Ursus C-330 to ciągnik, który zna niemal każdy rolnik w Polsce - bez względu na to, czy miał okazję nim pracować, czy tylko słyszał opowieści starszego pokolenia. Popularny „Ciapek” zyskał miano maszyny niezawodnej, ekonomicznej i uniwersalnej. Przez lata był podstawowym narzędziem pracy w tysiącach gospodarstw rolnych, zwłaszcza tych mniejszych. Prostota budowy, łatwość serwisowania i dostępność części sprawiły, że Ursus C-330 do dziś ma liczne grono entuzjastów. W świecie polskiej motoryzacji rolniczej trudno znaleźć konstrukcję, która dorównałaby temu legendarnemu modelowi pod względem rozpoznawalności i trwałości.
Historia i Rozwój Ursusa C-330
Choć historia marki Ursus sięga końca XIX wieku, to prawdziwy przełom w rolnictwie przyniosły dopiero powojenne konstrukcje. W latach 60. XX wieku zapotrzebowanie na lekki, wszechstronny ciągnik do mniejszych gospodarstw było ogromne. Ciągnik Ursus C-330 to jeden z najważniejszych modeli w historii polskiej mechanizacji rolnictwa.
Początki i Poprzednicy
Pierwszym ciągnikiem z tej serii był Ursus C-325, produkowany od 1959 roku. Był to pierwszy powojenny ciągnik całkowicie polskiej konstrukcji, wyposażony w dwucylindrowy silnik wysokoprężny o mocy 25 KM. Choć dobrze przyjęty przez rolników, szybko ujawniły się jego ograniczenia. W odpowiedzi na te niedostatki, inżynierowie z Ursusa opracowali model C-328, który trafił na rynek w 1963 roku. Ursus C-328 był poprawioną wersją C-325, ale jeszcze nie doskonałą.
Narodziny Legendy: Ursus C-330
Prawdziwym przełomem okazał się dopiero Ursus C-330, którego produkcję rozpoczęto 1 lipca 1967 roku. W przypadku Ursusa C-330 lata produkcji obejmują okres od 1967 do 1987 roku. W ciągu tych dwóch dekad wyprodukowano kilkaset tysięcy egzemplarzy, z których wiele pracuje do dziś. Model ten był następcą C-325 i poprzednikiem popularnego C-360, ale zyskał własną tożsamość dzięki kompaktowym wymiarom i wyjątkowej niezawodności. Produkowany w warszawskich zakładach Ursus, trafił nie tylko na krajowy rynek, ale też do wielu państw bloku wschodniego. Ciągnik C-330 powstał w ramach gruntownej modernizacji (drugiego stopnia) i zastosowano w nim większość rozwiązań, które opracowano w latach 1960-1961 w ciągnikach prototypowych. Ciągnik C-330 szybko zdobył ogromną popularność wśród rolników dzięki swojej prostocie, niezawodności i niskim kosztom eksploatacji.
Modernizacje i Wersje Eksportowe
Na sukces C-330 złożyło się wiele czynników, przede wszystkim prostota konstrukcji. W stosunku do poprzednika, moc silnika w Ursusie C-330 wzrosła nieznacznie - o 2 KM, co odbyło się poprzez zmiany układu ssąco-wydechowego. Ułatwiono też rozruch, dodając podgrzewacz w rurze ssącej i zwiększając moc rozrusznika. Wyższy pobór prądu wymusił zastosowanie akumulatorów 190Ah (później 160Ah) oraz 150-watowej prądnicy. Jednak najważniejszą zmianę stanowił przedni wspornik wraz z osią o przekroju rurowym. Dzięki temu możliwy stał się montaż ładowaczy czołowych oraz obciążników.
Dla Ursusa bardzo istotny kierunek przedstawiał eksport. Już w momencie projektowania C-330 powstała jego odmiana eksportowa C-335. Od krajowego ciągnika różniła się podnośnikiem hydraulicznym zaopatrzonym w siłową regulację głębokości pracy narzędzia. Ursus miał również niemały wkład w rozwój rolnictwa Indii, gdzie w ramach umowy z firmą Escort w Faridabad zbudowano od podstaw montownię. Do 1975 r. powstało tam aż 50 tys. ciągników Escort 335, które są produkowane do dnia dzisiejszego. Jednym z głównych odbiorców była także dawna Jugosławia.
