Marka Valtra może poszczycić się długą historią produkcji ciągników, w której Valmet, Volvo BM, Steyr, Massey Ferguson i AGCO odegrały kluczową rolę, zwłaszcza w segmencie maszyn dużej mocy.
Początki Valmet i narodziny marki
Produkcję ciągników Valtra rozpoczęto w Finlandii po II wojnie światowej, kiedy to fabryki karabinów, moździerzy i silników lotniczych przestawiono na produkcję pilnie potrzebnych ciągników rolniczych. Pierwsze ciągniki - Valmet 15 - opuściły linię produkcyjną w 1951 roku. Niespełna dziesięć lat później, w grudniu 1960 roku, powstała fabryka ciągników Valmet w Mogi das Cruzes w Brazylii, gdzie ukończono pierwszych pięć traktorów Valmet 360 D. Ta odważna i ryzykowna decyzja o założeniu fabryki na drugim końcu świata okazała się trafiona, gdyż dzisiaj spółka Valmet do Brasil stanowi drugi filar firmy Valtra.
Rozwój ciągników 4- i 6-cylindrowych
Od połowy lat 60. firma Valmet słynęła z ciągników z silnikami 4-cylindrowymi, które osiągały wysoką moc dzięki zastosowaniu po raz pierwszy turbodoładowania. W 1975 roku Valmet wprowadził na rynek pierwszy 6-cylindrowy, pełnowymiarowy ciągnik. W latach 70. ciągniki Valmet były sprzedawane głównie w Finlandii i Brazylii, jednak w latach 80. przed firmą otworzył się rynek międzynarodowy.
Połączenie z Volvo BM i nowe serie
W 1978 roku firma Valmet kupiła zakłady produkcji ciągników od szwedzkiego Volvo BM. Korzenie firmy Volvo BM oraz jej poprzedników - firm Bolinder i Munktell - sięgają głęboko w przeszłość szwedzkiego przemysłu, gdzie Theofron Munktell założył warsztat mechaniczny w miejscowości Eskilstuna już w 1832 roku, a pierwszy ciągnik opuścił zakłady przyszłej szwedzkiej filii Valtra w 1913 roku. W 1950 roku firma Bolinder-Munktell połączyła się z Volvo, dając początek BM Volvo. Firmy Valmet i Volvo BM połączyły siły w 1978 roku, a pierwsza wspólnie zaprojektowana seria ciągników Volvo BM Valmet 05 została zaprezentowana w 1982 roku. Proces internacjonalizacji Valmet bez wątpienia przyspieszył w związku z przejęciem firmy Volvo BM specjalizującej się w ciągnikach rolniczych.
Nowa seria ciągników „Nordic” została wprowadzona w 1983 roku wraz z ostatnim modelem 905, wyposażonym w 6-cylindrowy silnik Valmet o mocy 105 KM. W tamtym czasie istniało zapotrzebowanie na jeszcze mocniejsze ciągniki. W 1986 roku wprowadzono na rynek modele Valmet 2005 i 2105. Ciągniki te były unowocześnioną wersją Volvo BM 2600 sprzed siedmiu lat. Model 2105 był wyposażony w dużą, wygodną, dobrze ogrzewaną i klimatyzowaną kabinę, jego wysokość całkowita wynosiła aż 340 cm, a masa prawie 7 ton. Silnik Volvo o pojemności 5,5 litra oferował moc do 163 KM. Valmet złożył u Volvo BM stałe zamówienie na 1000 ciągników, co utrzymało produkcję przez nieco ponad dwa lata. Była to ostatnia seria ciągników rolniczych produkowanych w Szwecji.
Strategiczne partnerstwa: Steyr i Massey Ferguson
Austriacka firma Steyr była kolejnym średniej wielkości „lokalnym” producentem o podobnym profilu, z którym Valmet był otwarty na możliwości nowej współpracy. Valmet i Steyr opracowały wspólny projekt „półciężkiego” ciągnika. Choć nigdy nie trafił on do produkcji seryjnej, powstało kilka prototypowych maszyn, a silnik odniósł znaczący sukces. Duży silnik 612DS firmy Valmet był dostarczany do nowej generacji ciężkich ciągników Massey Ferguson 3690, co świadczy o tym, że obie firmy nawiązały kontakt już w latach 80. Ciągniki Valmet 8300 i 8600 zostały wprowadzone na rynek pod koniec 1989 roku we współpracy z Massey Ferguson. W tym czasie nie istniała jeszcze firma o nazwie AGCO. Marki różniły się cechami konstrukcyjnymi, w tym m.in. nowym projektem maski silnika firmy Valmet, który został wykorzystany w modelu 8100 oraz w serii Mezzo rok i półtora roku później. Ten model współpracy biznesowej wiązał się z pewnymi trudnościami, ale pomimo stosunkowo niewielkiej liczby sprzedanych ciągników, współpraca trwała długo.
