Polska marka Andoria, wywodząca się z Andrychowa, przez dziesięciolecia odgrywała kluczową rolę w dostarczaniu jednostek napędowych dla różnorodnych maszyn, w tym ciągników rolniczych i sprzętu wykorzystywanego w rolnictwie. Historia zakładów, znanych obecnie jako Wytwórnia Silników Wysokoprężnych Andoria S.A., jest ściśle związana z rozwojem polskiego przemysłu maszynowego.
Historia Wytwórni Silników Wysokoprężnych w Andrychowie
W 1945 roku w Andrychowie powołano Państwowe Zakłady Metalurgiczne, które tworzyli między innymi dawni pracownicy Aero-Stahl. Po przejęciu zakładu przez Zarząd Przemysłu Ciężkiego w 1947 roku, rozpoczęto produkcję dwusuwowych silników typu S80, przeznaczonych do strażackich motopomp.
W roku 1948 zakłady, już pod nazwą Wytwórnia Sprzętu Mechanicznego, rozpoczęły produkcję wysokoprężnych silników S60 oraz S61-S64. Jednostki te były przeznaczone do zastosowań w maszynach rolniczych, a także na eksport do takich krajów jak Chiny czy Brazylia. W latach 50. zakład przemianowano na Wytwórnię Silników Wysokoprężnych i wyposażono go w biuro konstrukcyjne. Pod kierownictwem dra inż. Romana Błockiego, w biurze tym opracowano rodzinę silników S320, które od 1957 roku wyprodukowano w liczbie ponad 220 tysięcy sztuk. W 1964 roku w ramach wytwórni uruchomiono odlewnię żeliwa. W następnych latach produkowano także silniki S301 i S231.
W latach 60., na skutek włączenia WSW do nowo powstałego Zjednoczenia Przemysłu Lotniczego i Silnikowego, z Warszawy do Andrychowa przeniesiono produkcję silników S560. Rząd PRL zakupił w 1966 roku licencję British Leyland na produkcję silników R6, z czego WSW powierzono produkcję jednego typu tych silników, o oznaczeniu O.400. Jednostki te, produkowane od 1967 roku, były używane między innymi w kombajnach zbożowych Bizon oraz maszynach budowlanych (ładowarkach Fadroma). Na ich bazie powstały zmodyfikowane wersje czterocylindrowe SW266, a także turbodoładowane 6CT107 i 4CT107. W 1969 roku głównym konstruktorem WSW został inż. Andrzej Fryś, pod którego kierownictwem wytwarzano małe silniki typu 1CA90 i 2CA90, używane w amatorskich maszynach rolniczych.
W latach 1975-1978 planowano uruchomić w WSW Andrychów produkcję licencyjnych 6-cylindrowych silników wysokoprężnych typu Perkins 6.3544 i T6.3544 na podstawie dokumentacji zakupionych wraz z licencją na ciągniki rolnicze dla ZPC Ursus od firmy Massey-Ferguson-Perkins.
Rodzina silników S320: Podstawowa jednostka dla rolnictwa
Rodzina silników S320 to polskie jednostki o zapłonie samoczynnym w czterosuwowym obiegu o mocy 18 KM, opracowane przez Wytwórnię Silników Wysokoprężnych w Andrychowie. Podstawowa wersja to jednocylindrowy silnik S320, natomiast z czasem gamę uzupełniły odmiany S320E, S320ER i S320M, różniące się m.in. zastosowanym osprzętem oraz wyposażeniem elektrycznym.
Przeznaczenie i rozwój
Silniki rodziny S320, produkowane od końca lat 50. XX wieku, były przeznaczone przede wszystkim do napędu maszyn rolniczych, takich jak młocarnie, młyny, prasy, pompy wodne i niewielkie agregaty prądotwórcze. Często wykorzystywano je także w samodzielnie konstruowanych ciągnikach rolniczych typu „SAM”.
