Ciągniki rolnicze są wszechstronnymi maszynami wykorzystywanymi w wielu aspektach gospodarki, nie tylko w rolnictwie. Ich złożona konstrukcja obejmuje szereg kluczowych systemów, które zapewniają efektywność i bezpieczeństwo pracy. Poniżej przedstawiamy szczegółowe informacje dotyczące wybranych systemów ciągników, często ilustrowane schematami (rysunkami), a także ich istotną rolę w zimowym utrzymaniu dróg.
Podstawowe Systemy Ciągnika Rolniczego - Analiza Schematów
Układ Hamulcowy
Układ hamulcowy jest jednym z najważniejszych systemów bezpieczeństwa w ciągniku rolniczym. Istnieje kilka typów układów hamulcowych, z których każdy ma swoją specyfikę konstrukcyjną. Poniżej przedstawiono opisy ich budowy, często wizualizowane na schematach (rysunkach).
Rodzaje układów hamulcowych
Układ hamulcowy taśmowy
Schemat przedstawia budowę układu hamulcowego taśmowego. W centralnej części znajduje się okrąg podzielony na cztery części pionową i poziomą linią, które krzyżują się pośrodku. Do poziomej średnicy okręgu prowadzi z lewej strony strzałka. W środku okręgu znajduje się również drugi, mniejszy okrąg ze śrubą w kształcie sześcioramiennej gwiazdy. Jest to element obrotowy, co pokazuje strzałka prowadząca z prawej w lewą stronę wzdłuż krawędzi mniejszego okręgu. Większy okrąg - bęben hamulcowy - otaczają cienkie warstwy na jego obwodzie. Pierwsza zewnętrzna warstwa posiada regularnie rozłożone, półokrągłe wypustki - jest to taśma hamulcowa z przynitowaną okładziną cierną. Kolejna cienka warstwa wgłąb to właśnie okładzina, która bezpośrednio otacza bęben hamulcowy. Pomiędzy bębnem a okładziną widoczna jest pusta przestrzeń - luz. Na górze rysunku widoczna jest część równoległej do podłoża płaszczyzny ze śrubą, od której w dół prowadzi sprężyna łącząca się z niewielkim okręgiem, który także otacza taśma hamulcowa. Od tego okręgu w górę prowadzi śruba regulacyjna oznaczona na schemacie jako długa, prosta linia umieszczona w tulei, wystająca z niej od góry i prowadząca w dół do kolejnego, prostopadłego do podłoża elementu. Jest to dźwignia zaciskowa, krzyżująca się z elementem, na końcu którego również widoczny jest okrąg owinięty odchodzącą od bębna taśmą hamulcową. Do podstawy dźwigni hamulcowej przymocowany jest prostopadły do niej długi, cienki element, na którym opiera się bęben.
Układ hamulcowy szczękowy
Schemat przedstawia budowę układu hamulcowego szczękowego. W centralnej części znajduje się okrąg podzielony na dwie części pionową linią, przechodzącą przez środek. W środku okręgu znajduje się również drugi, mniejszy okrąg ze śrubą w kształcie sześcioramiennej gwiazdy. Większy okrąg - bęben hamulcowy - otaczają dwie cienkie warstwy na jego obwodzie. W środku okręgu widać wychodzące od dołu, łączące się ze sobą szczęki hamulcowe. Są dość grube, mają kształt litery U i niemal łączą się ze sobą w górnej części okręgu. Na końcu każdego z ramion znajdują się dwa niewielkie okręgi z pionową i poziomą średnicą przecinającą się pośrodku. Na zewnątrz szczęk hamulcowych widać dwie cienkie warstwy - jest to wykładzina cierna. Pomiędzy wykładziną cierną a bębnem znajduje się pusta przestrzeń, jest to luz. Szczęki hamulcowe na dole łączy krzywka rozpierająca - pionowy trzpień węższy na dole i szerszy na górze. Na dole trzpień łączy się z dźwignią, która tworzy z nim kolanko skierowane w prawą stronę. Pozioma część jest prosta, szersza z lewej strony, wychodzi z niej węższa część z przerywanymi liniami wewnątrz. Równolegle do niej prowadzi w prawo niewielka strzałka.
