Dofinansowanie na działalność pozarolniczą na terenach wiejskich

Mieszkańcy wsi mogą ubiegać się o dofinansowanie na otwarcie lub prowadzenie działalności gospodarczej. Niektóre formy wsparcia są przeznaczone wyłącznie dla osób zamieszkujących tereny wiejskie, inne zaś skierowane są do wszystkich, którzy spełniają określone kryteria, niezależnie od miejsca zamieszkania. Rozpoczęcie lub rozwój działalności gospodarczej często zależy od pozyskania środków finansowych, ponieważ sam pomysł, doświadczenie, a także niezbędne uprawnienia i kwalifikacje mogą okazać się niewystarczające bez kapitału na zakup maszyn i urządzeń.

Źródła wsparcia dla działalności pozarolniczej

W Polsce istnieje kilka głównych ścieżek pozyskiwania wsparcia finansowego na rozpoczęcie lub rozwój działalności gospodarczej na obszarach wiejskich. Kluczową rolę odgrywają tutaj Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), Lokalne Grupy Działania (LGD) oraz Urzędy Marszałkowskie, które zarządzają środkami w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW).

Dofinansowanie z Urzędu Pracy

Jednym z najpopularniejszych źródeł wsparcia jest dofinansowanie z urzędu pracy, które jest zazwyczaj przyznawane osobom bezrobotnym. Posiadanie statusu bezrobotnego jest podstawowym warunkiem ubiegania się o to wsparcie. Warto zaznaczyć, że posiadanie nieruchomości rolnej i bycie osobą ubezpieczoną w KRUS może w pewnych przypadkach uniemożliwiać uzyskanie statusu bezrobotnego, jednak istnieją wyjątki, np. związane z powierzchnią użytków rolnych. Zgodnie z obecnymi przepisami, status bezrobotnego mogą uzyskać osoby posiadające nie więcej niż 2 hektary przeliczeniowe. Rząd przygotował również projekt ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, który ma na celu zmianę zasad uzyskiwania statusu bezrobotnego przez rolników, co potencjalnie otworzy im drogę do ubiegania się o dofinansowanie z urzędów pracy.

O dofinansowanie do działalności gospodarczej nie mogą ubiegać się osoby, które już prowadzą działalność gospodarczą lub prowadziły ją w ciągu ostatnich 12 miesięcy. Wniosek o dotację z powiatowego urzędu pracy (PUP) należy złożyć przed zarejestrowaniem działalności gospodarczej. Maksymalna kwota dotacji z PUP nie może przekroczyć 6-krotności przeciętnego wynagrodzenia, co stanowi około 50 000 zł. Osoby z orzeczoną niepełnosprawnością mogą dodatkowo ubiegać się o dotację z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) na rozpoczęcie działalności gospodarczej, rolniczej lub wniesienie wkładu do spółdzielni socjalnej.

Drugim ważnym warunkiem jest to, aby osoba ubiegająca się o dotację nie korzystała wcześniej z innego publicznego wsparcia na ten cel. Zarejestrowania działalności gospodarczej należy dokonać dopiero po przyznaniu dotacji.

Dofinansowanie za pośrednictwem Lokalnych Grup Działania (LGD)

Mieszkańcy obszarów wiejskich mogą również ubiegać się o dofinansowanie na założenie lub rozwój działalności gospodarczej ze środków Unii Europejskiej, za pośrednictwem tzw. Lokalnych Grup Działania (LGD). LGD to podmioty zrzeszające organizacje i mieszkańców gmin wiejskich oraz wiejsko-miejskich, których celem jest m.in. podnoszenie atrakcyjności obszarów wiejskich pod kątem przedsiębiorczości. Osoby zainteresowane uzyskaniem dofinansowania za pośrednictwem LGD powinny sprawdzić, jakie LGD funkcjonują na ich terenie i czy realizują programy wsparcia.

Środki dostępne poprzez LGD są zazwyczaj wyższe niż w przypadku programów krajowych, jednak proces aplikacyjny może być bardziej złożony. Przykładem LGD, które oferuje wsparcie, jest Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania „Razem dla Rozwoju” w województwie mazowieckim. W ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, LGD te realizują projekty ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, w tym te mające na celu aktywizację gospodarczą i społeczną mieszkańców. Planowane konkursy, np. dla mikro- i małych przedsiębiorców na rozwój działalności w zakresie usług dla mieszkańców i obsługi ruchu turystycznego, mogą oferować wsparcie finansowe.

