Zetor: Historia i Rozwój Czeskich Ciągników Rolniczych

Czechosłowackie traktory Zetor należą do ulubionych marek polskich rolników, zwłaszcza tych posiadających mniejsze gospodarstwa. Marka Zetor kojarzy się z mocą, wytrzymałością, efektywnością, niską awaryjnością i niskim spalaniem oraz odpowiednim stosunkiem jakości do ceny. Zetory są bezawaryjne, funkcjonalne, mocne i solidne, dzięki czemu wielu rolników ma duże zaufanie do tej marki. Poza tym są to maszyny wszechstronne i uniwersalne, z mocą od 40 do 170 KM, sprawdzające się w różnych gałęziach rolnictwa.

Zetor to czeska marka ciągników rolniczych, której siedziba główna znajduje się w Brnie. Została założona w 1946 roku i od 2002 roku należy do słowackiej grupy HTC Holding. W nazwie marki „Z” symbolizuje Zbrojovkę, zakład produkcyjny w Brnie, natomiast „etor” odnosi się do ostatnich liter słowa „traktor”. Firma wprowadzała i nadal wprowadza wiele innowacyjnych rozwiązań w branży maszyn rolniczych, takich jak bezpieczna kabina oraz usprawnione systemy hydrauliczne.

Początki i Pierwsze Modele (1946-1956)

Historia Zetora rozpoczyna się tuż po II wojnie światowej, gdy 15 marca 1946 roku z linii produkcyjnej w zakładach Zbrojovka w Brnie zjechały pierwsze trzy traktory ZETOR Z 25. Ten moment zapoczątkował historię jednej z najbardziej rozpoznawalnych marek w branży ciągników rolniczych. Już pierwszy wyprodukowany model Zetora, a właściwie prototyp, nosił tę samą nazwę, co wszystkie Zetory po nim. Ciągnik Z25 ochrzczono właśnie Zetorem. Geneza jest dosyć prosta: wszystkie znane pod nazwą Zetor modele ciągników wypuściła czechosłowacka fabryka Zbrojovka Brno. Pięć miesięcy później, czechosłowacka Izba Handlowa oficjalnie zatwierdziła znak towarowy Zetora.

Pierwszy model Z 25 powstał jako odpowiedź na potrzebę szybkiej mechanizacji rolnictwa po II wojnie światowej. Maszyna szybko zdobyła popularność nie tylko w Czechosłowacji, ale także na rynkach zagranicznych. Już w 1947 roku ponad 3500 ciągników Zetor trafiło do klientów w Polsce, Danii, Belgii i Irlandii.

W latach 1947-1949 produkowano Zetor 15, wyposażony w jednocylindrowy silnik Diesla o mocy 15 KM i 6-biegową przekładnię z maksymalną prędkością 22 km/h. W roku 1954 została założona Badawczo-Rozwojowa Baza Zetora, a na pola wyjechał mocniejszy Zetor 30. W 1956 roku pojawił się nowy, silny model Zetor 50 Super o mocy 50 KM. Po dekadzie istnienia marki, obok popularnych ciągników Zetor 25 i Zetor 15, pojawił się także gąsienicowy traktor Zetor Super P, który po raz pierwszy został zaprezentowany na drugiej Wystawie Czechosłowackiego Przemysłu Maszynowego w Brnie.

Koncepcja Unifikacji i Rozwój (1956-1976)

W kilka lat po powstaniu firmy ZETOR wprowadzono nowatorską i unikatową w skali światowej koncepcję wykorzystania zunifikowanych elementów podczas produkcji traktorów. Umożliwiało to zastosowanie identycznych części do różnych modeli, co znacznie uprościło produkcję i serwis oraz zmniejszyło koszty. Był to kolejny przełom, wprowadzony w latach 60. w postaci zunifikowanej serii UŘ I, która uprościła produkcję i serwis poprzez ujednolicenie komponentów.

Seria UŘ I (1956-1966)

W roku 1960 na rynku pojawił się Zetor 3011, podstawowy model rewolucyjnej klasy unifikowanej UŘ I. Później pojawiły się następne modele tej klasy - Zetor 2011 i 4011. W ciągnikach tych, ze względu na różne modyfikacje, wprowadzono także nowe oznakowanie liczbowe poszczególnych modeli:

• Pierwsze dwa numery określały orientacyjną moc silnika w koniach mechanicznych (KM).
• Trzecia liczba oznaczała: 1 - napęd jednej osi, 2 - traktor gąsienicowy, 3 - sprężynowany kołowy traktor, 4 - napęd obu osi.
• Czwarta liczba z kolei oznaczała: 1 - traktor uniwersalny, 2 - traktor kultywacyjny, 3 - wąskotorowy traktor, 4 - traktor dla ryżowisk, 5 - traktor z napędem przedniej osi, 6 - półgąsienicowy traktor, 7 - traktor dla terenów podgórskich, 8 - traktor z kabiną ochronną.