Ewolucja dużych mocy: od Serii S do Serii Q
Pod koniec lat 90. konsolidacja rolnictwa i koncentracja na sprzedaży na kontynencie zwiększyły znaczenie ciągników o większej mocy dla przyszłego rozwoju firmy Valmet. Nową koncepcję ciągnika Valtra Serii S zaprezentowano na targach Agritechnica w 1999 roku. Był on wyposażony w niemiecką (ZF) przekładnię semi-powershift, nową kabinę z układem jazdy TwinTrac oraz wydajną, nowoczesną hydraulikę. Ciągnik był w pełni sterowany za pomocą terminala wykorzystującego system operacyjny Linux. Ciągniki nowej Serii S były dużymi maszynami, jeszcze większymi niż model 2105 sprzed piętnastu lat. Silnik Sisu Diesel o pojemności 8,4 litra doskonale pasował do tego ciągnika. Seria S z 1999 roku była niezwykła; niektóre funkcje można było uznać wręcz za zbyt zaawansowane, natomiast przekładnię typu semi-powershift za staromodną. Po dołączeniu do rodziny AGCO przed Serią S otworzyły się nowe możliwości rozwoju.
Jesienią 2007 roku zaprezentowano całkowicie nową Serię S z przekładnią CVT. Jedną z charakterystycznych cech Serii S od drugiej generacji jest to, że ciągnik o masie do 12 ton pokazuje pełnię możliwości dopiero wtedy, gdy osprzęt rolniczy i praca wymagają mocy ponad 300 KM. We wrześniu 2022 roku ta kwestia została ostatecznie rozwiązana! Seria Q oferuje moc do 305 KM przy rozsądnej masie własnej wynoszącej nieco ponad 9 ton, doskonale wypełniając lukę w zakresie mocy. Premiera Serii Q była wielkim sukcesem. Podczas jazd próbnych okazało się, że cieszy się ona uznaniem wśród profesjonalnych rolników i firm usługowych. Wykazy zamówień jasno pokazują, że na ten ciągnik z niecierpliwością czekali zarówno dealerzy, jak i klienci. Seria Q to nie tylko nowy ciągnik uzupełniający portfolio mocy Valtry, to także symbol ponad 45 lat doświadczeń z ciągnikami 6-cylindrowymi.
Historia i rozwój małych ciągników: od Serii 05 do Serii A
W dzisiejszym wpisie porozmawiamy o 40 latach rozwoju technicznego, którego owocem jest popularny ciągnik Serii A. Seria skandynawskich ciągników pod nazwą Volvo BM Valmet zadebiutowała w 1982 roku, z silnikami o mocy od 70 do 100 koni mechanicznych. W tamtych czasach rolnicy potrzebowali niewielkich ciągników. Małe ciągniki Volvo wyposażono w silniki firmy Perkins i przekładnie produkowane przez International Harvester. Ich produkcji zaprzestano po nawiązaniu współpracy między Volvo i Valmet. W przeciwieństwie do ciągników ze Szwecji, mały ciągnik firmy Valmet montowano z podzespołów własnej konstrukcji producenta, przez co mógł uchodzić za nieco przestarzały.