Układ hamulcowy tarczowy
Schemat przedstawia budowę układu hamulcowego tarczowego, składającego się z dwóch rysunków. Na ilustracji z lewej strony widać element posiadający w centrum płaską, prostokątną część z linią przerywaną będącą jego osią symetrii. Odchodzą od niego w górę i w dół dwie równoległe do siebie linie - tarcze cierne, pomiędzy którymi są dwa pionowe prostokąty - tarcze dociskowe połączone kołem opartym na kolejnym, wychodzącym z podłoża prostokącie. W centralnej części drugiej ilustracji, znajdującej się z prawej strony, widoczny jest okrąg podzielony na cztery części pionową i poziomą linią, przecinającymi się ze sobą pośrodku. W środku okręgu znajduje się również drugi, mniejszy okrąg tworzący z kolejnym okręgiem cienki pierścień. Otacza je większy, zewnętrzny okrąg. Nad nimi widoczny jest prostokąt z zagiętymi w dół rogami i niewielką kulką rozpierającą w środku. Taki sam element umieszczony jest we wgłębieniu znajdującego się powyżej, zbudowanego z dwóch części prostokąta. Części te są nieznacznie przesunięte względem siebie, a kulka rozpierająca jest pomiędzy nimi. Z dołu od okręgu odchodzą dwie symetryczne podstawki, które połączone są schodzącymi się pośrodku, skośnymi przewodami, które łączą się w jeden przewód prostopadły do podłoża. Łączy się on z kolei z równoległym do podłoża przewodem. Po prawej stronie na jego powierzchni znajduje się niewielki okrąg, z którego w górę odchodzi odwrócony trójkąt równoboczny z płaszczyzną zbudowaną z małych, równoległych rombów u podstawy. Jest to element obrotowy, co sugerują półokrągłe strzałki skierowane w górę i w dół. Dalej element ten prowadzi do kolejnego niewielkiego okręgu, od którego prostopadle w górę prowadzi cienki przewód - cięgło hamulca ręcznego. Po lewej stronie równoległego do podstawy przewodu umieszczony jest pionowy prostokąt z cienkim przewodem u góry w kształcie litery L i niewielkim okręgiem u podstawy. Jest to siłownik hamulca.
Układ hamulcowy pneumatyczny
Schemat przedstawia układ pneumatyczny ciągnika rolniczego. Pojazd umieszczono na nim w przekroju wzdłużnym, ukazując ogólny zarys ciągnika, w tym prawe koło osi przedniej i tylnej, maskę oraz błotnik koła tylnego. Pojazd nie posiada dachu. W około 2/3 długości znajduje się drążek kierowniczy zakończony kierownicą, dźwignia zmiany biegów oraz pedał hamulca. Na schemacie wyróżnione zostały elementy wchodzące w skład pneumatycznego układu hamującego przyczepy. Na samym przodzie pojazdu, w okolicach silnika, ulokowana została sprężarka. Przy niej zamontowany jest odolejacz, który służy do usunięcia oleju ze sprężonego powietrza. Od niego odchodzi przewód pneumatyczny, który swoje ujście ma w górnej części zbiornika powietrza, umieszczonego za kołami osi przedniej. Od zbiornika powietrza, z jego prawej strony, odbiega przewód pneumatyczny. Dochodzi on do lewej strony zaworu sterującego. Zawór sterujący posiada suwak, który połączony jest bezpośrednio z pedałem hamulca. W chwili, gdy hamulec nie zostaje wciśnięty, szczelina w zaworze sterującym pozostaje całkowicie zamknięta. W zależności od siły, z jaką operator naciśnie pedał, następuje stopniowe rozwarcie szczeliny, powodujące spadek ciśnienia w przewodzie łączącym ciągnik z przyczepą, co uruchamia hamulec przyczepy i jej zahamowanie. Zawór sterujący z prawej strony połączony jest za pomocą przewodu pneumatycznego ze złączem pneumatycznym, które umieszczone w tylnej części pojazdu. Do niego przyłączane są złącza należące do układu hamulcowego, w który wyposażona jest przyczepa.
Układ hamulcowy mechaniczny
Schemat przedstawia budowę układu hamulcowego mechanicznego. W centralnej części znajduje się okrąg podzielony na dwie części pionową linią, przechodzącą przez środek. W środku okręgu znajduje się również drugi, mniejszy okrąg ze śrubą w kształcie sześcioramiennej gwiazdy. Większy okrąg - bęben hamulcowy - otaczają dwie cienkie warstwy na jego obwodzie. W środku okręgu widać wychodzące od dołu, łączące się ze sobą szczęki hamulcowe. Są dość grube, mają kształt litery U i niemal łączą się ze sobą w górnej części okręgu. Na końcu każdego z ramion znajdują się dwa niewielkie okręgi z pionową i poziomą średnicą przecinającą się pośrodku. Na zewnątrz szczęk hamulcowych widać dwie cienkie warstwy - to wykładzina cierna. Pomiędzy wykładziną cierną a bębnem znajduje się pusta przestrzeń, jest to luz. Szczęki hamulcowe na dole łączy krzywka rozpierająca - pionowy trzpień węższy na dole i szerszy na górze. Na dole trzpień łączy się z dźwignią, która tworzy z nim kolanko skierowane w prawą stronę. Pozioma część jest prosta, szersza z lewej strony, wychodzi z niej węższa część z przerywanymi liniami wewnątrz, która łączy się z kolumną kierownicy. Równolegle do podłoża prowadzi w prawo niewielka strzałka. Od kolumny kierownicy w lewo prowadzi zygzakowata linia do pedała hamulcowego, a w górę odchodzi od niej cienka wajcha wychodząca z prostokątnej podstawy - jest to dźwignia hamulca ręcznego.
