W czasach PRL, gdy dostępność fabrycznego sprzętu rolniczego była mocno ograniczona, a składnice świeciły pustkami, wielu polskich rolników podejmowało się samodzielnej budowy ciągników, znanych jako SAMy. Była to odpowiedź na realną potrzebę mechanizacji rozrastających się gospodarstw i odciążenia pracy. Ciągnik SAM nie musiał wyglądać estetycznie, jego głównym zadaniem było orać, przewozić i kosić.
Podzespoły w budowie ciągników SAM
Głównym źródłem części były demobil wojskowy, złomowiska, a także stare samochody ciężarowe, motocykle i maszyny przemysłowe. Dobrze przemyślana konstrukcja ciągnika SAM często zawierała autorskie rozwiązania i odpowiednie przełożenia.
- Silniki: Najczęściej stosowano silniki z Żuków, Nys, a nawet z pomp stacjonarnych. Popularny był również silnik S-15 Andrychów.
- Skrzynie biegów: Powszechnie wykorzystywano skrzynie z Żuka, Warszawy albo GAZ-a 51. W niektórych konstrukcjach pojawiały się także skrzynie od UAZ-a czy Poloneza.
- Ramy: Czasem spawane były od podstaw z ceowników, innym razem przerabiano je z ram lekkich ciężarówek.
- Koła: Gdy brakowało typowych opon rolniczych, montowano inne dostępne, np. od ciężarówek.
W budowie ciągników SAM wykorzystywano wszelkie dostępne podzespoły.
Problemy i rozwiązania przy zastosowaniu mostu Żuka
Wielu użytkowników i konstruktorów ciągników SAM staje przed wyzwaniem dopasowania odpowiednich podzespołów. Jednym z często poruszanych tematów jest zastosowanie i wytrzymałość mostu od Żuka.
Kwestia wytrzymałości mostu Żuka
Użytkownicy budujący ciągnik SAM z silnikiem od Lublina i planujący napęd na cztery koła często zastanawiają się nad zastosowaniem mostu od Żuka, zwracając uwagę na kierunek obrotu piast oraz możliwość odwrócenia dyferencjału. W dyskusjach sugerowane są różne rozwiązania, w tym użycie reduktora od Stara 66 lub 660, mostów od GAZ-a 69, ARO, Muscel, UAZ-a 469, a także mostów od Stara 200, 244, 266 oraz Pragi V3S. Użytkownicy podkreślają, że mosty od Żuka mogą być niewystarczająco wytrzymałe, zwłaszcza przy większym obciążeniu, na przykład w przypadku małej ładowarki o udźwigu do 700 kg.
Skracanie mostu i dobór kół
Planując budowę ciągnika SAM z silnikiem VW Golf II 1.6 diesel, często pojawia się pytanie o wytrzymałość mostu od Żuka skróconego do 120 cm oraz dobór skrzyń biegów. W odpowiedziach sugerowane są różne opcje: most od Stara jako lepsza alternatywa, oryginalna skrzynia biegów VW, a także połączenie skrzyni Żuka z Polonezem. Wskazano na ryzyko uszkodzenia skracanych półośek przy większych kołach oraz zalecano stosowanie kół o maksymalnej średnicy 16 cali z oponami typu "jodełka". Przy większych kołach występowałyby dużo większe momenty obrotowe na skracanych półośkach, co może prowadzić do ich ukręcenia.
Skracanie mostu.Ciag dalszy w następnych odcinkach.
Rozrusznik i jego kompatybilność
Właściciel ciągnika SAM z silnikiem S-15 zgłasza problem z uszkodzonym rozrusznikiem, który wymaga wymiany. Zakupiony używany rozrusznik od Żuka ma prawe obroty, podczas gdy oryginalny rozrusznik do ciągnika SAM ma lewe obroty. W dyskusji poruszono również kwestię kompatybilności rozrusznika od UAZ-a z Żukiem oraz dopasowania łożyska wału sprzęgłowego Żuka do ciągnika SAM. Zauważono, że w starej skrzyni biegów znajdowała się tulejka na końcówce wałka sprzęgłowego, co sugerowało, że mogło tam być łożysko.
Budowa i modernizacja
Członek forum, student Mechaniki i Budowy Maszyn, planuje stworzenie ciągnika SAM "PC-01" z wykorzystaniem posiadanych podzespołów, w tym silnika S-15. Inny użytkownik buduje ciągnik SAM z silnikiem od Lublina i planuje napęd na cztery koła, w tym łamanie ciągnika w połowie jak w K-150. Rozważa zastosowanie mostu od Żuka, ale w odpowiedziach sugerowano też użycie wytrzymalszych mostów, np. od Stara. W przypadku zastosowania napędu hydraulicznego, potrzebne są informacje na temat obrotów mostu Żuka.
Popularne konfiguracje i ceny
Na portalach ogłoszeniowych pojawiają się ciągniki SAM, choć ich ceny są zróżnicowane i trudne do jednoznacznego oszacowania ze względu na jednostkowy charakter produkcji i wkład pracy. Przykładowe konfiguracje spotykane w ogłoszeniach to:
- SAM z silnikiem S-15 Andrychów (1981 r.)
- SAM z silnikiem od motopompy o mocy 10 KM (1967 r.)
- SAM z silnikiem 1.9d, skrzynią i mostem Żuk (sprzedany)
- SAM z silnikiem S7, skrzynią i mostem Żuk, odpalany na korbę (sprawny, z podnośnikiem i światłami)
- SAM z silnikiem 1.9 diesel od Passata B5, ze skrzynią od Stara i mostem od Żuka przerobionym na zwolnice, co zapewnia dużą siłę.
Wśród ofert można znaleźć także przyczepy rolnicze dwuosiowe na ramie Żuka z oryginalnymi osiami, mostem i kołami. Inną konfiguracją jest traktor na podzespołach Żuk (skrzynia biegów i tylny most) z silnikiem Fiata 126p i maską od Ursusa C-328.