Historia i rozwój ciągników Zetor

Zetor to czeska firma z ponad 75-letnim doświadczeniem, której ciągniki pomagają klientom na całym świecie. Swój początek firma datuje na okres powojenny.

Początki i pierwsze modele (1945-1956)

Historia Zetora rozpoczęła się w maju 1945 roku, tuż po „wyzwoleniu” Brna. W zrujnowanych przez bombardowania zakładach Zbrojovki Brno, gdzie przez wiele lat produkowano karabiny i armaty, zebrała się kadra inżynierska. Jak głosi legenda, dokumentacja techniczna i rysunki ciągnika zostały szybko uzupełnione, a drewniane makiety odlewnicze poszczególnych podzespołów wyciągnięte z piwnicy magazynu. Tak właśnie we wrześniu 1945 roku pokazano prototyp ciągnika nazwanego modelem 25. Opowieści o powstaniu modelu 25 w zaledwie cztery miesiące to tylko legenda, bo nikt znający się na technice nie uwierzy, że w tak krótkim czasie od zera powstał w powojennych realiach całkowicie nowy model ciągnika, a w rok uruchomiono seryjną produkcję. Fabryka ciągników Zetor w Brnie nie wygląda tak samo jak 70 czy nawet 40 lat temu.

15 marca 1946 roku narodził się pierwszy traktor tej marki, model Z25. Pięć miesięcy później czechosłowacka Izba Handlowa oficjalnie zatwierdziła znak towarowy Zetor. W nazwie marki „Z” symbolizuje Zbrojovka, zakład produkcyjny w Brnie, Czechy, natomiast „tor” odnosi się do ostatnich liter słowa „traktor”. Większe ilości ciągników zaczęły się sprzedawać w 1947 roku - około 3500 ciągników nabyli kupcy z takich krajów jak Polska, Dania, Belgia czy Irlandia. Model Zetor 15, produkowany od 1947 do 1949 roku, był jednocylindrową jednostką z silnikiem Diesla o mocy 15 KM oraz 6-biegową przekładnią osiągającą maksymalną prędkość 22 km/h. Ten model nie zawojował rynku, ale pokazał możliwości fabryki w dziedzinie budowy popularnych wówczas silników jednotłokowych. Jednocylindrowy silnik o pojemności 1,6 l i mocy 15 KM w porównaniu do konkurencyjnych rozwiązań miał wysoką kulturę pracy i działał praktycznie bez wibracji. Średnica tłoka wynosiła 120 mm, a jego skok 140 mm. Moc przenoszona była przez 5-stopniową skrzynię biegów ze wstecznym. W roku 1954 została założona Badawczo-Rozwojowa Baza Zetora. W tym okresie na pola wyjechał po bardzo udanych Zetorach 25 i 15 mocniejszy Zetor 30, a w roku 1956 światło dzienne ujrzał nowy, silny model Zetor 50 Super o mocy 50 KM.

Zetor 25 A

Absolutna legenda i klasyka gatunku - Zetor 25 w późniejszej wersji A produkowanej w latach 1949-1961. Model ten seryjnie posiadał już instalację elektryczną z prądnicą i rozrusznikiem, podnośnik hydrauliczny oraz blokadę dyferencjału. 26-konny, 2-cylindrowy silnik o pojemności 2,1 litra miał długi skok tłoka, co dawało większy moment obrotowy.

Era innowacji i unifikacji (1956-1976)

Po pierwszej dekadzie działalności, obok istniejących maszyn, gąsienicowy Zetor Super P narodził się w 1956 roku. Kilka lat później Zetor jako pierwsza firma na świecie zaczęła stosować te same części w różnych modelach traktorów, aby uprościć produkcję i serwis, co było nowatorską i unikatową w skali światowej koncepcją. W roku 1960 na rynku pojawił się Zetor 3011, podstawowy model rewolucyjnej klasy unifikowanej - UŘ I. Później pojawiły się następne modele tej klasy - Zetor 2011 i 4011. W ciągnikach tych, ze względu na różne modyfikacje, wprowadzono także nowe oznakowanie liczbowe poszczególnych modeli. Pierwsze dwa numery określały orientacyjną moc silnika w koniach mechanicznych (KM). Trzecia liczba oznaczała: 1 - napęd jednej osi, 2 - traktor gąsienicowy, 3 - sprężynowany kołowy traktor, 4 - napęd obu osi. Czwarta liczba z kolei oznaczała: 1 - traktor uniwersalny, 2 - traktor kultywacyjny, 3 - wąskotorowy traktor, 4 - traktor dla ryżowisk, 5 - traktor z napędem przedniej osi, 6 - półgąsienicowy traktor, 7 - traktor dla terenów podgórskich, 8 - traktor z kabiną ochronną.

