Ciągniki Ursus C-360 i C-355 to jedne z najbardziej rozpoznawalnych i cenionych maszyn w polskich gospodarstwach rolnych. Ich wytrzymałość, prostota obsługi oraz wszechstronność sprawiły, że mimo upływu lat, nadal są aktywnie wykorzystywane. Choć oba modele należą do tej samej rodziny konstrukcyjnej Ursusa, posiadają istotne różnice wpływające na ich zachowanie w pracy.
Historia i Produkcja
Początki marki Ursus
Marka Ursus rozpoczęła produkcję ciągników w 1946 roku w czechowickich Zakładach Mechanicznych Ursus S.A., które funkcjonują do dzisiaj. Dzielnica, w której się znajdują, została nazwana na ich cześć „Ursus”. Przedsiębiorstwo to powstało w 1893 roku w Warszawie jako Towarzystwo Udziałowe Specjalnej Fabryki Armatur, założone przez Ludwika Rossmana, Kazimierza Mateckiego, Emila Schönfelda, Stanisława Rostkowskiego, Aleksandra Radzikowskiego, Karola Strassburgera i Ludwika Fijałkowskiego. W 1902 roku akcjonariusze, zafascynowani powieścią „Quo Vadis”, nadali firmie nową nazwę - Ursus, mającą kojarzyć się z mocą i siłą. Podjęto wtedy decyzję o rozbudowie zakładu i rozszerzeniu asortymentu o silniki spalinowe.
W 1910 roku rozpoczęto produkcję dwusuwowego, jednocylindrowego silnika z zapłonem gruszkowym o mocy 5 KM, wzorowanego na szwedzkim Bolinderze, w nowo otwartej fabryce przy ulicy Skierniewickiej 27/29. Do 1913 roku fabryka stała się głównym producentem silników spalinowych w Królestwie Polskim. W latach 1916-1918 pod kierownictwem prof. Kazimierza Taylora podjęto próbę skonstruowania pierwszego polskiego ciągnika. W 1920 roku firma zmieniła nazwę na Fabrykę Silników i Traktorów „Ursus” Sp. Akc., a dwa lata później wyprodukowano pierwszy traktor.
W latach 1923-1927 w podwarszawskiej wsi Czechowice (obecnie dzielnica Ursus) wybudowano Fabrykę Samochodów i Fabrykę Metalurgiczną, gdzie produkowano ciężarówki i autobusy. W 1946 roku rząd zdecydował o rozpoczęciu w czechowickich fabrykach produkcji ciągników rolniczych. Polscy konstruktorzy pod kierunkiem prof. Edwarda Habicha opracowali dokumentację ciągnika Ursus C-45, wzorowanego na niemieckim Lanz Buldogu. Pierwszy Ursus C-45 zjechał z taśmy montażowej w 1947 roku.
Rozwój linii ciągników: C-325, C-4011, C-355 i C-360
Od 1955 roku prowadzono prace rozwojowe nad całkowicie polskimi ciągnikami, co doprowadziło do wyboru konstrukcji Ursusa C-325, który stał się protoplastą całej rodziny ciągników lekkich. W 1961 roku podpisano umowę rządową między Polską a Czechosłowacją, w wyniku której w 1965 roku ZM „Ursus” przyjęły produkcję średniego ciągnika Zetor 4011 o mocy 42 KM pod oznaczeniem Ursus C-4011.
Ursus C-355 stanowił wersję rozwojową ciągnika C-4011. W latach 1966-1968 w Zakładzie Doświadczalnym Ciągników Rolniczych przygotowano konstrukcję I etapu modernizacji C-4011, co zakończono wyprodukowaniem w IV kwartale 1969 roku 50 sztuk serii informacyjnej C-345. 1 kwietnia 1971 roku podjęto produkcję seryjną pod zmienioną nazwą C-355. Od lipca 1975 roku produkowano zmodernizowaną wersję C-355, oznaczoną Ursus C-355M, która była pierwszym etapem wprowadzenia do produkcji modelu C-360.
Ursus C-360 (potocznie „sześćdziesiątka”) to średni ciągnik rolniczy produkowany w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie w latach 1976-1994, w liczbie około 282 000 sztuk. W kwietniu 1976 roku rozpoczęto produkcję seryjną tego modelu, który zastąpił C-355M. W latach 1981-1993 produkowano również nowszą wersję - Ursus C-360-3P, wyposażoną w silnik Perkins o mocy 47 KM.
