Marka Ursus od lat jest synonimem polskiego rolnictwa, a jej ciągniki, zarówno starsze, kultowe modele, jak i te nowsze, nadal cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem wśród rolników. Województwo Opolskie, z jego rozwiniętym sektorem rolnym, jest jednym z regionów, gdzie używane ciągniki Ursus są chętnie poszukiwane i dostępne na rynku wtórnym. Niniejszy przewodnik ma na celu przybliżenie historii firmy, charakterystyki najpopularniejszych modeli oraz wskazówek dotyczących zakupu tych maszyn.
Historia Marki Ursus - Od Armatury do Giganta Rolniczego
Początki i Pierwsze Silniki
W 1893 roku Ludwik Rossman, Kazimierz Matecki, Emil Schönfeld, wraz z czterema przedsiębiorcami: Stanisławem Rostkowskim, Aleksandrem Radzikowskim, Karolem Strassburgerem i Ludwikiem Fijałkowskim założyli w Warszawie przedsiębiorstwo o nazwie Towarzystwo Udziałowe Specjalnej Fabryki Armatur. Zafascynowani powieścią „Quo Vadis”, akcjonariusze postanowili nadać firmie nową nazwę, która miała się kojarzyć z mocą i siłą - Ursus. W roku 1902 podjęli decyzję o rozbudowie zakładu i rozszerzeniu produkowanego asortymentu o silniki spalinowe. W 1910 roku zaczęto produkować dwusuwowy, jednocylindrowy silnik z zapłonem gruszkowym o mocy 5 KM, wzorowany na szwedzkim Bolinderze, w nowo otwartej fabryce w miejscowości Wala przy ulicy Skierniewickiej 27/29. W roku 1913 fabryka stała się głównym producentem silników spalinowych w Królestwie Polskim i jedynym ich dostawcą do Cesarstwa Rosji. Do roku 1914 wyprodukowano ogółem 6000 silników różnych typów o mocach od 5 do 450 KM, a w oferowanym asortymencie poważne miejsce miały przewoźne silniki dla rolnictwa - tak zwane lokomobile.
Narodziny Polskiego Ciągnika
W latach 1916-1918 pod kierownictwem polskiego konstruktora prof. Kazimierza Taylora podjęto próbę skonstruowania pierwszego polskiego ciągnika. Od roku 1920 firmę nazwano Fabryką Silników i Traktorów „Ursus” Sp. Akc. Pierwszy traktor wyprodukowano 2 lata później. Pierwotne projekty rozwojowe przedsiębiorstwa zakładały produkcję silników spalinowych o mocy 600 KM i traktorów rolniczych, lecz trudności produkcyjno-finansowe i sytuacja polityczna spowodowały, że program produkcyjny rozszerzono o zamówienia dla wojska. Fabryka podjęła produkcję maszyn do wytłaczania łusek do naboi, podstaw do karabinów maszynowych oraz montaż pocisków. Zakłady Mechaniczne „Ursus” Spółka Akcyjna to nowa nazwa firmy od roku 1920. Zaczęto seryjnie produkować pierwsze polskie ciągniki rolnicze, które nazywano ciągówkami. Ciągówka „Ursus” była maszyną o konstrukcji wzorowanej na amerykańskim ciągniku „Titan” i miała około 25 KM mocy. Ogółem do 1927 roku wyprodukowano 100 sztuk ciągówek „Ursus”. W latach 1923-1927 w podwarszawskiej wsi Czechowice (obecnie warszawska dzielnica Ursus) wybudowano od podstaw Fabrykę Samochodów i Fabrykę Metalurgiczną. W tych latach zakłady przestawiły się na produkcję ciężarówek i autobusów montowanych na podwoziu o ładowności 1,5 tony. W 1928 roku wyprodukowano 300 sztuk, a w 1929 roku 350 sztuk samochodów. W skład ówczesnego URSUSA wchodziło sześć odrębnych zakładów, które produkowały wówczas m.in.