W 1964 roku Zetor nawiązał współpracę z polskim Ursusem w sferze produkcji, co zaowocowało modelem Ursus C-4011 produkowanym do 1992 roku. Lata 1966-1976 to okres wprowadzania przez Zetora większych pod względem mocy ciągników, od 80 do 160 KM. Model 8011, pierwszy z serii UR II, zebrał wiele nagród w swoim kraju i międzynarodowo. Powodem wielu nagród było zastosowanie technologii, która nie była obecna nigdzie indziej. W 1975 roku Zetor wprowadził pierwszy 6-cylindrowy model - 12011. W roku 1968 ciągniki z nowym oznakowaniem Crystal stopniowo wprowadzane były do produkcji seryjnej.

Zetor Super P "County"

Tuż za drzwiami wejściowymi wita nas absolutny i wspaniały cudaczek - Zetor Super P “County” z lat 1955-1960. Posiada napędzane wszystkie cztery koła o tym samym rozmiarze, które się co prawda oczywiście kręcą, ale nie skręcają. Napędza go 4-cylindrowy silnik o pojemności 4156 cm³ i mocy 42 KM, a za przełożenia odpowiada 5-biegowa skrzynia ze wstecznym. Znajdziemy tu także WOM o prędkości 540 obr/min. Uwagę w modelu Super P “County” zwracają pięknie wyprofilowane błotniki.

Zetor 3045

Trzy cylindry i napęd na cztery koła to ekopomysł z ostatnich lat? Zdecydowanie nie, bo Zetor 3045 produkowany w latach 1960-1967 miał już właśnie taką konfigurację. Z pojemności 2,3 l uzyskano 33 konie mechaniczne, a 5-biegowa skrzynia współpracowała już z reduktorem. Posiadał napęd 4x4.

Zetor 2023

Ten niezwykły Zetor 2023 produkowany był w latach 1964-1965, a jego gąsienice miały zaledwie 19 cm szerokości. Do sterowania służyły dwie „czołgowe” dźwignie hamujące poszczególne koła przenoszące napęd na gąsienice. Ten ciekawy model posiada 10 biegów do jazdy naprzód i 2 do tyłu.

Zetor Super

Zetor Super produkowany w latach 1955-1968 okazał się rynkowym przebojem. Jednocześnie jego znakomite założenia konstrukcyjne były bazą do następnych modeli, w tym do modelu 4011 rozwijanego później przez długie lata w polskim Ursusie. 4-cylindrowy silnik o pojemności 4,16 l osiągał moc 50 KM. Średnica tłoka 105 mm, skok 120 mm. Ciągnik posiada dopracowaną skrzynię biegów o 5 przełożeniach, a prędkość maksymalna wynosiła 15 km/h. Jak na 1955 rok układ hydrauliczny tylnego podnośnika był wybitnym osiągnięciem kopiowanym później w następnych modelach.

Zetor Crystal 12045

W Galerii nie mogło zabraknąć mistrza świata kategorii ciężkiej. Gdy model Zetor Crystal 12045 ukazał się w 1972 roku, nie miał sobie równych. 6 cylindrów pracujących prawie „pokwadratowo” (średnica 110 / skok 120 mm) zapewniało ogromną moc i moment obrotowy. Przestrzenna i amortyzowana kabina były ewenementem na skalę światową.

Globalna ekspansja i restrukturyzacja (1976-2006)

W kolejnej dekadzie Zetor był już globalnie znany, a nazwa „Zetor” stała się oficjalną nazwą firmy 1 listopada 1976 roku. W dekadzie rozpoczynającej się od 1976 roku Zetor rozpoczął produkcję serii UR III, która była odpowiedzią na zwiększone zapotrzebowanie klientów, zwłaszcza na moc. Pod koniec lat siedemdziesiątych, w ramach reorganizacji produkcji, rozpoczęto stopniowe przemieszczanie produkcji do słowackiego zakładu „Závody ťažkého strojárstva” (ZŤS) Martin, gdzie ciągniki były nadal modernizowane i sprzedawane pod nazwą ZŤS. Mniejsze ciągniki UŘ I stały się ponownie najważniejszym artykułem produkcyjnym spółki Zetor po przeniesieniu produkcji serii UŘ II Crystal na Słowację. Traktory te miały masywną i wygodną ochronną kabinę, większą moc przy niższym zużyciu paliwa i ulepszone przekładnie z większym zakresem przełożeń. Zostały także zmienione powłoki lakiernicze - obręcze kół były białe.