Nowe modele 305 i 405
Nowe modele ciągników o oznaczeniu 305 i 405 (rozwijały odpowiednio 53 i 61 KM mocy) były gotowe wejść na rynek w 1985 roku. Koncepcja tych niewielkich ciągników, powstała w połowie lat 80. XX wieku, przypominała ich większe odpowiedniki z Serii 05 - miały otrzymać czterobiegową przekładnię główną z dwoma przełożeniami grupowymi do jazdy naprzód i jednym do jazdy wstecz. Przewidziano także bieg pełzający, zaś cała tylna oś wraz z hamulcami była rozwiązaniem nowym i na swoje czasy unowocześnionym - uwzględniała koła zębate skośne, choć nadal nie była wyposażona w hydraulikę o niskim ciśnieniu roboczym. Wszystkie biegi i funkcje działały w sposób czysto mechaniczny - w tym blokada mechanizmu różnicowego czy reduktor napędu na cztery koła. Valmet 504 i 604 były zasadniczo kosmetycznym odświeżeniem wcześniejszych modeli, które cieszyły się dobrym zbytem w Szwecji na początku współpracy firmy Valmet z Volvo. To właśnie tym modelom wygląd zawdzięczały podówczas nowe ciągniki 305 i 405. Wyposażono je także w identyczną kabinę.
Ewolucja kabiny i sprzedaż
Warto wspomnieć, że istniał już prototyp kabiny nowej generacji, lecz nie przyjęto jej do produkcji. Ówczesna opracowana przez Valmet kabina - choć przecież funkcjonalna - miała wąski, ścięty profil i brakowało w niej miejsca. W dodatku osoby nieznające marki Valmet miały wiele uprzedzeń wobec jej maszyn. Nie zmieniło to faktu, że najnowsze i najmłodsze modele z rodziny 05 były zwrotnymi ciągnikami o świetnych przekładniach. Sprzedaż ciągników tej serii wzrosła znacznie - głównie na rynku fińskim, szwedzkim i norweskim - i produkcję maszyn kontynuowano przez ponad 30 lat. Ciągniki przeszły wręcz imponującą liczbę modernizacji i udoskonaleń. Kabina, skądinąd funkcjonalna, nie uniknęła masowej krytyki (i to nawet ze strony wiernych klientów Valtry), stąd też przystąpiono do jej ciągłego doskonalenia. W 1993 roku na rynek trafiła opcjonalna wersja kabiny dla leśnictwa, wyróżniająca się zmianami przy lewym błotniku i w tylnej części kabiny. Modernizacja pozwoliła pracować tyłem naprzód, jadąc na biegu wstecznym, o ile można było obrócić fotel traktorzysty. W międzyczasie kilkakrotnie przeprojektowano drzwi kabiny, aż w końcu ich zawiasy trafiły na tylną krawędź. Dach w pierwszej wersji kabiny był po prostu dużym, jednolitym elementem z tworzywa sztucznego - pełnił również funkcję wyjścia awaryjnego. W 1996 roku dodano system wentylacji i ogrzewania pod dachem, co wynikało z faktycznej konieczności wydajniejszego przewietrzania kabiny świeżym powietrzem.
Ewolucja silników i TUZ
O ile małe ciągniki Serii 05 są wręcz archetypem fińskich ciągników dla rolnictwa, ich przekładnia nie była produkowana w kraju. Ciągniki zadebiutowały z silnikiem typu TD27, produkowanym przez Valmet. Była to mała jednostka o pojemności 2,7 litra o mało imponującym momencie obrotowym - co więcej, jej rozruch w niskiej temperaturze bywał problematyczny. Dlatego zaledwie po kilku latach zastąpiono ją silnikiem 3,3 litra, który doczekał się następcy na początku lat 90. XX wieku - silników serii 20 o podobnej pojemności, lecz zupełnie nowej generacji. Wreszcie, w 1992 roku, wprowadzono model czterocylindrowy, który rozwiązał wszelkie problemy nękające poprzednie silniki. Trzypunktowy układ zawieszenia (TUZ) sprawdzał się od samego początku - polubiło go nawet wielu uczestników konkursów w oraniu pól. Geometria TUZ-u była dobra, TUZ imponował wysokością podnoszenia, zaś jego nośność dorównywała wielkości ciągnika. TUZ doczekał się tylko jednej, gruntownej modernizacji pod koniec lat 80. Już w pierwszych latach produkcji oferowano za dopłatą automatyczne zawieszenie osprzętu z elektronicznym sterowaniem.