Rozwój po II Wojnie Światowej i Era C-3XX
Rząd w roku 1946 zdecydował o rozpoczęciu w czechowickich fabrykach produkcji ciągników rolniczych. Polscy konstruktorzy pod kierunkiem prof. Edwarda Habicha opracowali (w oparciu o konstrukcję niemieckiego Lanz Buldoga) dokumentację ciągnika Ursus C-45. Ursus C-45 miał jednocylindrowy dwusuwowy silnik o mocy 45 KM. Pierwszy ciągnik zjechał z taśmy montażowej w 1947 roku wprost na defiladę 1-Majową. W latach późniejszych dokonano modernizacji ciągnika, wprowadzając podnośnik hydrauliczny, benzynowy rozruch, kabinę dla kierowcy i dostosowano go do poruszania się po drogach publicznych przez wprowadzenie ogumionych kół jezdnych i lamp bocznych. Państwowe przedsiębiorstwo pod nazwą Zakłady Mechaniczne „Ursus” powstało w 1948 roku, w którym konstruktorzy prowadzili prace rozwojowe nad całkowicie polskim ciągnikiem. Od roku 1955 prace rozwojowe prowadzono równolegle w dwóch zespołach. Powstały prototypy ciągników Ursus C-325 oraz Rola 25. Ostatecznie wybrano konstrukcję ciągnika Ursus C-325. Równolegle prowadzono prace nad jednoosiowym ciągnikiem Ursus C-308. W 1958 roku rozpoczęto seryjną produkcję jednoosiowego ciągnika rolno-ogrodniczego Ursus C-308, w którym zastosowano jednocylindrowy dwusuwowy silnik S261C produkcji WSM w Bielsku Białej. Liczne badania i porównania wykazały, że ciągnik Ursus C-325 był konkurencją dla ciągników czechosłowackich, niemieckich i angielskich. Ciągnik ten stał się protoplastą całej rodziny ciągników lekkich. Produkcja ciągnika Ursus C-325 wraz z jego zmodernizowanymi wersjami: C-328 od 1963 roku, C-330 od 1967 roku - popularnie nazywane „trzydziestkami” i C-335 w wersji eksportowej trwała nieprzerwanie 34 lata.
Współpraca Licencyjna i Ciężkie Modele
W 1961 roku pomiędzy Polską i Czechosłowacją podpisano umowę rządową, w wyniku której w 1965 roku, ZM „Ursus” przyjęły produkcję średniego ciągnika Zetor 4011 o mocy 42 KM pod oznaczeniem Ursus C-4011. Ciągniki te po wielokrotnych modernizacjach, jako Ursus C-355 od 1971 roku, a następnie od 1976 roku jako Ursus C-360 (popularnie nazywane „sześćdziesiątkami”) - produkowano do końca 1994 roku. W 1969 roku ruszyła produkcja ciągnika Ursus C-385 o mocy 76 KM z napędem na tylną oś, który był pierwszym z rodziny ciągników ciężkich. W późniejszych latach w wyniku modernizacji powstawały w tej rodzinie nowe modele: Ursus C-385A od 1975 roku o mocy 76 KM z napędem na obie osie, Ursus 1201 o mocy 112 KM z napędem na oś tylną i Ursus 1204 o mocy 112 KM z napędem na obie osie oraz Ursus 1604 od 1978 roku.