W 1992 roku wprowadzono ulepszoną wersję wywodzącą się z tej serii, pod dobrze znaną nazwą Zetor Major. Kolejna istotna zmiana została wprowadzona w serii UŘ I. Traktory „Super” otrzymały silniki 3 i 4-cylindrowe w zakresie mocy od 45 do 82 KM. Firma została sprywatyzowana, a jej nazwa została zmieniona na Zetor Spółka Akcyjna 1 lipca 1993 roku. Od 1993 roku, w ramach współpracy między John Deere i Zetor, rozpoczęła się sprzedaż ciągników UŘ I model 92 i UŘ III, częściowo zmontowanych w Brnie, pod marką John Deere z serii 2000, w krajach Ameryki Łacińskiej. W 1995 roku, z inicjatywy producenta traktorów oraz dystrybutora Motokov Praga, powstała w Kaliszu spółka Moto-Zetor Polska.

Rok 2000 był rokiem rewitalizacji firmy, nastąpiło wiele zmian organizacyjnych oraz strukturalnych. W 2002 roku Zetor przechodził postępowanie upadłościowe. Poprzednie modele serii UŘ I zostały w 2004 roku zastąpione nowoczesnymi ciągnikami pod nazwą „Proxima”, natomiast seria UŘ II, po znacznej modernizacji, miała swoją premierę w 1998 roku pod nazwą „Zetor Forterra”.

Zetor 7711

Ten model doskonale znany jest wielu. Zetor 7711 produkowany w latach 1986-1992 jest do dziś bardzo poszukiwanym ciągnikiem na portalach ogłoszeniowych. Nic w tym dziwnego, bo 68 KM z czterech cylindrów o łącznej pojemności 3,9 l to dobra wartość nawet obecnie.

Zetor 6520

Zetor 6520 był prototypem, jaki pokazano w 1990 roku. Zamontowano w nim 3-cylindrowy silnik o pojemności 3,1 litra i mocy 60 KM. Przełożenia skrzyni biegów to 18+6.

Nowoczesne serie i innowacje (2006-obecnie)

W ostatnich latach Zetor prezentuje mnóstwo nowości i ulepszeń. W 2007 roku asortyment Zetora poszerza się o serię Proxima Plus, która ma w wyposażeniu przednią i tylną oś przeznaczoną do większych obciążeń. Nowym elementem jest odchylana maska umożliwiająca łatwy dostęp do filtrów. Pod koniec 2008 roku zaczął być produkowany traktor Proxima Power w trzech nowych czterocylindrowych modelach, które są wyposażone w nowość - przekładnię z elektrohydrauliczną rewersyjną zmianą biegów, która umożliwia zmianę przełożeń pod obciążeniem. W roku 2011 Zetor wprowadza następną modernizację całej serii Proxima. Głównym udogodnieniem jest wprowadzenie nowej hydrauliki bez cylindra wewnętrznego. To umożliwia poprawę ergonomii elementów sterowania w kabinie. Kabina została wyposażona w cyfrową tablicę przyrządów.

Nowością z serii „Forterra” w 2010 roku był model 135 z silnikiem Z 1605 o mocy 136 KM oraz szesnastozaworową głowicą cylindrów. Kolejne prace przyniosły efekty w postaci systemu automatycznej regulacji tylnego trzypunktowego układu zawieszenia HitchTronic. W lipcu 2020 roku został zmieniony design ciągników rodziny Forterra na stylistykę opracowaną przez znane włoskie biuro projektowe Pininfarina.