Globalna ekspansja i produkcja licencyjna
Montownia w Portugalii
Pod koniec lat 80. XX wieku zarząd postanowił, że trwały rozwój firmy wymaga zakładu produkcyjnego na terenie Unii Europejskiej, pamiętając, że Finlandia nie należała wtedy do UE. W ten sposób powstała montownia w Portugalii, która nawet produkowała wyspecjalizowaną linię ciągników zaprojektowaną wyłącznie dla tej fabryki. Była to Metta 4000 - z założenia i przynajmniej z wyglądu, mniejsza wersja ciągnika Serii 6000 - lecz w całości oparta na rozwiązaniach technicznych małych modeli ciągników montowanych w Suolahti. Produkcję tego modelu w wersji otwartej uruchomiono w 1996 roku, wersję z kabiną wprowadzono później. Ciągnik oferowano z silnikami o mocy od 53 do 80 koni mechanicznych. Ciekawostką jest fakt, że licencję na ów model odsprzedano firmie Steyr. Austriacki producent zaczął na jej bazie produkować modele trzy i czterocylindrowe o nazwie Steyr 667 i 680. O ile produkcja w portugalskiej montowni była udana, zakład nigdy nie osiągnął planowanych poziomów wielkości produkcji i jej rentowności. W międzyczasie Finlandia przystąpiła do UE, dlatego fabrykę ostatecznie zamknięto, a rynki Półwyspu Iberyjskiego przejął zakład w Suolahti.
Licencja dla Eicher Motors w Indiach
W połowie lat 90. XX wieku Valtra sprzedała licencję na produkcję ciągników hinduskiej firmie Eicher Motors, powstałej w 1959 roku w Nowym Dehli. Licencja uwzględniała produkcję całego ciągnika, dzięki czemu Eicher mógł produkować wszystkie jego podzespoły, w tym silniki, w Indiach. Ciągniki sprzedawano w Indiach pod nazwą Eicher Valtra 6100 lub Eicher Euro Power 6100. Bazowały na modelu 365, najmniejszym wówczas ciągniku fińskiego producenta. Maszyny firmy Eicher mogły poszczycić się mocą 61 koni mechanicznych, lecz szybko okazało się, że są cokolwiek za duże na standardy hinduskiego rynku - który do dziś jest ogromny i nadal zdominowany przez względnie niewielkie ciągniki. Produkcja ciągników firmy Eicher dobiegła końca w 2005 roku.
Produkcja przekładni i współpraca z Hattat Tarim w Turcji
Małe przekładnie dla montowanych w Suolahti ciągników Serii 05 powstawały najpierw w zakładach Valtra do Brasil. Produkcja ciągników rozwinęła się na tyle, że montaż przekładni zlecono w 2008 roku tureckiej firmie HEMA Industry. Powstała ona w 1971 roku i jest dużym podwykonawcą dla europejskiej branży motoryzacyjnej. Do grupy kapitałowej HEMA należy firma Hattat Tarim, która prowadzi produkcję opartą na podzespołach własnych, jak i licencjonowanych. Turcja jest ciekawym i dużym rynkiem dla ciągników rolniczych. Firmie Hattat udzielono licencji na produkcję Valtry Serii A w zakładzie w Cercescoy. Produkcja przeznaczona była na rynek krajowy. Na początku lat 2000 wzrosła liczba ciągników i ich modeli produkowanych w Suolahti. Dlatego wynegocjowano podzlecenie produkcji całej Serii A. Negocjacje spełzły na niczym, gdy popyt na ciągniki rolnicze spadł na skutek kryzysu finansowego w 2008 roku. Pracownicy Hattat dobrze rozumieli możliwości, które drzemały w przekładni opracowanej przez Valtrę - trafiła ona do różnych wersji z rodziny 3000 i 4000. Maszyny z rodziny 3000 należały do gamy ciągników kompaktowych i sadowniczych firmy Valtra. Były to maszyny o prostej konstrukcji. W latach 2012-2014 sprzedano ich ponad tysiąc sztuk. Była perspektywa większej sprzedaży, lecz zniweczyły ją próby modernizacji silnika marki Perkins, konieczne ze względu na surowsze normy emisji - okazała się technicznie niemożliwe. Niedawno firma Hattat zmodernizowała ciągniki własnej produkcji nowymi silnikami FPT, spełniającymi normy emisji EURO V. Pomimo zmian i nowinek, tureckie maszyny zaskakująco przypominają fiński pierwowzór.
