Ciągniki typu SAM (Samodzielnie Wykonane) to popularne konstrukcje wśród rolników i majsterkowiczów, charakteryzujące się wykorzystaniem różnorodnych podzespołów z innych pojazdów. Wśród nich często pojawia się kwestia użycia mostu od Żuka, skrzyni biegów z Poloneza lub Lublina, oraz silników diesla, np. S7, ES-7, 1.9D czy 1.6D. Niniejszy artykuł przedstawia przegląd rozwiązań konstrukcyjnych oraz dylematów związanych z doborem komponentów, ze szczególnym uwzględnieniem mostów napędowych.
Charakterystyka Ciągników SAM z Podzespołami Żuka
Wiele ogłoszeń i dyskusji na forach internetowych dotyczy ciągników SAM wykorzystujących podzespoły od Żuka. Często spotykane konfiguracje to:
- Silnik: Andoria S7, ES-7, ES-231 (15 KM), 1CA90 ES10 (10 KM), 1.9D (od Passata B5 lub innych VW), 1.6D (od Golfa II lub Opla).
- Skrzynia biegów: Żuk (często w układzie dwóch skrzyń dla większych przełożeń), Polonez 5+1, Star (np. Star 20), Lublin, ZiŁ 5-biegowa.
- Most napędowy: Żuk (skracany), Star, Lublin (fabrycznie zwężany), UAZ, GAZ-69, ARO, Muscel, Praga V3.
- Koła: 16 cali (często z oponami typu "jodełka"), 13 cali (Multicar), 20 cali, a także koła od Ursusa C-330/C-325.
- Dodatkowe elementy: Maglownica Żuk, podnośnik hydrauliczny (często na wciągarce elektrycznej), wałek WOM (z możliwością montażu przystawki), oświetlenie, hamulce (hydrauliczne).
Traktory te są cenione za swoją prostotę, niskie koszty budowy i eksploatacji, a także zdolność do wykonywania prac domowych, ogrodowych czy leśnych. Przykładowo, ciągnik z silnikiem Andoria S231, skrzynią i mostem Star, reduktorem, pompą hydrauliczną i wałkiem WOM to solidna konstrukcja na ramie z ceowników.
Dylematy Konstrukcyjne: Most Żuka w Ciągniku SAM
Jednym z kluczowych pytań przy budowie ciągnika SAM, szczególnie z napędem na cztery koła lub przy zamierzonym dużym obciążeniu, jest wybór odpowiedniego mostu napędowego. Most od Żuka jest często rozważany ze względu na dostępność i niską cenę. Jednak jego zastosowanie wiąże się z pewnymi ograniczeniami i dylematami.
Wytrzymałość i Kierunek Obrotów
Użytkownicy budujący ciągnik SAM z silnikiem od Lublina i planujący napęd na cztery koła zastanawiają się, czy most od Żuka będzie pasował, głównie ze względu na kierunek kręcenia się piast. W odpowiedziach często podkreśla się, że mosty od Żuka mogą być niewystarczająco wytrzymałe, szczególnie przy obciążeniu do 700 kg (np. w przypadku małej ładowarki) lub przy większych kołach. Przy większych kołach występują dużo większe momenty obrotowe na skracanych półośkach, co może prowadzić do ich ukręcenia.
Zaleca się stosowanie mostu Żuka z maksymalnie 16-calowymi kołami z oponami typu "jodełka" do prac przydomowych. Przy zastosowaniu silnika VW 1.6d zespawanym dyferencjałem, most Żuka może być wystarczający dla małego ciągniczka.
Alternatywy dla Mostu Żuka
Wielu doświadczonych konstruktorów sugeruje zastosowanie wytrzymalszych mostów:
- Mosty od Stara: Uważane za znacznie wytrzymalsze. Modele Star 244, 266 są bardziej odpowiednie niż Star 200 (który jest szosowy i szybki). Problemem może być ich cena i dostępność.
- Mosty od UAZa: Mają odciążone półośki, podobnie jak Star, i są mocniejsze niż żukowskie.
- Mosty od GAZ-a 69, ARO, Muscel, Pragi V3: Są dużo wytrzymalsze, choć mogą być szybsze niż od Stara. Wymagałoby to zastosowania rozdzielacza od Ify, który ma większe przełożenie niż starowski.
W przypadku planowanego obciążenia, np. z widlakiem z przodu, zaleca się bardziej wytrzymałe rozwiązania niż most od Żuka.
BUDOWA CIĄGNIKA SAM 1.9 TD 4X4 homemade tractor самодельный трактор CZ.2
Dobór Skrzyni Biegów i Reduktora
Kwestia wyboru skrzyni biegów i ewentualnego reduktora jest równie istotna jak dobór mostu. Dostępne są różne opcje:
- Dwie skrzynie Żuka: Często stosowane dla uzyskania lepszych przełożeń i większej siły. Ważne jest, aby podeprzeć z przodu wałki na skrzyniach.
- Skrzynia Żuka połączona z Polonezem: Jest to popularne i sprawdzone rozwiązanie.
- Oryginalna skrzynia biegów od silnika: Jeśli silnik pochodzi z konkretnego pojazdu (np. VW), warto rozważyć użycie jego oryginalnej skrzyni, z zaspawanym mechanizmem różnicowym.
- Reduktor: Reduktor od Stara (np. 66 lub 660) jest sugerowany, jeśli ciągnik ma ważyć około 2 tony i potrzebuje dużo siły.
Przykładowy ciągnik z silnikiem 1.9D, skrzynią i mostem Żuk jest w pełni sprawny, odpala, jeździ i hamuje, z podnośnikiem i światłami działającymi. Inna konstrukcja, z silnikiem Andoria 320, skrzynią ZiŁ 5b i mostem Star, oraz osią przednią i kołami Ursus 325, również dowodzi różnorodności możliwych rozwiązań.
Inne Aspekty Konstrukcyjne
Poza silnikiem, skrzynią i mostem, istotne są również inne elementy konstrukcyjne:
- Rama: Często wykonana z ceowników, zapewniająca masywność i stabilność.
- Układ kierowniczy: Maglownica Żuk jest powszechnie stosowana.
- Układ hamulcowy: Często hydrauliczny, choć wymaga regularnej konserwacji (np. zapiekająca się pompka hydrauliczna).
- Podnośnik: Hydrauliczny, często z wciągarką elektryczną, lub zintegrowany z układem hydraulicznym ciągnika.
- Wałek WOM: Nie zawsze obecny, ale możliwy do zamontowania poprzez przystawkę hydrauliczną.
- Napęd 4x4: Wymaga odpowiedniego rozdzielacza i przemyślanej konstrukcji, np. "ciągnik łamany w połowie jak K-150".