Układ hamulcowy hydrauliczny
Grafika przedstawia schemat układu hamulcowego hydraulicznego. Na schemacie zaznaczono następujące elementy: rozpieracz hydrauliczny, który zamieszczony jest wewnątrz ogromnej, okrągłej tarczy, do której przymocowany jest długi, wygięty przewód. Przewód ten łączy się z podstawą całego układu. Kolejnym elementem jest zbiornik płynu hamulcowego, który umieszczono wyżej, nad podstawą układu. Płyn ze zbiornika spływa poprzez podłużny przewód do pompy hamulcowej. Pompa hamulcowa znajduje się w podstawie układu. Widoczny jest zawór i przewody w obudowie układu. Na rysunku oznaczono jeszcze dwa elementy opisane jako luz. Jeden z nich znajduje się w podstawie układu, tuż obok przewodu biegnącego do zbiornika z płynem hamulcowym. Drugi luz umiejscowiony wewnątrz rozpieracza hydraulicznego, z jego prawej strony, na średnicy tarczy.
Okładziny cierne w układach hamulcowych
Okładziny cierne stosowane w układzie hamulcowym występują w postaci nakładek w klockach hamulcowych, taśm hamulcowych lub okładzin szczęk hamulcowych. Są przyklejane lub mocowane za pomocą nitowania. Okładziny cierne wykonuje się z materiałów, które odznaczają się wysokim współczynnikiem tarcia oraz odpornością na ścieranie, wysoką temperaturę i duże naciski.
Układ Przeniesienia Napędu
Układ przeniesienia napędu jest kluczowy dla przekazywania mocy z silnika na koła lub inne elementy robocze ciągnika. Grafika przedstawia mechanizm przeniesienia napędu ciągnika rolniczego gąsienicowego w przekroju wzdłużnym. Jest to symetryczny układ, pośrodku którego biegnie oś symetrii, a po obu stronach bliźniacze elementy. W centralnej części schematu widoczna jest przekładnia główna.
Układ Hydrauliczny
Układ hydrauliczny w ciągnikach rolniczych pełni bardzo istotne funkcje, umożliwiając sterowanie maszynami i narzędziami.
Mechanizm hydrauliczny
Mechanizm hydrauliczny to układ, którego zadaniem jest przekazywanie ciśnienia wytworzonego w jednym miejscu do innego punktu. Grafika przedstawia schemat mechanizmu hydraulicznego. Począwszy od lewej strony rysunku na grafice wyszczególniono i zaznaczono pompę hydrauliczną zębatą w postaci prostopadłościanu z wieczkiem i wypustką umieszczonym z prawej strony. Od obu boków prostopadłościanu prowadzą dwa przewody. Lewy z nich prowadzi do rozdzielacza - grubszego przewodu, który łączy się z dużym, prostopadłościennym zbiornikiem. Na wierzchu zbiornika znajduje się walcowaty filtr, łączący się przewodem z prostopadłościanem z licznymi dźwigniami, które odchodzą od niego w górnej części. Do tego prostopadłościanu dochodzi również drugi z przewodów wychodzący od pompy hydraulicznej zębatej, a na jego spodzie znajduje się zawór bezpieczeństwa. Prowadzą od niego także kolejne cienkie przewody, które łączą się z parzystymi, walcowatymi, poziomo umieszczonymi elementami - siłownikami hydraulicznymi dwustronnego działania, a dalej z zaworami dławiąco-hamującymi.
Zastosowanie układu hydraulicznego w ciągnikach
W ciągnikach rolniczych układ hydrauliczny zapewnia możliwość zmiany pozycji maszyny zawieszanej na trzypunktowym układzie zawieszenia oraz zapewnia możliwość wykorzystania energii hydraulicznej do zasilania odbiorników zewnętrznych. Tymi odbiornikami mogą być m.in. siłowniki hydrauliczne.