W 1971 roku w wyniku decyzji rządowych wstrzymano produkcję i dalszy rozwój konstrukcji polskich ciągników „rodziny U”, a dla Ursusa wybrano drogę rozwoju opartą na licencji firmy „Massey Ferguson”. W Londynie w roku 1974 została podpisana polsko-brytyjska umowa o współpracy w zakresie produkcji nowoczesnych ciągników rolniczych, w myśl której ZPC „Ursus” podjęło się produkcji ciągników na licencji firmy Massey-Ferguson. Dla potrzeb realizacji tego projektu powołano nową firmę Massey-Ferguson-Perkins (MFP) - producenta silników. Lata 1974-1984 były okresem rozbudowy, modernizacji, przystosowywania całego zrzeszenia do wymogów licencyjnych oraz dostosowywania konstrukcji ciągników MF do wymagań i potrzeb polskiego rolnictwa. Zarówno w Ursusie, jak i w zakładach filialnych wybudowano wówczas zupełnie nowe fabryki z nowoczesnym parkiem maszynowym o zdolności produkcyjnej 75 tysięcy ciągników rocznie. W roku 1978 w ramach szkolenia, z części dostarczonych przez licencjodawcę, rozpoczęto montaż ciągnika MF-235 o mocy 38 KM. Wkrótce uruchomiono produkcję krajowych części i po wprowadzeniu istotnych zmian konstrukcyjnych w zakresie bezpieczeństwa, funkcjonalności i ergonomii w 1984 roku z taśm montażowych zjechała pierwsza seria ciągników licencyjnych przystosowanych do potrzeb polskiego rynku. Był to model MF-255 o mocy 47 KM. W następnych latach sukcesywnie wprowadzano do produkcji kolejne modele ciągników MF o mocach 38-66 KM, by w 1993 roku.
Równolegle z rozwojem produkcji licencyjnej MF rozwijała się również produkcja ciągników ciężkich. W 1980 roku wznowiono prace nad rodziną ciągników ciężkich nowej generacji. Prace prowadzono przez kilka lat etapami, w wyniku czego powstawały nowe modele ciągników Ursus: 1002, 1004 i 1604 jako wynik modernizacji „A”, a następnie w 1984 roku uruchomiono seryjny montaż modeli Ursus 912, 914, 1012, 1014, 1222, 1224 i 1614 po modernizacji „B”. Ciężkie modele ciągników Ursus: 932, 934, 1032, 1034, 1132, 1134, 1234, 1434 i 1634 rozpoczęto produkować w 1991 roku. Ciągniki te wzbudziły zaufanie rolników, a 912, 914, 1234 i 1634 uznawane były za najlepiej sprzedające się ciągniki ciężkie marki „Ursus”. W 1983 roku firma URSUS osiągnęła zdolności produkcyjne na poziomie 50 tysięcy.
Nowe Wyzwania i Restrukturyzacja
W 1991 roku nastąpił podział Zrzeszenia, z którego powstały Zakłady Przemysłu Ciągnikowego „Ursus”. W latach 1988 - 2003 przeprowadzono głęboką restrukturyzację ZPC „Ursus” S.A., w wyniku której w 9 polskich miastach (w Warszawie, Żyrardowie, Gorzowie Wielkopolskim, Chełmnie, Nisku, Sulęcinie, Włocławku, Lublinie, Poznaniu) powstało wiele nowych podmiotów gospodarczych - produkcyjnych i usługowych, które podlegały kolejnym prywatyzacjom i restrukturyzacjom. Wiele z tych podmiotów gospodarczych upadło, a z tych co pozostały utworzono wspólnie z Przedsiębiorstwem Handlu Zagranicznego „Bumar” nowe przedsiębiorstwo o nazwie „Ursus” Sp. z o.o. 2 czerwca 2006 roku otwarto Muzeum Historii Ursusa i w tym samym roku taśmę produkcyjną opuścił 1,5-milionowy ciągnik. W 2009 roku uruchomiono seryjną produkcję ciągników 3702, 3722, 3724 wyposażonych w silniki Perkins EURO IIIA. W lutym 2010 roku wprowadzono nowy logotyp. W 2010 roku Ursus wprowadził nową gamę ciągników rolniczych o mocach 50-160 KM, dostosowanych do potrzeb i oczekiwań klientów. Ważnym rokiem dla firmy był rok 2011, kiedy to Ursus połączył siły z innym rodzimym producentem maszyn dla rolnictwa spółką POL-MOT Warfama SA. Zarząd spółki zdecydował o przeniesieniu produkcji ciągników do Lublina. W międzyczasie do produkcji wprowadzono prasy zwijające oraz owijarki i zbieracze bel. Ursus SA to jedyna spółka z segmentu maszyn i urządzeń dla rolnictwa, która w grudniu 2007 roku zadebiutowała