Dalsze losy marki Ursus
W 1971 roku wstrzymano rozwój polskich ciągników „rodziny U” na rzecz licencji firmy Massey Ferguson. W 1974 roku podpisano polsko-brytyjską umowę, co doprowadziło do rozbudowy zakładów i produkcji ciągników MF, takich jak MF-235 i MF-255. Równolegle rozwijano produkcję ciągników ciężkich, co zaowocowało modelami takimi jak Ursus 1002, 1004, 1604, a później 912, 914, 1222, 1224 i 1614. W 1991 roku Zrzeszenie zostało podzielone na Zakłady Przemysłu Ciągnikowego „Ursus”. Po głębokiej restrukturyzacji i upadłości wielu podmiotów, w 2006 roku taśmę produkcyjną opuścił 1,5 milionowy ciągnik, a w 2009 roku rozpoczęto produkcję ciągników z silnikami Perkins EURO IIIA. W 2011 roku Ursus połączył siły z POL-MOT Warfama SA, przenosząc produkcję do Lublina. Spółka Ursus S.A. zadebiutowała na GPW w 2007 roku. W 2013 roku Ursus rozpoczął ekspansję na rynek afrykański, m.in. w Etiopii. Mimo sukcesów, w 2017 roku Ursus zanotował stratę, a w 2018 roku Sąd Rejonowy w Lublinie otworzył przyspieszone postępowanie układowe. Mimo prób restrukturyzacji, 12 lipca 2021 roku Sąd ogłosił upadłość Ursusa. Obecnie na terenie dawnych zakładów produkcyjnych w Warszawie powstaje centrum handlowe FACTORY URSUS oraz nowe osiedla.
Porównanie modeli Ursus C-355 i C-360
Mimo wielu podobieństw konstrukcyjnych, Ursus C-360 wprowadził znaczące ulepszenia w stosunku do swojego poprzednika, C-355, co przekładało się na odmienne doświadczenia użytkownika i szersze zastosowanie.
Silnik i osiągi
- Ursus C-355: Wyposażono go w silnik S-4002 o pojemności 3121 cm³. Jest to czterocylindrowa jednostka osiągająca około 45 KM przy 2000 obr./min.
- Ursus C-360: Zastosowano w nim nowszy silnik S-4003, również o pojemności 3121 cm³, lecz rozwijający 52 KM przy 2200 obr./min. Zwiększona moc oraz podniesiona prędkość obrotowa sprawiają, że traktor reaguje żywiej i lepiej znosi intensywne obciążenia. Maksymalny moment obrotowy wynosi 190 Nm przy 1500 obr./min. Wał korbowy jest podparty w pięciu miejscach na łożyskach o średnicy 70 mm, a łożyska korbowodowe mają średnicę 60 mm. Kolejność zapłonu to 1-3-4-2.
Skrzynia przekładniowa i układ jezdny
Pod względem skrzyni przekładniowej oba traktory są do siebie bardzo zbliżone. Każdy z nich korzysta z przekładni mechanicznej z dziesięcioma biegami do przodu oraz dwoma wstecznymi, z dodatkowym reduktorem w C-360. Układ jezdny, zarówno w C-355, jak i C-360, pozostaje prosty oraz mechaniczny. Brak amortyzowanej osi przedniej oznacza, że prowadzenie w trudniejszym terenie nie jest szczególnie komfortowe, lecz rozwiązanie to cechuje się wysoką trwałością i łatwością napraw. Przednia oś jest sztywna, bez napędu, zamocowana wahliwie. Układ kierowniczy opiera się na mechanizmie śrubowo-kulowym. Hamulce tylne były bębnowe i hydrauliczne.
Hydraulika i uniwersalność
To właśnie hydraulika jest obszarem, w którym C-360 wyraźnie prześciga swojego poprzednika. W C-355 pompa wtryskowa to P24T8-3a. W C-360 zastosowano pompę wtryskową P24-49. Podnośnik hydrauliczny w C-360 posiada pompę o wydajności 35 l/min i ciśnieniu 18 MPa, podczas gdy w C-355 wydajność pompy wynosiła 20 l/min przy ciśnieniu 12 MPa. Przekłada się to na znacznie większą uniwersalność. Użytkownik C-360 może bez przeszkód współpracować z nowszymi maszynami, korzystać z podnośników, ładowaczy czy rozbudowanych narzędzi uprawowych. Tylne zawieszenie (TUZ) w C-360 miało udźwig do 1200 kg.
Gabaryty i masa
Gabaryty obu modeli są bardzo zbliżone, lecz masa C-360 jest nieco większa. Wynosi około 2170 kg bez dodatkowych obciążników, podczas gdy C-355 waży przeciętnie około 2000 kg. Ciężar modelu C-360 z kabiną to 2420 kg. Dopuszczalna masa całkowita przyczepy bez hamulca, która może być ciągnięta przez ten model, to 1500 kg. Waga Ursusa C-360, zależnie od wersji, waha się od 2170 do 2850 kg.
Pojemność zbiornika paliwa
Różnicę zauważyć można także w pojemności zbiornika paliwa. C-360 oferuje około 70 litrów, co w praktyce pozwala na dłuższą pracę bez przestojów. W gospodarstwach, gdzie liczy się sprawność i brak konieczności częstego tankowania, staje się to dużym udogodnieniem.