Konstrukcja S320 powstała jako rozwinięcie wcześniejszego, jednocylindrowego silnika S-60, stosowanego również do napędu maszyn rolniczych. W nowej jednostce uproszczono obsługę, obniżono masę oraz wprowadzono zmiany konstrukcyjne, których celem było wydłużenie trwałości silnika. Zwiększenie średnicy cylindra ze 110 do 120 mm spowodowało wzrost pojemności skokowej o około 310 cm³, a tym samym podniesienie mocy i momentu obrotowego w porównaniu z poprzednikiem.
Silniki S320 były montowane jako jednostki stacjonarne na ramie lub wózku transportowym i oferowane zarówno na rynek krajowy, jak i na eksport. Na bazie poziomego silnika S320 opracowano następnie pionowe silniki wielocylindrowe S321, S322, S323, S324 i S326.
Charakterystyka techniczna silnika S320
Jednostka S320 jest czterosuwowym, jednocylindrowym, wysokoprężnym silnikiem o następujących parametrach:
- Pojemność skokowa: 1810 cm³
- Średnica cylindra: 120 mm
- Skok tłoka: 160 mm
- Stopień sprężania: 17:1
- Moc: 13,2 kW (18 KM) przy prędkości obrotowej 1500 obr./min
- Maksymalny moment obrotowy: 84,4 Nm przy 1200 obr./min
Silnik zasilany jest olejem napędowym, wyposażony w mechaniczny układ wtryskowy z pompą wtryskową i czopikowym wtryskiwaczem oraz mechaniczny regulator obrotów. Chłodzenie stanowi zbiornik o pojemności około 30 dm³, w którym woda odbiera ciepło i odparowuje; zalecana temperatura robocza mieści się w zakresie 80-95 °C. Silnik posiada suchy lub mokry filtr powietrza.
ES 320ANDORIA 1962Old DIESEL Engine in Polish sound.Zabytkowy Polski silnik Andoria ES320 1962 ROK
Wersje i modyfikacje silnika S320
Rodzina S320 obejmowała kilka wariantów, dostosowanych do różnych potrzeb:
- S320 (wersja podstawowa): Przeznaczona głównie do napędu maszyn rolniczych i stacjonarnych zespołów napędowych. Rozruch odbywa się ręcznie przy użyciu korby i odprężnika, a układ chłodzenia stanowi zbiornik wodny z odparowaniem czynnika. W tej odmianie początek tłoczenia paliwa ustawiano na 32° przed GMP.
- S320AD: Jest zmodernizowaną wersją silnika S320.
- S320R: Odpowiada konstrukcyjnie typowi zasadniczemu, lecz ma zmienione nastawy regulatora obrotów i kąta początku tłoczenia paliwa, co skutkuje obniżeniem prędkości obrotowej i mocy przy jednoczesnym przesunięciu maksimum momentu obrotowego.
- S320E: Jest wersją wyposażoną w instalację elektryczną i prądnicę, sprzedawaną m.in. jako niewielki agregat prądotwórczy o napięciu 12 V. Zastosowano w niej prądnicę typu P20a o mocy około 300 W oraz regulator napięcia RG15k.
- S320ER: Oprócz instalacji elektrycznej i prądnicy, wyposażona została w rozrusznik elektryczny (np. typu R11B o mocy około 2,9 kW), co umożliwia rozruch z użyciem akumulatora.
- S320M: Odmiana o zwiększonej mocy - do około 16 kW (22 KM) przy 1500 obr./min - uzyskanej głównie poprzez zmiany w osprzęcie i nastawach układu wtryskowego. Charakteryzuje się także wyższym maksymalnym momentem obrotowym.
Współczesne zastosowanie i rynki eksportowe
Silniki S320 były i są stosowane głównie jako jednostki stacjonarne do napędu maszyn rolniczych - młocarń, młynków do zboża, pras czy pomp wodnych - oraz prostych agregatów prądotwórczych. Często wykorzystywano je także w samodzielnie budowanych ciągnikach i pojazdach rolniczych typu „SAM”. Współcześnie - według danych firmy Andoria - silniki S320 i S321 trafiają głównie na rynki Bliskiego Wschodu (m.in. Jemen, Irak, Syria) oraz Afryki.