na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych. 20 czerwca 2011 roku Zarajczyk przejął od ówczesnego właściciela - Bumaru - znak towarowy Ursusa (za 8,1 mln zł) oraz przedsiębiorstwo Ursus sp. z o.o. (za 1 zł). Ursus Zarajczyka był jednak zupełnie innym podmiotem niż ten, od którego wzięła nazwę warszawska dzielnica. Została marka, Zarajczyk pod nią realizował jednak swoje projekty. Produkcja została przeniesiona do Lublina, do dawnej fabryki samochodów ciężarowych, gdzie wcześniej produkowano Lubliny i Żuki. W 2013 roku Ursus rozpoczął współpracę z firmą Metec, w ramach której rozpoczął sprzedaż swoich ciągników do Etiopii. Później przyszły kolejne kontrakty z Afryki, a w Etiopii Ursus miał swoje dwie montownie, gdzie składano sprzęt nie tylko na potrzeby lokalnych farmerów, ale także i lokalnego potentata rynku cukrowego. Ekspansję Ursusa aktywnie napędzał polski rząd. W 2016 roku osiągnięto 10 procent udziału w polskim rynku (wobec 3,2 procent). To właśnie wspomniany rok 2016 był najlepszym w historii nowego Ursusa. Spółka wypracowała wówczas 344 mln zł przychodów i 22,9 mln zł zysku netto.
Upadek i Transformacja
W 2012 roku pod skrzydłami Ursusa powstało konsorcjum, które wkrótce dostarczyło Lublinowi trolejbusy. Kolejnym etapem była produkcja autobusu elektrycznego. W listopadzie 2016 roku spółka podpisała nawet umowę w sprawie dostawy elektryków z warszawskim magistratem. W październiku 2017 roku firma chwaliła się już z kolei, że zebrała na 2018 rok zamówienia na elektryczne autobusy za prawie 180 mln zł. 2017 to rok, w którym Ursus pokazał pierwszą od trzech lat stratę. Załamały się wpływy z eksportu, piętrzyły się problemy w tanzańskim kontrakcie, a projekt autobusowy generował coraz większe koszty. Dodatkowo sam Ursus tracił rynek na rzecz konkurentów, co podkreślano już mniej chętnie. Rolnicy najwięcej kupili nowych ciągników włoskiej marki New Holland (1581) - około 15 procent - na drugim miejscu znalazł się amerykański John Deere (1291 rejestracji), a na trzecim - czeski Zetor (1201 sztuk). W lutym 2017 roku spółka otrzymała karę od Komisji Nadzoru Finansowego. W maju 2017 roku gwałtowne spadki na akcjach spółki wywołała emisja z „opóźnionym zapłonem”. W styczniu 2018 roku akcjami sypać zaczął z kolei główny akcjonariusz spółki. W 2018 problemy się pogłębiały. 1 października tegoż roku Ursus poinformował akcjonariuszy o 16 mln zł straty w pierwszym półroczu. W listopadzie 2018 roku akcjonariusze otrzymali potwierdzenie powagi sytuacji - Sąd Rejonowy w Lublinie wydał postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego spółki. Zawirowania na kluczowym stanowisku w spółce w 2019 roku oddawały także pogłębienie się biznesowych problemów Ursusa. Początek 2019 roku przyniósł wprawdzie nadzieje w postaci wygrania przez Ursus Bus przetargu na autobusy elektryczne, spółka jednak wkrótce go straciła i sama musiała uciekać w restrukturyzację. Mimo kilku prób spółka wciąż notowała straty. W I kwartale 2021 roku jej skonsolidowane przychody sięgnęły 12 mln zł, podczas gdy strata netto wyniosła 8,2 mln zł. 12 lipca 2021 roku Sąd ogłosił upadłość Ursusa. Wnioski do sądu w sprawie Ursusa składali wierzyciele: Getin Noble Bank S.A. i Powszechna Kasa Oszczędności Banku Polskiego S.A. Na syndyka wyznaczono KGS Restrukturyzacje Sp. z o.o. Po upadku firmy URSUS na terenie zakładów produkcyjnych w Warszawie powstaje wiele nowych budynków, sklepów oraz firm. Największy teren zajmuje centrum handlowe FACTORY URSUS. W tym outlecie znajduje się wiele sklepów, restauracji i barów. Wokół centrum znajduje się duży parking. Część terenu zostało przekształcone pod inwestycje lokalne (szkoła, przedszkole), a część została sprzedana deweloperom z przeznaczeniem pod budowę domów i osiedli.
