, latem tego samego roku doszło do wizyty przedstawicieli Renault w Polsce. Francuzi mieli podjąć decyzję o zakupie polskiego silnika oraz ciągnika o mocy 60 KM, którego brakowało w ich ofercie. Należy podkreślić, że nawet po tym spotkaniu nie spisano oficjalnej umowy, a porozumienie miało charakter "dżentelmeński".
Tadeusz Maliszewski wspominał w 1982 roku, że testy silników przebiegły pomyślnie, a uzgodniono również niezbędne zmiany, dostosowujące napędy do wymagań rynku europejskiego. Decyzja rządu akceptująca projekt rozwoju przemysłu ciągnikowego była już na ukończeniu, jednak zmiana ekipy rządowej w Polsce uniemożliwiła finalizację porozumienia. Brak formalnej umowy martwił Francuzów, którzy wysyłali pisma do Ursusa z zapytaniem o dalsze postępy. W maju 1971 roku delegacja z Ursusa udała się do Paryża, jednak polscy inżynierowie nie posiadali uprawnień do podpisywania dokumentów. Współpraca zakończyła się w sposób niekorzystny dla obu stron. Renault poniosło straty finansowe, a polska strona nie była w stanie zagwarantować zwrotu poniesionych kosztów. Według doniesień z 1982 roku, dyrektor techniczny pionu maszyn rolniczych Renault odebrał sobie życie w wyniku tej sytuacji. Po wizycie w Polsce, z Francji miały wrócić dwa nie w pełni sprawdzone traktory oraz nadzorujący badania inżynier.
Ewolucja Konstrukcji Ciągników Renault
Historia ciągników Renault o kanciastym designie sięga końca lat 60. W 1967 roku francuska marka wprowadziła modele 86 i 88, wyposażone w dwa rodzaje silników: chłodzony powietrzem MWM oraz chłodzony cieczą Renault. W 1969 roku gamę uzupełnił model 89 z chłodzonym cieczą silnikiem MWM o mocy 60 KM. W tym samym roku pojawiły się również mocniejsze modele 94 (72 KM z silnikiem MWM chłodzonym powietrzem) i 96 (82 KM z silnikiem MWM chłodzonym cieczą). W modelach tych można dostrzec stylistyka charakterystyczną dla późniejszych maszyn z lat 70., w tym fabrycznie montowaną kabinę bezpieczeństwa z płaską podłogą.
Kolejne lata przyniosły dalsze modyfikacje oferty. W 1969 roku wprowadzono model 92 (62 KM) z 3-cylindrowym silnikiem MWM stosowanym w modelu 89. Wiosną 1970 roku zadebiutował pierwszy Renault z 6-cylindrowym silnikiem - model 98 o mocy 90 KM. Już ten przegląd pokazuje, że wspomnienia inżynierów z Ursusa niekoniecznie pokrywają się z rzeczywistością. Renault dążyło do unifikacji silników, korzystając z konstrukcji MWM (chłodzonych powietrzem i płynem) oraz własnych jednostek. Przednie osie napędowe pochodziły od ZF.
Pod koniec 1972 roku wprowadzono znaczące zmiany w ofercie Renault. Odnowiono gamę ciągników o mocy poniżej 50 KM, tworząc serię 301-461 z silnikami MWM (chłodzonymi powietrzem) o mocach od 30 do 46 KM. Najmniejszy model korzystał z silnika dwucylindrowego, a kolejne wersje z silników trzycylindrowych. Standardem stała się skrzynia biegów 10+2 z biegami pełzającymi.
W tym samym roku wprowadzono modele Renault 551 i 651 z serii "51". Mimo pewnych podobieństw do Ursusa, nawiązywały one głównie do wyglądu i konstrukcji modeli 94-98. Kształt maski nowych Renault był niemal identyczny z maskami modeli z lat wcześniejszych, co sugeruje, że to Ursus dostosował kształt swojej maski (stając się węższa i bardziej kanciasta) do wymagań Renault, umożliwiając wymienne stosowanie elementów "plug & play".
Wśród nowości wprowadzonych w serii 51 znalazła się nowa, w pełni zsynchronizowana skrzynia biegów z 4 przełożeniami w 3 zakresach (12+3). W późniejszych modelach stosowano skrzynie ZF, jednak w serii 51 używano własnej konstrukcji o kodzie B03.3, która pracowała w modelach 551, 551.4, 556, 651, 651.4 do września 1978 roku. Przekładnia ta była przedmiotem rozmów między Renault a Ursusem. Polskie prototypowe skrzynie biegów w serii U (np. w U-710 Trimat) oferowały układ 12+3, ale mogły się różnić konstrukcją. Według Zbigniewa Szydelskiego, prototypowe skrzynie miały 3 biegi plus wsteczny i 4-biegowy reduktor (łącznie 12+4). Po uwagach Renault, w nowszych prototypach stosowano skrzynie trzywałkowe. Ostateczne porównanie wymagałoby szczegółowej analizy obu konstrukcji.
Układ hydrauliczny w serii 51 był podobny do tego stosowanego w mniejszych modelach. Jednym z ciekawszych rozwiązań był system Tracto-Control, będący hydraulicznym podnośnikiem tylnym. W wersji mechanicznej umożliwiał regulację pozycji, siły i reakcji podnośnika, precyzyjne ustawienie wysokości narzędzia, dostosowanie siły podnośnika do oporu gleby, zapobiegając poślizgowi kół i utrzymując stałą głębokość pracy. Podobny system, Agrocontrol, stosowany był w Ursusach, jednak francuski Tracto-Control wprowadzono już w 1966 roku w serii Super D.