Wady i Zalety
Zaletą Ursusa C-330 była także niska masa, która czyniła ciągnik idealnym do prac w lekkim terenie, sadach, ogrodnictwie czy jako pojazd pomocniczy. Posiadał dwustopniowe sprzęgło, dzięki czemu mógł współpracować nawet z prasą kostkującą Sipma Z224/1 oraz kosiarką rotacyjną o szerokości roboczej 165 cm. Charakteryzowała go wszechstronna funkcjonalność w małych gospodarstwach rolnych oraz łatwość uruchomienia w okresie zimowym, co wynikało z możliwości obniżenia ciśnienia sprężania za pomocą odprężnika, posiadania świec żarowych, a także możliwości wlania gorącej cieczy do układu chłodzenia.
C-330 nie był jednak pozbawiony wad. Dla wielu rolników problemem okazywał się brak kabiny w starszych wersjach, co w chłodne lub deszczowe dni oznaczało niską wygodę pracy. Niewielka moc ograniczała możliwości w cięższych pracach polowych - orka w twardej ziemi czy praca z dużymi maszynami były poza jego zasięgiem. Skrzynia biegów miała ograniczony zakres przełożeń, co wpływało na komfort jazdy. Wśród wad wymieniano również zbyt małą liczbę biegów (zwłaszcza brak biegu pomiędzy 4 i 5), nieszczelną kabinę i brak ogrzewania (w nowszych modelach kabina jest szczelna), wolną pompę oraz słabe mocowanie ładowacza czołowego. Pojawiły się również usterki osprzętu świadczące o problemach jakościowych kooperantów, najwięcej zastrzeżeń było do pasków klinowych, instalacji paliwowej, uszczelniaczy oraz licznika motogodzin.
Koniec Produkcji i Ostatnie Modernizacje
Mimo że ciągniki C-335 były wyrobami na światowym poziomie, z czasem Ursus przestał nadążać za nowymi wymogami. Zagraniczni odbiorcy żądali indywidualnych kompletacji, a w warunkach zrzeszenia Ursus nie było możliwości realizacji krótkich serii. Sytuację jakościową pogorszył kryzys lat 80. Ciągnik przestał też spełniać warunki ergonomii i nie doczekał się bezpiecznej kabiny. Pogorszyło się też jego wyposażenie. Mimo to na rynku krajowym na ciągnik czekała rzesza chętnych. Przy rozwijającej się inwestycji związanej z uruchomieniem wytwarzania ciągników licencyjnych MF, zapadła decyzja o zaprzestaniu produkcji C-330. W lipcu 1986 r. pojawiła się ostatnia istotna modernizacja - Ursus C-330M, nazwany potocznie „Emką”. W ciągniku tym wzmocniono łożyskowanie skrzyni biegów i tylnego mostu. Starano się też wyeliminować wyskakiwanie biegów, przecieki w okolicy bębna hamulcowego i wału kół tylnych. Ciekawostką jest, że niektóre zmodernizowane wersje, jak C-330M, były produkowane jeszcze w latach 90., a nawet sporadycznie remontowane i składane do dziś. Ursus C-330M nie cieszył się aż tak dużym uznaniem wśród nabywców jak jego poprzednik. W tym czasie zakład doświadczalny Ursusa rozwijał konstrukcję. Warto wspomnieć chociażby o przygotowanym w 1987 r. prototypie C-330-3P z 38-konnym silnikiem Perkinsa, którego planowana produkcja nie doszła do skutku. Podobny los spotkał inny prototyp - C-330 4x4 - z napędem na cztery koła. Ostatni egzemplarz C-330M opuścił fabrykę w pierwszym kwartale 1993 r.
Dane Techniczne Ursusa C-330
Ciągnik Ursus C-330 to bezramowa konstrukcja czterokołowa z napędem na tylną oś, przeznaczony głównie do wykonywania prac w rolnictwie, ale także w transporcie gospodarczym. Jest produktem wielokrotnej modernizacji ciągników lekkich, od protoplasty C-325 poprzez jego następców C-328, C-330 i C-335.
Silnik
- Typ silnika: S312c wysokoprężny, czterosuwowy, 2-cylindrowy, rzędowy, z bezpośrednim wtryskiem paliwa, chłodzony cieczą.
- Pojemność skokowa: 1960 cm³ (ok. 1962 cm³).