Na Międzynarodowych Targach Techniki Rolniczej AGROSHOW 2011 w Bednarach został zaprezentowany nowy model Forterra 140 z silnikiem spełniającym obowiązujące od 2012 roku normy emisji spalin EURO IIIB przy użyciu filtra cząsteczek stałych HUSS MD-System. Inne innowacje w tym modelu to nowa skrzynia biegów z elektrohydraulicznym rewersem i pięciobiegową skrzynią przekładniową z 3-stopniowym wzmacniaczem momentu obrotowego 30/30, nową przednią osią oraz zmienioną tapicerką kabiny, nowym fotelem pasażera i deską rozdzielczą. Ciągnik został również wydłużony, co zwiększy jego właściwości trakcyjne oraz uciąg. Zastosowano także nowe rozwiązania hydrauliki i zwiększono jej udźwig do 7000 kg. W 2013 roku do sprzedaży trafiła zmodernizowana Forterra HSX model 2013.

W 2009 roku na targach hanowerskich - wystawie rolniczej AgriTechnica został przedstawiony prototyp ciągnika rolniczego Zetor Maxterra, który jest zapowiedzią powrotu czeskiego producenta do ciągników wysokiej mocy. Zgodnie z zapowiedziami seria ta ma być wyposażona w 6-cylindrowe silniki Zetor o mocach odpowiednio: 130-190 KM - 96-140 kW, tylny most i skrzynię biegów ZF T-7200 (6-zakresowa z 4 biegami pod obciążeniem) oraz przednim mostem Carraro 20.29. 21 lutego 2013 roku do produkcji seryjnej wszedł nowy ciągnik Zetor Major wyposażony w 4-cylindrowy 76-konny silnik Zetor 1105 spełniający normy emisji spalin Stage IIIA i układ napędowy Carraro T506.

Wybrane modele i ich specyfikacje

Zetor posiada bogatą ofertę traktorów, znajdziemy tu maszyny z zakresu mocy od 15 do 170 koni mechanicznych. Idąc dalej, zakres koni dzieli się na poszczególne serie, a w każdej z nich, znajdziemy od jednego do paru ciągników, które różnią się mocą w danym zakresie.

Zetor 5340 (1995-1997)

• Produkcja: 1995-1997
• Silnik: 4-cylindrowy, wysokoprężny, pojemność 3,6 litra
• Chłodzenie: cieczą
• Waga z obciążnikami: 3530 kg
• Wymiary: długość 3,76 m, szerokość 1,85 m, wysokość 2,82 m

Zetor 8011 (1971-1984)

• Produkcja: 1971-1984
• Silnik: 4-cylindrowy, pojemność 4562 cm³, moc 80 KM, moment obrotowy 266 Nm
• Chłodzenie: cieczą
• Napęd: 2x4
• Skrzynia biegów: mechaniczna, 16 biegów w przód, 8 w tył
• Prędkość maksymalna: 28 km/h

Zetor 5245 (1987-1993)

• Produkcja: 1987-1993
• Silnik: Z5201, 3-cylindrowy, pojemność 2696 cm³, moc 51 KM, moment obrotowy 165 Nm
• Układ napędowy: mechaniczny, 12 biegów (10 przód, 2 tył)
• Napęd: 4x4 (dla trudnych warunków)
• Waga bez obciążników: 3180 kg
• Wymiary: długość 367 cm, wysokość 261 cm
• Promień skrętu: 9,5 m

Zetor 7340 (1992-1999)

• Produkcja: 1992-1999
• Silnik: 4-cylindrowy, pojemność 3922 cm³, moc 81 KM, moment obrotowy 281 Nm
• Skrzynia biegów: mechaniczna, 10 biegów w przód, 10 w tył
• Napęd: 4x4 (standard)
• Dodatkowo: Produkowany na rynek amerykański pod marką John Deere, model 2400.

Zetor 6245 (1985-1995)

• Produkcja: 1985-1995
• Silnik: Zetor 6201, 4-cylindrowy, pojemność 3,5 litra
• Wał odbioru mocy (WOM): 540 obr/min
• Waga: do 3390 kg
• Wymiary: długość 3800 mm, szerokość 1981 mm, rozstaw osi 2230 mm
• Napęd: 4x4

Zetor 10145 (1985-1991)

• Produkcja: 1985-1991
• Silnik: 6-cylindrowy, moc 115 KM, moment obrotowy 362 Nm (jeden z najmocniejszych w tamtym okresie)
• Układ napędowy: 16 biegów w przód, 8 w tył
• Napęd: 4x4
• Udźwig tylnego TUZa: 4000 kg

Zetor 8145 (1985-1991)

• Produkcja: 1985-1991
• Silnik: 4-cylindrowy, pojemność 4,6 litra
• Napęd: 4x4
• Waga: do 4263 kg
• Rozstaw osi: 2380 mm

Zetor 3320 (lata 90.)