Dotacje z LGD są zazwyczaj bezzwrotne i mogą wynosić nawet do 150 000 zł. Pierwsza część środków (zazwyczaj 50%) trafia na konto po założeniu działalności i podpisaniu umowy. Warto pamiętać, że dotacja pokrywa określony procent kosztów kwalifikowalnych, a firma musi działać przez minimum 2 lata po otrzymaniu drugiej transzy środków. Katalog kosztów kwalifikowanych jest szeroki, ale obejmuje również listę wydatków wykluczonych, np. zakup używanych maszyn.

Proces aplikowania o dotację z LGD zazwyczaj obejmuje kilka etapów: sprawdzenie przynależności do obszaru działania LGD, złożenie wniosku z biznesplanem oraz oczekiwanie na ocenę projektu. LGD oceniają projekty zgodnie z lokalnymi kryteriami i Lokalną Strategią Rozwoju.

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW)

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich, zarządzany przez ministra właściwego do spraw rozwoju wsi, stanowi kluczowe narzędzie wspierania rozwoju obszarów wiejskich w Polsce. Środki na realizację programu pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz z budżetu państwa. Obecnie realizowana jest edycja PROW 2014-2020, przedłużona na lata 2021-2022, co zapewnia ciągłość inwestycji i płynne przejście do nowego Programu na lata 2021-2027.

W ramach poddziałania 6.2 PROW przyznawane są premie na rozpoczęcie działalności pozarolniczej. Wsparcie to jest skierowane na operacje związane z podejmowaniem pozarolniczej działalności po raz pierwszy, ponownym podejmowaniem działalności po upływie co najmniej 24 miesięcy od jej zakończenia lub zawieszenia, a także rozszerzeniem zakresu prowadzonej działalności.

Wysokość wsparcia w ramach PROW jest uzależniona od liczby planowanych do utworzenia miejsc pracy:

• 150 000 zł przy 1 miejscu pracy
• 200 000 zł przy 2 miejscach pracy
• 250 000 zł przy 3 miejscach pracy

Dotacja wypłacana jest w dwóch transzach: pierwsza rata pomocy (80% zaliczki) po podpisaniu umowy i spełnieniu określonych warunków, a druga rata (20%) po realizacji biznesplanu. Wśród kryteriów oceny wniosków, które decydują o przyznaniu dotacji, znajdują się m.in.: posiadanie kwalifikacji zawodowych, wiek wnioskodawcy (preferowane osoby poniżej 40 lat), innowacyjność projektu, lokalizacja w gminach o wysokim bezrobociu oraz liczba utworzonych miejsc pracy.

Nabory wniosków w ramach PROW ogłaszane są przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na stronie www.arimr.gov.pl.

Kryteria dostępu i warunki wsparcia w ramach PROW

Warunkiem dostępu do pomocy w ramach poddziałania 6.2 PROW jest m.in. ubezpieczenie w KRUS w pełnym zakresie przez co najmniej 12 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku. Jednakże, dzięki nowelizacji przepisów, osoby ubezpieczone w ZUS również mogą skorzystać z niektórych form wsparcia. W przypadku rolników, domowników i małżonków rolników, kluczowe jest spełnienie warunków dostępu określonych w rozporządzeniu wykonawczym.

Beneficjent, który otrzymał pierwszą ratę pomocy, zobowiązuje się do prowadzenia działalności gospodarczej przez minimum 5 lat od dnia wypłaty pierwszej raty. Naruszenie tego warunku, np. poprzez zawieszenie działalności, może skutkować nałożeniem sankcji.

Tworzenie miejsc pracy jest kluczowym elementem biznesplanu. Zazwyczaj wymaga się utworzenia co najmniej jednego miejsca pracy, a premia jest uzależniona od ich liczby. Zatrudnienie należy utworzyć nie później niż przed złożeniem wniosku o wypłatę drugiej raty pomocy i utrzymać je przez co najmniej 2 lata.

Ważne jest również, że pomoc de minimis nie może zostać wykorzystana na nabycie pojazdów przeznaczonych do transportu drogowego towarów. Natomiast zakup nowego samochodu z homologacją dostawczą jest możliwy, jeśli spełnia określone warunki.

Należy pamiętać, że zawieszenie działalności gospodarczej przez rolnika może być traktowane jako jej nieprowadzenie, pod warunkiem nieprzekroczenia przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców i przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych.