- Moc znamionowa: 22,3 kW (30,5 KM wg DIN, 30 KM) przy 2200 obr./min (35 KM według SAE).
- Moment obrotowy: 99,96 Nm (10,2 kGm) przy 1600-1800 obr./min.
- Stopień sprężania: 17:1.
- Ciśnienie wtrysku: 13,2 MPa (135 kG/cm²).
- Jednostkowe zużycie paliwa: 265 g/kWh (195 g/KMh) - teoretyczne. W praktyce 3-5 l/mth.
- System smarowania: Pod ciśnieniem i rozbryzgiem, z filtrem oleju pełnego przepływu PP-8,4.
- Filtr powietrza: Mokry z cyklonem.
- Chłodzenie: Cieczą o wymuszonym obiegu, regulowane termostatem.
- Masa suchego silnika: 320,5 kg.
- Pojemność zbiornika paliwa: około 35 litrów.
Układ Napędowy
- Sprzęgło: Dwustopniowe, suche, tarczowe, cierne.
- Skrzynia biegów: Mechaniczna, z kołami zazębionymi na stałe oraz reduktorem, zapewniająca 6 biegów do przodu i 2 wsteczne.
- Mechanizm różnicowy: Blokowany mechanicznie.
- Oś przednia: Nienapędzana, sztywna.
- Zakres prędkości jazdy: 1,87 - 23,44 km/h.
Układ Kierowniczy i Hamulcowy
- Mechanizm kierowniczy: Przekładnia zębata stożkowa, dwukrążkowy.
- Hamulce: Szczękowe, bębnowe, sterowane mechanicznie, niezależne na oba koła tylne.
Układ Agregowania i WOM
- Trzypunktowy układ zawieszenia (TUZ): Kategoria II wg ISO, z podnośnikiem hydraulicznym.
- Udźwig na końcach dźwigni dolnych: 6,9 kN (700 kG), lub 750 kg w wersji C335.
- Pompa hydrauliczna: Wydajność 20 l/min, ciśnienie nominalne 11,0 MPa (max: 13,5 MPa), bez regulacji automatycznej, z możliwością dociążania.
- Liczba szybkozłączy hydrauliki zewnętrznej: 2 lub 4.
- Wał odbioru mocy (WOM) tylny: Zależny i niezależny, 540 obr./min.
- Moc z WOM: 19,8 kW (27 KM) z końcówką typu 1 (540) przy znamionowej prędkości obrotowej silnika.
- Zaczepy: Wahliwy, do przyczep jednoosiowych, górny zaczep transportowy.
Polski zapomniany ciągnik górski na bazie Ursusa C-330
Wymiary i Masa
- Długość: 308 cm (3080 mm).
- Szerokość: 159 cm (1490-1590 mm, w zależności od opon i ustawienia kół).
- Wysokość: 199 cm (do 2180 mm).
- Rozstaw osi: 1820 mm.
- Rozstaw kół przednich: 1350, 1500, 1650 mm.
- Rozstaw kół tylnych: 1250, 1350, 1400, 1500, 1600, 1700, 1750, 1850 mm.
- Ogumienie kół przednich: 6.00-16.
- Ogumienie kół tylnych: 12,4/11-28 (standard) lub 11,2/10-28 lub 9,5/9-32 (do upraw międzyrzędowych).
- Masa ciągnika bez obciążenia i kabiny: 1675 kg.
- Masa ciągnika w kompletacji standardowej (z dodatkowymi masami obciążającymi, bez kabiny i wody w oponach): 1901 kg.
- Masa ciągnika z obciążnikami i kabiną: 2170 kg.
- Masa ciągnika z obciążnikami, kabiną i kołami tylnymi napełnionymi wodą: 2434 kg.
- Maksymalna masa wody w ogumieniu kół tylnych 12,4-28: 264 kg.
Zastosowanie
Ciągnik ten był i jest poszukiwany i chętnie kupowany. Jest przeznaczony do pracy na gospodarstwach do 15 ha i pomocniczo w większych. W podorywce może współpracować z pługiem 5x25 cm (w cięższych warunkach 4x25cm), a w orce głębokiej z pługiem 2x30 cm. Bardzo wiele egzemplarzy pracuje także przy wyrębach lasu ze względu na małe wymiary, ekonomię oraz dużą trwałość.