• Produkcja: lata 90. XX wieku
• Seria: UŘ I
• Ulepszenia: kabina osadzona na 4 blokach, ogrzewanie i wentylacja w dachu, zawieszone pedały hamulca
• Silnik: 3-cylindrowy, moc 33,1 kW, pojemność 2,7 l

Charakterystyczne cechy ciągników Zetor

Zetor był pionierem różnych innowacji w swojej historii. Wprowadził jeden z pierwszych systemów hydraulicznych, znany jako Zetormatic. Był także pierwszy na świecie, który wyprodukował w pełni zintegrowaną bezpieczną kabinę zawieszoną na poduszkach gumowych (wyciszających i tłumiących wibracje).

Układ hydrauliki

Podnośnik hydrauliczny jest wyposażony w cztery rodzaje sterowania: pozycyjne, siłowe, mieszane i ciśnieniowe. Układ hydrauliki zewnętrznej dostarcza olej pod ciśnieniem do podłączonych maszyn rolniczych za pomocą szybkozłączy ISO. Wydajność pompy hydraulicznej wynosi 41 l przy ciśnieniu 16 MPa. Maksymalna siła podnoszenia wynosi 39 kN dla TUZ 2 kategorii, 50 kN dla TUZ 2 i 3 kategorii. Zależnie od typu ciągnika siła podnoszenia może zostać opcjonalnie zwiększona do 65 kN poprzez dodatkowy siłownik pomocniczy o średnicy 63 mm. TUZ sterowany jest mechanicznie. Ciągniki z przednim napędem mogą być wyposażone w przedni TUZ 2 kategorii ISO. Maksymalna siła podnoszenia wynosi 15 kN i 25 kN przy 14 MPa w zależności od typu ciągnika. Wymagane opony przy przednim TUZ to 12,4-28; 14,9-24; 14,9-28; z minimalnym rozstawem 1800 i 1900 mm. Razem jest dostarczany opcjonalnie przedni WOM z 21 wypustami, o średnicy 35 mm dla 1000 obr/min.

Skrzynie biegów

Zsynchronizowane skrzynie biegów mają 8 biegów do przodu w 2 zakresach i 4 do tyłu, które są pomnożone przez wzmacniacz momentu na 16 do przodu i 8 do tyłu. Wprowadzenie nowej 16/16 w pełni zsynchronizowanej skrzyni P 90.2 jest największą modernizacją w zakresie biegów roboczych. Odstęp pomiędzy poszczególnymi prędkościami biegów kształtuje się na poziomie 13 - 14% (modele 11311, 11345, 12311, 12345). Skrzynia P 135.1 16/8 została przygotowana dla modeli 12345, 14345, 16345 i 18345. Wszystkie modele są wyposażone w dwustopniowy wzmacniacz momentu, który podwaja liczbę biegów.

Hamulce

Hamulce nożne dwuobwodowe są suche dyskowe, sterowane hydraulicznie przez rozłączne pedały. Hamulec ręczny jest sterowany mechanicznie za pomocą ręcznej wajchy.

Dostępność i zakup ciągników Zetor

Ciągniki rolnicze używane lub nowe ciągniki rolnicze Zetor są szeroko dostępne w Internecie. Wpisując w wyszukiwarkę teksty typu: „zetor olx”, „olx zetor 7211” czy „zetor forterra olx” pojawi nam się wysyp ogłoszeń. Najlepiej tam sprawdzić specyfikację maszyny i porównać oferty. Z kupowaniem maszyn używanych należy być ostrożnym, trzeba zawsze dobrze obejrzeć maszynę i poznać historię serwisowania. W przypadku Zetora, szeroko dostępne części powodują, że ciągnik jest łatwy i tani w naprawie. Z kolei w przypadku zakupu nowej maszyny, warto rozważyć rozszerzoną gwarancję oraz zakup dodatkowego wyposażenia do ciągnika, takiego jak: instalacja pneumatyczna, fotel pneumatyczny, dodatkowa para wyjść hydraulicznych, przedni tuz czy ładowacz czołowy.

tags: #ciagnik #zetor #rysunek