Rodzaje działalności pozarolniczej objęte wsparciem

Programy wsparcia obejmują szeroki wachlarz działalności pozarolniczej, mającej na celu dywersyfikację dochodów mieszkańców obszarów wiejskich lub stanowiącej ich podstawowe źródło utrzymania. Do popularnych form działalności zaliczają się:

• Agroturystyka: Wynajem pokoi w domu mieszkalnym gospodarza, z możliwością korzystania z produktów gospodarstwa i innych oferowanych usług.
• Dostawy bezpośrednie: Sprzedaż produktów produkcji pierwotnej pochodzenia roślinnego (z własnych upraw) oraz surowców z własnych zbiorów.
• Sprzedaż bezpośrednia: Sprzedaż nieprzetworzonych produktów pochodzenia zwierzęcego (z własnego gospodarstwa lub działalności łowieckiej).
• Rolniczy handel detaliczny: Sprzedaż produktów roślinnych i zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy lub hodowli, z zachowaniem limitów i skierowana do konsumentów finalnych lub zakładów handlu detalicznego.
• Turystyka wiejska: Wynajem kwater, prowadzenie pensjonatu na terenach wiejskich, oferowanie świadczeń rekreacyjnych.
• Działalność marginalna, lokalna i ograniczona: Wytwarzanie i sprzedaż przetworzonych produktów pochodzenia zwierzęcego do konsumenta końcowego lub zakładów prowadzących handel detaliczny.
• Rodzinne Domy Opieki (RDO): Usługi opiekuńcze i bytowe świadczone całodobowo w miejscu zamieszkania dla niewielkiej liczby osób wymagających wsparcia.
• Gospodarstwa edukacyjne: Zapoznawanie dzieci z pracą na wsi, produkcją żywności i zrównoważonym środowiskiem.
• Działalność gospodarcza wpisana do CEiDG lub KRS: Obejmuje szeroki zakres działalności w sferze produkcji, usług i handlu, w tym różne formy spółek.

Wsparcie finansowe może być przeznaczone m.in. na zakup niezbędnych maszyn, urządzeń, materiałów czy usług.

Różnice w aplikowaniu o środki z ARiMR i LGD

Zarówno Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), jak i Lokalne Grupy Działania (LGD) udzielają wsparcia w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich, jednak istnieją między nimi istotne różnice w procesie aplikowania o środki:

Cechy szczególne naboru LGD:

• Lokalny charakter: Nabór wniosków dotyczy jedynie obszaru kilku gmin.
• Niewielka pula środków: Zazwyczaj kilkaset tysięcy złotych w ramach jednego naboru.
• Pomoc w przygotowaniu wniosku: Udzielana przez pracowników LGD.
• Dwa odrębne nabory: Jeden na rozpoczęcie działalności, drugi na rozwój.
• Zmniejszona maksymalna kwota wsparcia: W celu objęcia pomocą większej liczby wniosków.
• Zgodność z Lokalną Strategią Rozwoju: Wnioski muszą być zgodne z celami strategii.
• Zatwierdzenie przez Urząd Marszałkowski: Wnioski wymagają dodatkowego zatwierdzenia.

Cechy szczególne naborów ARiMR:

• Ogólnopolski nabór: Wnioski przyjmowane są na terenie całego kraju.
• Znacznie większa pula środków: W porównaniu do naborów LGD.
• Brak pomocy w przygotowaniu wniosku: Wnioskodawca przygotowuje dokumentację samodzielnie.
• Jeden wspólny nabór: Dla osób planujących rozpoczęcie i rozwój działalności.
• Większa maksymalna kwota wsparcia: Szczególnie przy tworzeniu miejsc pracy.
• Jednolite kryteria: Obowiązujące dla wszystkich województw.

Ze względu na przejściowy charakter obecnego okresu programowania (wygasający PROW 2014-2020 i oczekiwanie na nowy PROW 2021-2027), możliwości ubiegania się o dotacje na obszarach wiejskich są ograniczone. Warto jednak śledzić informacje o planowanych naborach, ponieważ podział kompetencji między ARiMR, LGD i Urzędy Marszałkowskie pozostanie kluczowy dla dystrybucji środków na rozwój działalności na obszarach wiejskich.

tags: #ciagnik #z #programu #dzialalnosc #pozarolnicza #na