W 1964 roku Zetor nawiązał współpracę z polskim Ursusem w sferze produkcji, co zaowocowało modelem Ursus C-4011, produkowanym do 1992 roku. Stare modele Zetorów były porównywane z Ursusami, co było słuszne, bo najsłynniejsze z rodzimych ciągników (C-330, C-360 i C-385) pochodziły od Ursusa C-4011, który był z kolei kalką traktora Zetor model C-4011. Podobnie jak Ursusy, modele Zetorów zawdzięczały swoją sławę prostej konstrukcji, co z kolei pozwalało na samodzielne dokonywanie napraw i czyniło poszukiwanie części zamiennych nieco prostszym zadaniem.

Zwiększanie Mocy - Seria Crystal (1966-1976)

W tym dziesięcioleciu Zetor reagował na wymagania rynku w zakresie wyższych osiągów ciągników. Klienci zaczęli poszukiwać ciągników z mocą w zakresie od 80 do 160 KM. W celu wsparcia badań nad silniejszym traktorem, w 1964 roku powstał „Czechosłowacko-Polski Traktorowy Ośrodek Badawczy” z siedzibą w brneńskim Zetorze. Owocem tej współpracy stały się nowe ciągniki następnej zunifikowanej serii z oznakowaniem UŘ II.

Model 8011, który został przedstawiony jako pierwszy, natychmiast po prezentacji uzyskał kilka nagród w kraju i za granicą. Wykorzystywał bowiem najnowocześniejsze rozwiązania techniczne, które nie były powszechne w konkurencyjnych produktach. Ponadto jego ogromną zaletą był śmiały i nowatorski design oraz ergonomia obsługi. Od roku 1968 ciągniki te, z nowym oznakowaniem Crystal, były stopniowo wprowadzane do produkcji seryjnej. Nowoczesna koncepcja i najnowocześniejsze rozwiązania konstrukcyjne w ciągnikach tej klasy stały się przełomem w unowocześnianiu traktorów i przyciągnęły dużą uwagę zwiedzających i ekspertów na międzynarodowych wystawach rolniczych.

W roku 1975 pojawił się pierwszy 6-cylindrowy model - 12011. W latach 70. produkcja liczona była w dziesiątkach tysięcy maszyn rocznie, a ciągniki ZETOR trafiały na rynki całego świata. Obok popularnych Zetorów modele 25, kiedy przestały już wystarczać coraz bardziej wymagającym rolnikom, pojawił się Zetor 50 w 1957 roku, a kilka lat później, w 1960 roku, Zetor 60 o mocy 60 KM.

Globalna Rozpoznawalność i Modernizacja (1976-1996)

Lata 70. były okresem intensywnego rozwoju. Po 1976 roku nazwa „Zetor” stała się oficjalną nazwą całej firmy produkującej ciągniki. W tym okresie kontynuowano badania nad traktorami UŘ II. W ramach reorganizacji produkcji stopniowo przemieszczano produkcję do słowackiego zakładu „Závody ťažkého strojárstva” (ZŤS) Martin, gdzie były nadal modernizowane i sprzedawane pod nazwą ZŤS. W sumie ciągniki UR II zostały jeszcze trzykrotnie zmodernizowane, a ostatnim modernizowanym typem był Zetor 16445.

Seria UŘ III i Major (1976-1996)

Po przeniesieniu produkcji serii UŘ II Crystal na Słowację, mniejsze ciągniki UŘ I stały się ponownie najważniejszym artykułem produkcyjnym spółki Zetor. Traktory te miały masywną i wygodną ochronną kabinę, większą moc przy niższym zużyciu paliwa i ulepszone przekładnie z większym zakresem przełożeń. Zmieniono także powłoki lakiernicze - obręcze kół były białe.

W dekadzie rozpoczynającej się od 1976 roku Zetor rozpoczął produkcję serii UŘ III, która była odpowiedzią na zwiększone zapotrzebowanie klientów, zwłaszcza na moc. W latach 1987-1993 produkowano Zetor 7745, który cieszył się ogromnym zainteresowaniem klientów. Miał moc 75 KM, był wyjątkowo tani w eksploatacji, prosty w obsłudze i z łatwo dostępnymi częściami. W roku 1991 zaczęła być wytwarzana seria ciągników 7520, 7540, 8520, 8540, 9520, 9540 i 10540. Silniki uzyskały moc od 70 do 105 KM, a oprócz modelu 75 wszystkie były doładowywane. W modelu 105 zastosowano dodatkową chłodnicę powietrza INTERCOOLER.

