W dzisiejszych czasach, gdy własny ciągnik w gospodarstwie nie jest już tylko marzeniem, ale często staje się koniecznością, wielu entuzjastów decyduje się na budowę własnych maszyn, potocznie zwanych SAM-ami (Samochody Amatorskie Mechaniczne). Na rynku dostępnych jest całe zatrzęsienie nowych i starych modeli, jednak perspektywa stworzenia unikalnego sprzętu zaspokajającego indywidualne potrzeby jest niezwykle kusząca. Tego typu konstrukcje są nie tylko praktyczne, ale często stanowią również wyraz pomysłowości i technicznej inwencji.
Z punktu widzenia wielu osób, mało jest rzeczy, które cieszą równie bardzo jak "wytarganie z pokrzyw" czegoś takiego i zrobienie z tego ładnej, sprytnej i skutecznej maszyny. To właśnie ta baza, jej potencjał i możliwość przetworzenia, są kluczowe. Jak to ujął pewien konstruktor, "to jakaś artystyczna instalacja rodem z muzeum sztuki nowoczesnej. Ale jakże wspaniała instalacja! To jednocześnie wizja i dzieło sztuki, oczywiście użyteczne i praktyczne." Niezależnie od tego, czy celem jest estetyka czy czysta funkcjonalność, proces tworzenia i finalny efekt budzą podziw. Zakup takiego sprzętu musi być przemyślany, gdyż ceny na rynku wtórnym potrafią być wysokie, a "za byle jakiego SAMA, z silnikiem niewiadomo skąd, bez nawet głupiego podnośnika trzeba zapłacić 2500-3000zł". Dlatego też, dla wielu, budowa od podstaw jest ekonomicznie bardziej uzasadniona, a w najgorszym razie zawsze można "odzyskać swoje pieniądze chociażby sprzedając na części".
Wybór Silnika: Volkswagen Golf 1.6 Diesel
Jednym z najpopularniejszych i najbardziej cenionych silników do budowy traktora SAM jest jednostka VW 1.6 Diesel. "Silnik kompletny (bez rozrusznika)" może nie wyglądać na uszkodzony, a często zdarza się, że "sam wjechał w to miejsce gdzie stoi i tak został, więc do końca był sprawny". Tego typu silniki pochodzą zazwyczaj z Volkswagena Golfa II lub Audi 80 B3. Co ważne, "jak już z golfa to najwyżej z 2 generacji, bo trójki miały 1.9", co świadczy o specyficznych preferencjach konstruktorów.
Silniki VW 1.6D i 1.6TD są powszechnie uznawane za "jedne z najlepszych silników na świecie, razem z 1.9D i 1.9TD", a czasy ich produkcji były "czasami świetności VW". Są to jednostki niezwykle trwałe i niezawodne, które "ożywiałem" nawet z niewiadomego stanu. "Silniki 1.6 były z hydrauliką zaworową albo na płytki", a wizualnie, patrząc na głowice, "widać z przodu spusty oleju, i jak są 2 to hydrauliczne szklanki są". Ich moc, choć niepozorna (producent określał ją jako "gdzieś między 8 a 15 koni mechanicznych"), w połączeniu z odpowiednią konstrukcją napędową, potrafi zaskoczyć. Przykładowo, samoróbka z podobnym silnikiem "rwałaby dwie skiby (małe) jak się patrzy" w orce. Co więcej, "samą moc nieco wspomaga tu wielkie i ciężkie koło zamachowe, które magazynuje w sobie energię kinetyczną silnika". Silnik z Audi 80 B3 jest identyczny jak w VW, choć "różnią się skrzynie biegów oraz sprzęgło", a w Audi "silnik montowany jest wzdłuż".
Dobór i Konfiguracja Skrzyni Biegów
Kluczowym elementem w konstrukcji SAM-a jest odpowiednie dopasowanie skrzyni biegów, często w układzie dwustopniowym, co pozwala na szeroki zakres przełożeń. Jak słusznie zauważono, "zaletą tego rozwiązania jest możliwość dostosowania biegu w oryginalnej skrzyni tak, aby traktorek jechał bardzo wolno lub bardzo szybko".
Opcje Skrzyni Pierwotnej (połączonej z silnikiem):
- Oryginalna skrzynia VW: Wielu konstruktorów preferuje zastosowanie oryginalnej skrzyni od VW (np. typu 4T), argumentując, że "najlepiej wsadzić skrzynię VW". Należy pamiętać, że w takiej konfiguracji konieczne jest "dostanie się do mechanizmu różnicowego i jego zaspawanie", aby zapewnić odpowiedni napęd. Jeśli skrzynia posiada biegi na linki, "bez problemu bez reduktora" można uzyskać pożądane przełożenia.
- Skrzynia od Poloneza: Alternatywnym rozwiązaniem jest skrzynia od Poloneza, szczególnie "od Poloneza 1.9D", która "prawdopodobnie pasuje" do silnika VW 1.6D.
Opcje Skrzyni Wtórnej (redukcyjnej):
- Skrzynia od Żuka: Jest to bardzo popularny wybór. Często stosuje się "dwie skrzynie żukowskie", co pozwala na elastyczne dobranie przełożeń, gdyż "przełożenia jakieś takie lepsze". Ważne jest, aby "podeprzeć z przodu wałki na skrzyniach", co zwiększa ich trwałość. Możliwe jest również połączenie "skrzyni Żuka z Poloneza".
- Most z Żuka połączony ze skrzynią od Poloneza: "Za 300zł mogę kupić most od żuka skrócony na 120cm oraz skrzynie żuka połączoną z poloneza, warto?" - takie połączenie może być ekonomicznym i funkcjonalnym rozwiązaniem.