Kultowe Modele Ciągników Ursus - Przegląd Popularnych Używanych Maszyn
Ursus C-330 - Niezawodna "Trzydziestka"
Ursus C-330, często nazywana "trzydziestką" - to kultowy polski ciągnik rolniczy klasy lekkiej, z napędem na tylną oś. Produkowany w latach 1967-1987 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, w liczbie ponad 331 000 sztuk. W kwietniu 1967 roku rozpoczęto produkcję seryjną tego modelu. W 1971 roku pojawił się ciągnik Ursus C-335. Była to eksportowa odmiana ciągnika C-330. Główną różnicą był tylny podnośnik z regulacją automatyczną o nazwie "Agrocontrol". Podnośnik posiada regulację siłową, pozycyjną i mieszaną. Ponadto został wyposażony w bardziej komfortowe siedzenie. W lipcu 1986 roku pojawił się nowy model - Ursus C-330M, nazwany potocznie „Emką”. W ciągniku tym wzmocniono łożyskowanie skrzyni biegów i tylnego mostu. Starano się też wyeliminować wyskakiwanie biegów, przecieki w okolicy bębna hamulcowego i wału kół tylnych. Często pojawiają się pytania: ile ma koni Ursus C-330 oraz ile waży Ursus C-330.
Ursus C-360 - Klasyczna "Sześćdziesiątka"
Ursus C-360, często nazywana "sześćdziesiątką" - to kultowy polski ciągnik rolniczy klasy średniej, z napędem na tylną oś. Produkowany w latach 1976-1994 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, w liczbie ponad 280 000 sztuk. W kwietniu 1976 roku rozpoczęto produkcję seryjną tego modelu. Zastąpił on produkowaną od lipca 1975 roku zmodernizowaną wersję modelu C-355 oznaczoną Ursus C-355M. Ciągnik Ursus C-355M był pierwszym etapem wprowadzenia do produkcji modelu C-360. W latach 1981-1993 produkowany był Ursus C-360-3P wyposażony w silnik Perkins o mocy 47 KM. Następcą tego modelu był Ursus 4512. Często pojawiają się pytania: ile ma koni Ursus C-360 oraz ile waży Ursus C-360.
Ursus 3512 - Nowoczesność na Licencji
Po wygaśnięciu licencji ciągnik MF255 zmieniono jego nazwę na Ursus 3512. Jest to ciągnik klasy średniej z napędem na tylną oś. Produkowany w latach 1984-2009 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, w liczbie ponad 47 000 sztuk. Wyposażony w 3-cylindrowy silnik Perkins AD3.152 UR o mocy 48 KM. Udźwig tylnego podnośnika wynosił 1318 kg. Waga tego ciągnika Ursus 3512 bez obciążników to 2170 kg.