Grafika przedstawia schemat układu hydraulicznego. Z lewej strony przedstawiono widok z boku, z prawej widok z góry. Na widoku z boku zaznaczono elementy takie jak dźwignia wychodząca od elementu w kształcie leżącej na boku litery U - siłownika, w którym znajduje się mały okrąg. Prowadzi od niego prosta linia, która łączy się z kolejnym małym okręgiem, a w górę od niej biegnie linia skośna do następnego małego okręgu, połączonego z wierzchołkiem odwróconego trójkąta równoramiennego mającego za podstawę odcinek z dochodzącymi do niego skośnymi liniami. Kolejny element schematu to ramię podnośnika - prosty odcinek biegnący pod skosem w dół do kolejnego niewielkiego okręgu. Odcinek ten krzyżuje się z następnym odcinkiem zakończonym na obu końcach niewielkimi okręgami - ten z lewej strony jest połączony z wierzchołkiem trójkąta równoramiennego mającego za podstawę odcinek z dochodzącymi do niego skośnymi liniami - jest to łącznik górny. Od okręgu kończącego schematycznie wyobrażone ramię podnośnika biegnie w dół kolejna linia zakończona niewielkim okręgiem - wieszak. Łączy się on z poziomym odcinkiem przedstawiającym cięgło dolne. Odcinek ten zakończony jest na obu końcach niewielkimi okręgami - ten z lewej strony jest połączony z wierzchołkiem odwróconego trójkąta równoramiennego mającego za podstawę odcinek z dochodzącymi do niego skośnymi liniami. W lewej dolnej połowie ilustracji znajduje się duży okrąg podzielony na pół dwoma osiami symetrii: pionową i poziomą, które krzyżują się pośrodku. Jest to oś tylnych kół ciągnika. Na schemacie przedstawiającym widok z góry zaznaczono element w kształcie przewróconej na bok litery U, wewnątrz której znajduje się kolejna, mniejsza, przewrócona na bok litera U z elementem w kształcie litery T, który od jego odbicia lustrzanego oddziela prosta linia. Prowadzi ona do linii przerwanej, za którą znajduje się równoległa do niej linia prosta. Po obu jej stronach znajdują się ułożone po obu jej stronach symetrycznie w odbiciu lustrzanym umieszczone odcinki z dochodzącymi do nich skośnymi liniami. Jest to dźwignia. Pod skosem w górę i w dół od jej krańców prowadzą proste linie - ramiona podnośnika, łączące się z dwoma równoległymi do siebie i do podłoża liniami, na których początku i pośrodku znajdują się elementy w kształcie przewróconej litery U - są to wieszaki. Oba te elementy: ramiona podnośnika i wieszaki przecinają pod skosem dwa symetryczne, lustrzane odcinki - cięgła dolne. Pośrodku schematu znajduje się prostopadły do podłoża odcinek rozpoczynający się elementem w kształcie przewróconej na bok litery U, która opiera się na odcinku z dochodzącymi do niego skośnymi liniami - to oś kół tylnych ciągnika.
Akcja „Zima” i Rola Ciągników w Utrzymaniu Zimowym
Ciągniki rolnicze odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu przejezdności dróg podczas zimowych warunków. Przykładem jest akcja „Zima” realizowana w Konstancinie-Jeziornie, gdzie z ochłodzeniem i pierwszymi opadami śniegu służby ruszyły pełną parą.
Organizacja i zakres działań
Zimowym utrzymaniem objęte są drogi publiczne - wojewódzkie, powiatowe i gminne - a także drogi niepubliczne, zarówno prywatne, jak i należące do gminy. Za ich odśnieżanie i zapewnianie przejezdności odpowiadają zarządcy. W przypadku dróg gminnych działania realizuje Zakład Gospodarki Komunalnej (ZGK), który - podobnie jak w poprzednich latach - wykonuje zadania własnym sumptem. Sezon zimowy w mieście to przede wszystkim oczyszczanie jezdni - usuwanie śniegu i zapobieganie oblodzeniom. Służby ZGK obowiązują zasady i odpowiednia kolejność odśnieżania. W pierwszej kolejności odśnieżane są główne trasy z komunikacją miejską oraz ulice prowadzące do szkół i placówek medycznych. Chodniki na osiedlach odśnieżane są wyłącznie w rejonie obiektów użyteczności publicznej oraz dojść do przystanków autobusowych.
Wyposażenie i materiały
Stałą gotowość do działań zapewnia również zaplecze techniczne. ZGK dysponuje sześcioma pługopiaskarkami do odśnieżania i posypywania jezdni oraz sześcioma ciągnikami wyposażonymi w pługi i piaskarki do utrzymania chodników. W bazie Zakładu Gospodarki Komunalnej zgromadzono już kilkaset ton mieszanki solno-piaskowej oraz piasku, a kolejne dostawy będą systematycznie uzupełniane w zależności od bieżących potrzeb. Na gminnych drogach i placach standardowo stosowana jest mieszanka solno-piaskowa, spełniająca wszystkie wymagania dotyczące środków dopuszczonych do użycia na drogach publicznych.
Obowiązki właścicieli nieruchomości
Warto pamiętać, że zgodnie z przepisami właściciele nieruchomości są zobowiązani do odśnieżenia przyległych chodników. Przestrzegania tego obowiązku pilnują straż miejska, policja oraz inspektor nadzoru budowlanego.