Ciągnik,traktor sam z ( TRZEMA SKRZYNIAMI ) TESTY
Mosty Napędowe i Koła
Wybór mostu napędowego oraz kół ma kluczowe znaczenie dla wytrzymałości i funkcjonalności SAM-a. Od niego zależy zdolność maszyny do przenoszenia obciążeń i pokonywania terenu.
Mosty napędowe:
- Most od Żuka: Jest to często spotykane rozwiązanie, zwłaszcza w małych ciągniczkach. Pytanie, czy "most od żuka skrócony na 120 cm wytrzyma np. na kołach od przyczepy lub innych większych od żuka?" Należy pamiętać, że "most z żuka ale max koła to 16" z oponami jodełka, większe wykończą most szybko". Zastosowanie większych kół na skracanych półośkach od Żuka wiąże się z ryzykiem, że "będą występowały dużo większe momenty obrotowe na skracanych półośkach, co wiąże się z ich ukręceniem".
- Most od Stara lub UAZ-a: W przypadku potrzeby większej wytrzymałości i możliwości montażu większych kół, zaleca się "zainwestować w most Stara". Alternatywą jest most "od uaza, [który] ma odciążone półośki tak jak star, ale jest mocniejszy niż żukowski".
Koła:
Wielkość kół jest ściśle powiązana z wybranym mostem. Popularne są "koła 16 cali" z bieżnikiem "jodełka". Chociaż często pojawia się chęć zastosowania "jakichś większych niż te 16", należy liczyć się z ryzykiem uszkodzenia osprzętu, zwłaszcza przy moście Żuka. Istnieją jednak konstrukcje, gdzie "tylne koła ok. 1m średnicy", co wymaga zastosowania odpowiednio wytrzymałego mostu.
Układ Hydrauliczny i Pozostałe Elementy Konstrukcyjne
Nowoczesne SAM-y często wyposażone są w pełną hydraulikę, co znacząco zwiększa ich użyteczność. Obserwowano konstrukcje posiadające "pod folią widoczną po prawej stronie zbiornik hydrauliki i rozdzielacz". Chociaż pompa może być zdemontowana, "pompa... jest", a "siłownik nie zardzewiały". Rodzi się pytanie, czy "dobrym pomysłem jest zastosowanie do podnośnika pompy wspomagania układu kierowniczego?" Wprawdzie "kiprować przyczep nie będę", a "pompa by była z osobnym zbiornikiem oleju tak żeby starczyło", jednak "to pompy łopatkowe i podobno nie specjalnie się spisują w podnośniku".
Konstrukcja ramy traktora SAM często opiera się na improwizacji i dostępnych materiałach. "Przepis jest prosty. Weź to, co masz pod ręką". "Przyda się kilka metrów dwuteownika (może być szyna kolejowa)". Jako "dawców niektórych części" mogą posłużyć "stare wyszarpane z krzaków za stodołą Ursusiki C-328 i C-360". Dodatkowe elementy, które "się przydadzą lub będą ładnie wyglądały", można pozyskać z samochodów "Lublin, Star, Robur, a nawet Syrena". Choć to auta, "ważne, że można je wykorzystać i mają klimat lat 50., 60., czy 70.". Całość konstrukcji powinna być "bardzo solidnie wykonana".
Warto zwrócić uwagę na innowacyjne rozwiązania, takie jak "ciągnik ten, jak na wyrób XXI wieku, posiada instalację elektryczną, ale nie rozrusznik". W nim "zapłon silnika inicjowany jest przez jeden z najstarszych i najbardziej niezawodnych systemów rozruchowych - korbotronik". Choć "tak umieszczone gniazdo korby przeszkadzało przeprowadzeniu podłużnego drążka kierowniczego", system działał, "pozwalając uruchomić silnik, zanim dostaliśmy zawału". W innych konstrukcjach "dźwignia zmiany biegów jest krótka i niemal sportowa", a "tłumik spalin umieszczony jest z przodu przed maską, bo po co z boku". Niezwykłym elementem bywa "zrobiona z kwasiaka rura kolektora powietrza zakończona pięknym monocyklonem". Komfort jazdy zapewniają elementy takie jak "kiera z Syreny też OK", a samo "siedzi się wygodnie". Rozstaw kół i TUZ (Trzypunktowy Układ Zawieszenia) często są "do typowych narzędzi", a "podnośnik ułożyskowany".
Praktyczne Aspekty i Wyzwania w Budowie
Budowa traktora SAM z silnikiem Golfa to przedsięwzięcie, które wymaga nie tylko wiedzy technicznej, ale i determinacji. Jak podkreślają doświadczeni konstruktorzy, "to kosztuje? że zabierze czas? że może nawet na tym nie zarobisz? i co z tego, kiedy będziesz coś tworzył i sam proces, to jak to powstaje, jak sie budzi i ten finalny efekt..." Ostateczny cel to uzyskanie "ładnej, sprytnej i skutecznej maszyny", która będzie służyć do "prac przydomowych" czy nawet jako "mały widlak zamontowany z przodu".
Chociaż pierwotny stan maszyny może wydawać się zniechęcający - "jak widać stoi w pokrzywach to się poparzyłem i nie wiele widziałem" - to właśnie w tym tkwi urok odrestaurowania. "Jest sens naprawiać coś takiego? Koła są, kierownica jest." Czasem wystarczy odrobina optymizmu i wiary w projekt. W końcu "gGadać i stukać w klawisze każdy może.. ale weź, wydrzyj z pokrzyw i zrób! zrób tak żeby wszystkim kapcie pospadały!" Ostatecznie, taki "indywidualny i jednostkowy" traktor sprawia, że "każdy miałby swój własny i niepowtarzalny".