Rozwój dla rynku brazylijskiego
Skrzynie te produkowano pierwotnie w zakładach Valtra do Brasil, choć nie montowano ich w brazylijskich ciągnikach aż do końca XX wieku. Wówczas do produkcji w Brazylii trafił siostrzany model fińskiego M100. Odbiorcy uznali jednak, że ciągnik jest za wysoki i nieco za drogi. Producent zareagował natychmiast, czerpiąc z doświadczeń na rynku portugalskim. Powstał ciągnik o niższej bryle oraz uproszczono konstrukcję. Zmiany te przyjęto ciepło na rynku brazylijskim. Oferta Valtry na Brazylię rozwinęła się na wiele sposobów, odkąd fiński producent wszedł do koncernu AGCO. Zmieniła się też ze względu na nowe brazylijskie normy emisji, obowiązujące od 2015 roku (które obecnie odpowiadają przepisom EURO 3A, wprowadzonym po 2010 roku).
Valtra pod skrzydłami AGCO i przyszłość
W 1979 roku BM Volvo oraz Valmet utworzyły joint venture zorientowaną na produkcję ciągników markowanych „Volvo BM Valmet”. Z czasem nazwa została skrócona do „Valmet” po tym, jak Volvo sprzedał swoje udziały firmie Valmet. W 2001 roku Partek nabył Valmet, po czym nazwa produkowanych ciągników została zmieniona na „Valtra-Valmet”. Po pewnym czasie oficjalnie zaczęto używać skróconej nazwy „Valtra”. W 2002 roku Partek został przejęty przez Kone Corporation, a marka Valtra została wystawiona na sprzedaż. Podmiotem, który wykazał zainteresowanie transakcją był AGCO - amerykański producent maszyn rolniczych z siedzibą w stanie Georgia. Valtra posiada swoje fabryki w Suolahti w Finlandii i Mogi das Cruzes w Brazylii, jednocześnie mocno zaznacza swoją obecność w tych krajach.
Fabryka silników AGCO Sisu Power
Ściśle powiązana z historią firmy Valtra jest również fabryka silników AGCO Sisu Power w Linnavuori. Ciągniki Valtra z zakładów w Suolahti zawsze były wyposażane w silniki AGCO Sisu Power lub jej poprzedników - Sisu Diesel i Valmet Diesel. Obecnie silniki AGCO Sisu Power są produkowane w wielu zakładach na całym świecie i można je znaleźć nie tylko pod maską ciągników Valtra, ale również wielu innych maszyn m.in. takich marek jak Fendt czy Massey Ferguson.
Współczesna seria A i przyszłość
Współczesny ciągnik Valtra A4 opiera się na globalnej platformie modeli A4 i A5, którą Valtra produkuje na Europę. Gamę tę w zakresie mocy poniżej 100 KM uzupełniają ciągniki A2 i A3. W ciągnikach tych wciąż znajdziemy doskonale znaną przekładnię, i to w różnych wersjach mechanicznych. Jej produkcję przeniesiono częściowo do Brazylii. Można doposażyć podstawową wersję przekładni o biegach 8+4R w bieg pełzający lub rozdzielacz mechaniczny, a nawet mechanizm zmiany kierunku jazdy z synchronizatorem! Nasza ośmiobiegowa przekładnia ukończy wkrótce 40 lat. Doskonale zniosła próbę czasu i obecnie dostępna jest w wielu konfiguracjach, spełniających potrzeby klientów z bardzo specyficznych i odmiennych rynków. Ciągniki serii A cieszą się popularnością do dziś, pomimo że mają nową, wielobiegową przekładnię. Można je zakupić nawet ze skrzynią częściowo uwzględniającą funkcje Power Shift.
Valtra, choć ma 60 lat, jest firmą świadomą swoich korzeni i śmiało patrzącą w przyszłość. Podczas uroczystej gali jubileuszowej, która odbyła się 26 stycznia br., nie tylko wspominano ponad półwieczne dzieje firmy, ale przede wszystkim skupiono się na przyszłości. Zaprezentowano m.in. model ciągnika koncepcyjnego ANTS. Dziś fińska firma, należąca do koncernu AGCO, oferuje jedne z najnowocześniejszych maszyn na świecie i z odwagą patrzy w przyszłość, prezentując koncepcję przyszłych ciągników.