W 1992 roku wprowadzono ulepszoną wersję wywodzącą się z tej serii, pod nazwą Zetor Major. Ulepszona seria oferowała wyższą moc, niezawodność i wygodę dla kierowcy w obszernej kabinie. Moc silnika wahała się w granicach od 52 do 82 KM. W tym czasie Zetor rozpoczął produkcję traktorów serii UŘ III, które swą koncepcją i parametrami technicznymi odpowiadały podwyższonym wymaganiom i oczekiwaniom klientów.

Wybrane modele z tego okresu:

• Zetor 5011 (początek lat 80.): Był rozwinięciem wcześniejszych konstrukcji serii UR1. Trzycylindrowy silnik o mocy około 45 KM, mechaniczna skrzynia, prosta hydraulika. Dziś powiedzielibyśmy: konstrukcja toporna. Wtedy mówiono: solidna. Warto zaznaczyć, że model VST Zetor 5011, produkowany obecnie w Indiach we współpracy z VST Tillers Tractors, nawiązuje do tej filozofii, oferując prostą obsługę i brak zbędnej elektroniki.
• Zetor 8145 (1985-1991): Ciągniki z silnikiem czterocylindrowym o pojemności 4,6 litra i napędem na wszystkie cztery koła. Waga nie przekraczała 4263 kg, rozstaw osi 2380 mm.
• Zetor 6245 (1985-1995): Czterocylindrowy silnik typu Zetor 6201 o pojemności 3,5 litra. Wał odbioru mocy miał 540 obrotów na minutę. Napęd na cztery koła.
• Zetor 10145 (1985-1991): Czterocylindrowy silnik o pojemności 4,6 litra, chłodzony cieczą. Napęd na wszystkie cztery koła. Skrzynia biegów 16 przód/8 tył.
• Zetor 12145 (1984-1987): Jeden z najmocniejszych ciągników marki Zetor w tamtym okresie (115 KM). Sześciocylindrowa jednostka napędowa o momencie obrotowym 362 Nm. Napęd 4x4, 16 biegów przód/8 tył. Udźwig tylnego TUZa 4000 kg.
• Zetor 3320 (lata 90.): Należy do serii UR I, ale w porównaniu do swoich starszych braci, posiada kabinę osadzoną na 4 blokach, ogrzewanie i wentylację w dachu, czy zawieszone pedały hamulca. Trzycylindrowy silnik o mocy 33,1 kW i pojemności 2,7 l.
• Zetor 9641 (1996): Ciągnik o mocy 90 KM i wysokiej klasy napędzie. Cechował się prostą i trwałą konstrukcją oraz ergonomią pracy.
• Zetor 5340 (1995-1997): Czterocylindrowy silnik Diesla o pojemności 3,6 litra, chłodzony cieczą. Waga z obciążnikami 3530 kg.
• Zetor 7245 (1992-1999): Napędzany 4-cylindrową jednostką o pojemności 3922 cm3. Traktor osiągał maksymalny moment obrotowy 281 Nm. Moc silnika wynosiła 81 KM. Standardowo przekładnia mechaniczna 10 przód/10 tył. Napęd 4x4. Produkowany również na rynek amerykański pod marką John Deere, model 2400.
• Zetor 5211 (1987-1993): Silnik typu Z5201 o mocy 51 KM i momencie obrotowym 165 Nm, 3-cylindrowy o pojemności 2696 cm3. Układ napędowy mechaniczny 12 biegów (10 przód/2 tył). Napęd 4x4 dla trudnych warunków.

Dekada Zmian i Rewitalizacji (1996-2006)

Zetor w tej dekadzie przeszedł liczne zmiany. 1 lipca 1993 doszło do prywatyzacji i zarazem do zmiany nazwy spółki na Zetor a.s. W roku 2000 został przyjęty program rewitalizacyjny. 22 kwietnia 2002 rząd Republiki Czeskiej uchwalił sprzedaż udziału majątkowego państwa spółce HTC Holding, która stała się 29 czerwca tego roku właścicielem 98 % spółki Zetor. Spółka HTC Holding rozpoczęła natychmiastowo stabilizację finansową wraz z intensywną restrukturyzacją. Podstawowym projektem, który udało się w Zetorze z powodzeniem zrealizować, była redukcja składów, wybudowanie nowoczesnego areału produkcyjnego z wydajnym zarządzaniem i obniżenie kosztów produkcji.

