Początki marki Zetor i rozwój modelu 25
Zetor 25 to ciągnik rolniczy, którego produkcja rozpoczęła się w czechosłowackiej fabryce Zbrojovka Brno. Produkowany był w latach 1946-1949 i stał się pierwszym ciągnikiem pod marką Zetor. Prototyp tego traktora powstał już w listopadzie 1945 roku, początkowo nosząc oznaczenie Z25. Nazwa "Zetor" jest połączeniem liter "Zet" - od pierwszej litery nazwy fabryki Zbrojovka - oraz "or", czyli ostatnich liter słowa traktor.
Produkcja seryjna ruszyła w lipcu 1946 roku, a Zetor 25 szybko zdobył miano podstawowego ciągnika Czechosłowacji. Już w roku 1947 eksportowano go do Danii, Holandii, Niemiec i krajów Skandynawii. Jesienią 1947 roku, w ramach ówczesnych umów międzynarodowych o współpracy, do Polski została wysłana pierwsza próbna partia 300 sztuk ciągników Zetor 25. Były one przeznaczone do wykonywania prac polowych różnego typu.
Zetor 25K: Ciągnik uprawowy, potocznie nazywany "Bocianem"
Zetor 25K był ciągnikiem rolniczym marki Zetor, produkowanym w latach 1949-1961 w fabryce Zbrojovka Brno jako unowocześnienie modelu Zetor 25 (równolegle z ciągnikiem Zetor 25A). Oznaczenie „K” pochodziło od czeskiego słowa „kultivační”, oznaczającego uprawowy, co podkreślało jego specjalistyczne przeznaczenie. Na tabliczce znamionowej ciągnika, przed numerem fabrycznym, umieszczano liczbę 225, a przed numerem seryjnym - 125 (np. 125-17320).
Charakterystyczne cechy modelu 25K:
- Wyposażony był w podnośnik hydrauliczny do narzędzi.
- Posiadał międzyrzędową przednią oś.
- Skrzynia biegów z prędkościami lepiej dopasowanymi do prac uprawowych.
- Wysokie koła międzyrzędowe o rozmiarze 9,00-36.
- Wizualnie Zetor 25K można było rozpoznać po wysokich i wąskich kołach tylnych. Prześwit w najniższym punkcie pod tylnym mostem wynosił 50 cm.
Dało się zauważyć, że ciągnik ten był wysoki i wąski, z tego też powodu nazywano go potocznie "bocianem". Wyprodukowano około 55 000 sztuk ciągnika Zetor 25K, z czego 60% przeznaczono na eksport. W traktorze montowano dwa typy tylnych błotników: zaokrąglone i kanciaste (trapezowe).
Zetor 25T (lub 25N): Wersja pośrednia
Trzecią odmianą był Zetor 25T (lub 25N), który stanowił wersję pośrednią między pierwotnym modelem „25” a modelem „25A”. Można powiedzieć, że był to model „25” wyposażony w rozrusznik elektryczny oraz przystosowany do montażu podnośnika hydraulicznego narzędzi. Do Polski ciągniki Zetor 25T dostarczano bez podnośników. Na życzenie użytkownika, kompletny podnośnik wysyłano oddzielnie do samodzielnego montażu. Akumulator, podobnie jak w modelach „25K” i „25A”, umieszczono w skrzyni pod siedzeniem.
Specyfika techniczna i wyposażenie
Zestaw wskaźników kontrolnych ciągników Zetor 25K i 25A składał się z deski rozdzielczej tłoczonej z blachy, gdzie dominowały na lewym i prawym brzegu niewielkie zegary dostarczane przez czeską wytwórnię PAL. Był to:
- Termometr odległościowy (bimetaliczny), wskazujący temperaturę wody chłodzącej w przewodzie gumowym łączącym głowicę z górną częścią chłodnicy. Było to bardzo ważne, ponieważ głowice Zetora 25 pękały przy przegrzaniu lub niedoborze wody.
- Manometr wskazujący ciśnienie oleju w atmosferach. Zdarzały się też wersje z zieloną lampką - baroskopem sygnalizującym ciśnienie oleju.
Ciągniki Zetor 25 cechowały się solidnością i, dzięki swoim rozwiązaniom technicznym, nie ustępowały innym konstrukcjom ciągników tamtych czasów. Zaprojektowano także specjalistyczne narzędzia do współpracy z tymi ciągnikami. Maszyna ta mogła rozwijać prędkość do 32 km/h, co było wówczas znaczną wartością. Ręczny odprężnik ułatwiał uruchamianie, zapobiegając utrudnieniom obracania wałem korbowym przez ciśnienie w cylindrach.
Odpalenie Zetora 25K
Rola ciągników Zetor 25 w polskim rolnictwie
Ciągniki Zetor 25 odegrały kluczową rolę w mechanizacji polskiego rolnictwa. Jesienią 1947 roku do Polski sprowadzono pierwszą partię 300 sztuk. Do roku 1956 w polskim rolnictwie pracowało już 16 000 sztuk tych ciągników, a ogółem do 1959 roku na rynek Polski sprowadzono prawie 23 tysiące wszystkich odmian ciągników Zetor 25.
Łączna produkcja Zetorów 25, 25A i 25K w Brnie w latach 1946-1961 zamknęła się liczbą 158 570 sztuk. W Polsce w roku 1960 ciągniki Zetor stanowiły znaczącą część, bo około 37%, krajowego parku maszynowego, co odpowiadało około 23 000 sztuk.
Ówczesna propaganda z lat czterdziestych i pięćdziesiątych podkreślała niezawodność tych maszyn, podając przykłady: przodujący traktorzyści w PGR Opole przepracowali na ciągniku Zetor 25 bez remontu kapitalnego 7718 godzin, a w PGR Połczyn Zdrój - 7517 godzin. Warto również wspomnieć o istniejącym w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych zakazie odsprzedaży wyeksploatowanego sprzętu dla sektora rolnictwa indywidualnego, co świadczy o centralnym zarządzaniu parkiem maszynowym.
Rozpowszechnienie ciągników Zetor 25 w Polsce oznaczało ich obecność w każdym rolniczym regionie, w tym także na terenach obecnego województwa świętokrzyskiego, gdzie wspierały prace polowe w rozmaitych szerokościach międzyrzędzi i na powierzchniach pól.
tags: #ciagnik #zetor #k #25 #swietokrzyskie