Ergonomia i komfort
Choć oba modele zostały zaprojektowane jako konstrukcje proste i trwałe, C-360 wprowadza kilka usprawnień w zakresie ergonomii. W C-360 zainstalowano wygodniejsze siedzenie kierowcy typu GRAMMER i ułatwiono wymianę zaczepu wahliwego. C-355 występował często w uproszczonych wersjach bez pełnej kabiny, co dziś może mieć znaczenie dla rolników wykonujących pracę w niesprzyjających warunkach.
Zastosowanie
- W codziennym użytkowaniu C-355 najlepiej sprawdza się w pracach lekkich i średnich.
- C-360 za to jest odpowiedzią na potrzeby gospodarstw średnich i większych, w których oczekuje się od ciągnika większej mocy, odporności na obciążenia oraz możliwości współpracy z rozbudowanymi narzędziami. Charakterystyczne cechy tego ciągnika to napęd na dwa koła (4x2) i maksymalna prędkość 25,4 km/h.
Szczegółowe dane techniczne Ursusa C-360
Silnik
- Typ: S-4003, 4-cylindrowy, wysokoprężny (diesel)
- Pojemność: 3121 cm³
- Moc znamionowa: 52 KM przy 2200 obr./min
- Maksymalny moment obrotowy: 190 Nm przy 1500 obr./min
- Układ paliwowy: dwukomorowy filtr z wkładem filcowo-papierowym, tłoczkowa pompa wtryskowa z regulatorem mechanicznym, tłoczkowa pompa zasilająca, wtryskiwacze z rozpylaczem
- Smarowanie silnika: zębata pompa olejowa z filtrem oleju pełnoprzepływowym
- Filtracja powietrza: mokry filtr z cyklonem
Układ napędowy
- Sprzęgło: dwustopniowe, suche tarczowe
- Skrzynia biegów: 10 biegów do przodu, 2 do tyłu, z reduktorem
- Napęd: 2WD (na tylną oś)
- Mechanizm różnicowy: z mechanicznym blokowaniem
Podwozie
- Przednia oś: sztywna, bez napędu, wahliwie zamocowana
- Układ kierowniczy: mechanizm śrubowo-kulowy
- Hamulce: tylne, bębnowe, hydrauliczne
- Tylne zawieszenie (TUZ): udźwig do 1200 kg, pompa o wydajności 35 l/min i ciśnieniu 18 MPa
Opony
- Przód: 6,00-16,6 PR
- Tył: 14,9/13-28
Waga i wymiary
- Masa bez obciążników: 2170 kg
- Masa z kabiną: 2420 kg
- Maksymalna prędkość: 25,4 km/h
Zużycie paliwa i konserwacja
Zużycie paliwa
Jednostkowe zużycie paliwa w Ursusie C-360 przy pełnym obciążeniu wynosi około 265 gramów paliwa na kilowatogodzinę (g/kWh). Dla optymalizacji spalania zaleca się dbanie o czystość filtra powietrza i regularną wymianę oleju silnikowego. Utrzymywanie właściwego ciśnienia w oponach, zgodnie z zaleceniami producenta, również pomaga zmniejszyć zużycie paliwa.
Fuel consumption test! Ursus C355 turbo vs Ursus C360 3p
Wskazówki konserwacyjne dla Ursusa C-360
Regularna konserwacja jest kluczowa dla niezawodnej pracy Ursusa C-360 przez wiele lat. Ważne elementy to:
- Układ kierowniczy: Należy regularnie sprawdzać jego stan.
- Kąty ustawienia kół przednich: Kąt pochylenia sworznia zwrotnicy powinien wynosić 8 stopni, a kąt pochylenia kół przednich 3 stopnie i 30 minut.
- Poziom oleju w silniku: Sprawdzać co 8-10 godzin pracy (mth).
- Smarowanie: Smarować wszystkie ważne punkty smarownicze w ciągniku co 100 mth - od łożysk pompy wodnej po przeguby drążków kierowniczych i sworznie zwrotnic.
Modernizacje Ursusa C-355 przez rolników
Prosta konstrukcja Ursusa C-355/C-360, dobra dostępność tanich części i ich ogólna obecność w gospodarstwach sprawiają, że są to maszyny często poddawane modyfikacjom. Przykładem jest rolnik spod Stanisławowa, który na Zlocie Starych Traktorów pokazał swoją zmodyfikowaną wersję Ursusa C-355 z 1971 roku. Ciągnik ten, choć używany na zaledwie 8 hektarach ciężkich ziem, został wyposażony w turbosprężarkę od Iveco i intercooler, co znacznie zwiększyło jego moc. Dodatkowo, aby przenieść zwiększoną moc na podłoże, właściciel zamontował przedni napęd zaadaptowany ze Stara 66. Modyfikacja ta wymagała wykonania przystawki wyprowadzającej napęd ze skrzyni biegów we własnym warsztacie, a koszt przeróbki wyniósł około 3,2 - 3,5 tys. złotych.