Z wcześniejszych czasów pozostał wydział Badań i Rozwoju, którego pracownicy nadal mają w kompetencji zapewnienie kompleksowego rozwoju nowych i modernizowanie dotychczasowych produktów. W tym czasie kontynuowano badania i proces innowacyjny UŘ I, przede wszystkim z punktu widzenia realizacji wymagających przepisów odnośnie ochrony środowiska naturalnego na rozwiniętych rynkach. Model Major został uzupełniony modelem Super z nowoczesną kabiną i podwyższoną mocą silników.

Od roku 2004 oba typy zostały zastąpione przez znacznie nowocześniejszy ciągnik serii Proxima, który jest produkowany do dziś. W 1998 roku serię ciągników UR II zmodernizowano i wprowadzono na rynek jako seria Forterra. Te traktory były alternatywnie oferowane z silnikiem sześciocylindrowym. W 2000 roku Zetor pożegnał XX wiek modelem Forterra 120 o mocy 120 KM. Firma zaczęła przykładać wagę do komfortu pracy, pomocnego wyposażenia oraz do designu. Traktory z serii Proxima i Forterra uzyskały i nadal zyskują prestiżowe nagrody na znaczących imprezach targowych i konkursach.

Współczesność i Przyszłość (od 2006)

W ostatnich latach Zetor prezentuje mnóstwo nowości i ulepszeń. W 2007 roku asortyment Zetora poszerzył się o serię Proxima Plus, która ma w wyposażeniu przednią i tylną oś przeznaczoną do większych obciążeń. Nowym elementem jest odchylana maska umożliwiająca łatwy dostęp do filtrów. Pod koniec 2008 roku zaczął być produkowany traktor Proxima Power w trzech nowych czterocylindrowych modelach, które są wyposażone w nowość - przekładnię z elektrohydrauliczną rewersyjną zmianą biegów, która umożliwia zmianę przełożeń pod obciążeniem. W 2011 roku Zetor wprowadza następną modernizację całej serii Proxima. Głównym udogodnieniem jest wprowadzenie nowej hydrauliki bez cylindra wewnętrznego, co umożliwia poprawę ergonomii elementów sterowania w kabinie, która została wyposażona w cyfrową tablicę przyrządów.

W chwili obecnej najnowszym ciągnikiem serii Forterra jest model 135 z nowym silnikiem Z 1605 o mocy 136 KM z szesnastozaworową głowicą. Wszystkie silniki ciągników ZETOR mają homologację dla EURO III. Nowa modelowa seria ciągników Forterra wyróżnia się również zewnętrznym designem i zmianami w kabinie. Ważnym krokiem innowacyjnym jest uchylana do góry maska z całkowicie nowym designem, zbliżonym stylem do ciągników serii PROXIMA. Wnętrze kabiny jest wzbogacone o nowy panel sterowania hydrauliką z alternatywnymi osłonami dżwigni.

Zetor w przeszłości tradycyjnie należał do producentów traktorów z sześciocylindrowymi silnikami w kategorii 120 - 160 KM. Obecnie przygotowuje się powrót do mocnej klasy z wizją aby skupić się głównie na kategorii ciągników w zakresie mocy od 130 - 170 KM. Na międzynarodowej wystawie Agritechnica 2009 w Hannowerze Zetor po raz pierwszy przedstawił publiczności prototyp traktora Maxterra - traktora, który spełnia tę wizję.

Rozwój na Rynkach Globalnych

W ostatnich latach ZETOR koncentruje się na zwiększaniu efektywności produkcji oraz poprawie jakości i dostępności części zamiennych. Kluczowym krokiem w rozwoju jest wprowadzona w 2025 roku Seria 6, która reprezentuje nową generację ciągników dostosowanych do współczesnych standardów technologicznych. Poza Europą ZETOR rozwija także ofertę dla rynków globalnych, obejmującą serie COMPAX, HORTUS, MAJOR, SUPER oraz model VST ZETOR 5011 przeznaczony na rynek indyjski. Zetor to iście światowa marka, w niektórych państwach słowo Zetor stało się synonimem traktora (np. w Indiach).

Obecna Oferta Modeli (przykłady)

Zetor posiada bogatą ofertę traktorów, znajdziemy tu maszyny z zakresu mocy od 15 do 170 koni mechanicznych. Zakres ten dzieli się na poszczególne serie, a w każdej z nich znajdziemy od jednego do paru ciągników, które różnią się mocą.