W 1972 roku, oprócz modeli serii "51", dostępne były również ciągniki z osłoną przeciwsłoneczną lub kabiną Timmermann. Pod koniec 1973 roku serię rozszerzono o modele 751 i 851. Mocniejsze wersje wyposażono w turbodoładowany, 4-cylindrowy silnik MWM chłodzony cieczą. Zwiększono udźwig do 2750 kg, a skrzynia biegów oferowała więcej możliwości (12+12). Modele 751, 781, 851S były wyposażone w skrzynię biegów Renault typu B 04, która różniła się od konstrukcji B 03.
Seria "51" została zmodernizowana w latach 1977-1979 do serii 81 i produkowana była do 1980 roku. Od 1980 roku w modelach S zwiększono moment obrotowy silnika, prędkość jazdy wzrosła do około 30 km/h, a skrzynie biegów (poza najmniejszym modelem) oferowały większy wybór przełożeń (12+12).
Ciekawostką jest fakt, że dla modeli 551S i 651S firma Renault opracowała własną przednią oś napędową. Przednie osie większych modeli z napędem na cztery koła były konstrukcjami Carraro z automatyczną blokadą, stosowanymi również w serii Massey Ferguson 600.
Historia serii "ursusopodobnej" zakończyła się w połowie lat 80. W 1985 roku wycofano model 781S, a w kolejnych latach z rynku zniknęły pozostałe modele tej serii.
Modele z 6-Cylindrowymi Silnikami i Seria TX
Na początku 1974 roku wprowadzono pierwsze 6-cylindrowe modele nowej serii: 951 i 1151 z silnikami MWM o odpowiedniej pojemności skokowej. Podstawowa technologia tych modeli była zbliżona do tej stosowanej w mniejszych modelach 751 i 851. Nieco później pojawił się model 1451 (145 KM z turbodoładowaniem), który wprowadził Renault do nowej klasy wydajności, choć nie odniósł spodziewanego sukcesu.
W przypadku modelu 1451 zastosowano skrzynię biegów ZF 16+6, używaną również przez firmy International Harvester i Fendt. Mimo umowy z Carraro, przednia oś pochodziła od ZF.
W 1976 roku model 1151 został zastąpiony przez mocniejszy model 1181 (118 KM zamiast 115 KM) o udźwigu 4150 kg. Rok później model 951 zastąpiono modelami 891 i 981. Pod koniec 1980 roku 6-cylindrowe modele Renault otrzymały oznaczenie "S" i nową kolorystykę (żółto-antracytową). Największy model 1451 wycofano ze sprzedaży w oczekiwaniu na serię TX, która zadebiutowała w kolejnym roku.
Sukcesy i Charakterystyka Serii 51-81
Serie te odniosły we Francji znaczący sukces, ciesząc się dużą popularnością. Przyczyniła się do tego korzystna polityka cenowa i zaangażowanie dealerów w skup używanych ciągników w rozliczeniu. Silniki MWM były cenione za niezawodność, skrzynie biegów osiągnęły odpowiedni poziom, a same ciągniki były proste w obsłudze, uniwersalne i stanowiły idealny wybór dla średniej wielkości gospodarstw rolnych.
W latach 80. seria "51-81" zaczęła się starzeć, a marka Renault wprowadzała już nowoczesne modele TX. Zdaniem autorów, podobieństwo do Ursusa serii U jest głównie wizualne i nie ma dowodów na to, by krótkotrwała współpraca zaowocowała implementacją konkretnych rozwiązań Ursusa w całości. Niemniej jednak, doświadczenia z testowania polskich maszyn z pewnością wykorzystano przy projektowaniu własnych konstrukcji.
Stan Techniczny i Koszt Użytkowania
Wiele dostępnych modeli Renault z tej serii jest mocno wyeksploatowanych. Podobnie jak w przypadku wielu zachodnich marek, części zamienne mogą być trudnodostępne i wymagać sprowadzania z zagranicy. Dodatkowym wyzwaniem może być niechęć niektórych mechaników do naprawy starszych i mniej popularnych maszyn.
Ceny używanych ciągników Renault serii 51-81 wahają się od około 20 tys. zł za najmniejsze i najstarsze egzemplarze z napędem na jedną oś, poprzez 30-40 tys. zł za pojazdy w dobrym stanie z napędem na cztery koła, do 45-50 tys. zł za nowsze modele. Renault oferują większy komfort, lepsze skrzynie biegów i większą moc w porównaniu do Ursusa czy Zetora, co może uzasadniać wyższe koszty serwisu.
Dane Techniczne Renault 70-34 PX
Model Renault 70-34 PX, produkowany w latach 1989-1993, reprezentuje późniejszą generację ciągników tej marki. Posiada silnik Diesla Perkins 4-236 o pojemności 3.9 litra, generujący moc 65 KM (48.5 kW) przy 2250 obr./min. Jest to jednostka 4-cylindrowa, o przeciętnych osiągach, ale efektywna i oferująca dobry stosunek kosztów do osiągów.
Ciągnik wyposażony jest w napęd 4x4 (MFWD, 4WD), stały rozkład sił na wszystkie koła oraz mechaniczne sprzęgło. Układ kierowniczy jest hydrostatyczny. Hamulce tarczowe, mokre, z pojedynczą tarczą. Wałek odbioru mocy (WOM) pracuje z prędkością 540 obr./min. i jest sterowany ręcznie.
Wymiary ciągnika to: długość 3919 mm, wysokość 2441 mm, rozstaw osi 2360 mm. Ciężar własny wynosi od 3230 kg. Dopuszczalna masa całkowita przyczepy bez hamulca to 1500 kg.
Skrzynia biegów oferuje 12 przełożeń do przodu i 12 do tyłu. Układ hydrauliczny posiada podnośnik, którego wydajność i ciśnienie pompy nie są precyzyjnie określone. Wyposażenie obejmuje górny zaczep transportowy.