Ciągniki Ciężkie: Ursus 1224 i 1614
Ursus 1224 - produkowany w latach 1984-2009 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, ciągnik klasy ciężkiej. Wyposażony w 6-cylindrowy silnik DS Martin Z8701.12 o mocy 119 KM. Udźwig tylnego podnośnika wynosił 5500 kg. Waga tego ciągnika Ursus 1224 bez obciążników to 4970 kg. Następcą tego modelu produkowanym od 1990 roku do 2009 był Ursus 1234.
Ursus 1614 - produkowany w latach 1984-2009 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, najmocniejszy ciągnik klasy ciężkiej. Wyposażony w 6-cylindrowy silnik DS Martin Z8602.12 Turbo o mocy 155 KM. Udźwig tylnego podnośnika wynosił 5500 kg. Waga tego ciągnika Ursus 1614 bez obciążników to 5030 kg. Następcą tego modelu produkowanym od 1990 roku do 2009 był Ursus 1634.
Powerful Ursus 3600 Tractor 2026 Performance Test
Przewodnik po Zakupie Używanego Ursusa w Województwie Opolskim
Gdzie Szukać?
Województwo Opolskie oferuje wiele możliwości znalezienia używanych ciągników Ursus. Poszukiwania warto rozpocząć w największych miastach i ośrodkach rolniczych regionu, takich jak Opole, Kietrz, Głogówek, Dobrodzień, Olesno, Grodków, Strzelce Opolskie, Nysa, Prudnik, Krapkowice czy Brzeg. Oferty mogą pojawiać się również w mniejszych miejscowościach, np. w Komornie, Sołtysach, Praszce, Gorzowie Śląskim, Wilkowie, Mąkoszycach, Zawadzie-Golczowicach, Schodni, Śmiczu, Uciechowicach, Otmuchowie, Nowym Dworze Prudnickim, Wołczynie, Korfantowie, Magnuszowicach, Prusinowicach oraz Polsce Cerekwi. Warto regularnie monitorować ogłoszenia online, zarówno na portalach ogłoszeniowych, jak i w lokalnych grupach rolniczych w mediach społecznościowych. Często ogłoszenia są odświeżane, co zwiększa szansę na znalezienie odpowiedniej maszyny.
Na Co Zwrócić Uwagę Przy Zakupie?
Przy zakupie używanego ciągnika Ursus, niezależnie od modelu, kluczowe jest dokładne sprawdzenie stanu technicznego. Należy zwrócić uwagę na następujące elementy:
- Silnik: Sprawdź, czy nie ma widocznych wycieków oleju, posłuchaj pracy silnika - czy jest równa, bez niepokojących stuków. Zapytaj o historię serwisową i ewentualne remonty.
- Skrzynia biegów: Oceń łatwość zmiany biegów i czy biegi nie wyskakują (szczególnie w starszych modelach, np. C-330M).
- Układ hydrauliczny: Przetestuj działanie podnośnika tylnego, sprawdź udźwig i brak wycieków. W modelach takich jak C-335 z "Agrocontrol", upewnij się, że regulacje siłowa, pozycyjna i mieszana działają poprawnie.
- Hamulce: Sprawdź skuteczność hamowania oraz stan bębnów i wałów.
- Opony: Obejrzyj bieżnik i poszukaj uszkodzeń, które mogą generować dodatkowe koszty.
- Kabina: Oceń stan kabiny, komfort siedzenia i działanie wszystkich przełączników i wskaźników.
- Dokumentacja: Upewnij się, że ciągnik posiada kompletną i zgodną z rzeczywistością dokumentację, w tym dowód rejestracyjny i aktualne badanie techniczne.
Pamiętaj, że dokładne oględziny i, jeśli to możliwe, jazda próbna, są niezbędne do podjęcia świadomej decyzji. Nie bój się zadawać pytań sprzedawcy i, jeśli nie jesteś ekspertem, rozważ skorzystanie z pomocy doświadczonego mechanika.