• Zetor Major 80 (2023): Niewielki ciągnik o mocy 80 KM przeznaczony dla małych i średnich gospodarstw rolnych. Wyposażony w czterocylindrowy silnik Deutz 75 KM (bez ADBLUE).
• Zetor Proxima 90 (2023): Wszechstronny i solidny model o mocy 90 KM. Nadaje się do prac polowych i inwentarskich, a także do transportu i do pracy z maszynami pomocniczymi. Wiodącą serią na rynku maszyn rolniczych jest Zetor Proxima, uniwersalne maszyny charakteryzujące się doskonałym stosunkiem ceny do mocy silnika, wszechstronności i trwałości. Mają prostą konstrukcję oraz silnik pozbawiony elementów elektronicznych, a koszty ich eksploatacji są niskie. Bardzo ważny jest także filtr cząstek stałych DPF, dzięki któremu traktory te spełniają normy ekologiczne klasy III A i III B. W serii tej dostępne są modele z komfortową, praktyczną kabiną oraz w wersji otwartej. Rolnicy chętnie kupują używane traktory Zetor Proxima. Dużą popularnością cieszy się zwłaszcza model Proxima 100, wyposażony w 4-cylindrowy, 4-suwowy, 16-zaworowy, doładowany turbosprężarką i chłodzony cieczą silnik o pojemności 4156 cm3, spełniający normę emisji spalin Stage III B.
• Zetor Forterra HD 150 (2023): Jeden z najpotężniejszych modeli Zatora, o mocy 150 KM. Przeznaczony jest dla dużych gospodarstw. Zetor pożegnał XX wiek modelem Forterra 120 o mocy 120 KM. W 2010 roku seria Forterra została wzbogacona modelem 135, wyposażonym w silnik Z 1605 o mocy 136 KM.
• Zetor Crystal HD 170: Traktor "legenda" nawiązujący do starych, niezwykle cenionych modeli. Najnowsza wersja HD została zmodernizowana i dopracowana.
• Zetor Compax CL 25/40 (2021): Kompaktowe, łatwe w obsłudze i wszechstronne maszyny dla profesjonalistów, dostępne w wersji otwartej lub z kabiną. Szczególnie przydatne do letniego i zimowego utrzymania terenów zewnętrznych firm, terenów sportowych oraz do ogrodnictwa.
• Zetor Primo HT 20 NC (2021): Fabrycznie nowy model, dostępny z finansowaniem fabrycznym.
• Zetor Utilix CL 55 (2021): Fabrycznie nowy ciągnik, z możliwością doposażenia do potrzeb klienta.
• Zetor Hortus CL 65: Model, który obecnie jest niedostępny w Polsce.

Zetor na Rynku Wtórnym i Dostępność Części

Na rynku wtórnym dużą popularnością cieszy się linia UŘ, którą jednak przestano produkować w latach 90-tych ubiegłego wieku. Oficjalne dane rejestracyjne wskazują, że w latach 2017-2019 wydano tablice do ponad 10 000 używanych Zetorów, co stanowiło aż 11% wszystkich przerejestrowań. Według danych AgriTrac używane traktory Zetor są wyposażone w silniki o średniej mocy 76 KM i przeciętnie mają za sobą 27 lat pracy. Okazuje się, że używane traktory rolnicze Zetor nie mają sobie równych w segmencie do 100 KM.

Dostęp do informacji powoduje, że możemy stać się ekspertami w każdej dziedzinie, nawet znajomości ciągników. Ciągniki rolnicze używane lub nowe ciągniki rolnicze Zetor, są szeroko dostępne w Internecie. Wpisując w wyszukiwarkę teksty typu: „zetor olx”, „olx zetor 7211” czy „zetor forterra olx” pojawi nam się wysyp ogłoszeń. Najlepiej tam sprawdzić specyfikację maszyny i porównać oferty. Z kupowaniem maszyn używanych należy być ostrożnym, trzeba zawsze dobrze obejrzeć maszynę i poznać historię serwisowania. W przypadku Zetora, szeroko dostępne części powodują, że ciągnik jest łatwy i tani w naprawie. Z kolei w przypadku zakupu nowej maszyny, warto rozważyć rozszerzoną gwarancję oraz zakup dodatkowego wyposażenia do ciągnika, takiego jak: instalacja pneumatyczna, fotel pneumatyczny, dodatkowa para wyjść hydraulicznych, przedni tuz czy ładowacz czołowy.

tags: #ciagnik #zetor #traktor