Początki marki SAME i innowacje techniczne
SAME to renomowany producent ciągników rolniczych, którego historia sięga 1942 roku. Firma została założona w miejscowości Treviglio przez braci Francesco i Eugenio Cassani. Już od początku swojej działalności bracia Cassani wykazywali się innowacyjnym podejściem do tworzenia maszyn rolniczych.
W 1951 roku firma wprowadziła na rynek rewolucyjne silniki chłodzone powietrzem, które stały się znakiem rozpoznawczym marki. Kolejnym przełomowym momentem było zaprezentowanie w 1952 roku pierwszego ciągnika rolniczego SAME z napędem na wszystkie cztery koła. To rozwiązanie zrewolucjonizowało branżę, znacząco poprawiając trakcję i możliwości manewrowe maszyn.
Historia rozwoju firmy obejmuje również znaczące sukcesy sprzedażowe. W 1983 roku na rynek trafiła seria Explorer, która odniosła ogromny sukces, a do dziś sprzedano ponad 70 000 modeli z tej serii. W 1995 roku marka SAME stała się integralną częścią nowo powstałego koncernu SAME Deutz-Fahr (SDF), co jeszcze bardziej umocniło jej pozycję na rynku międzynarodowym.
Ewolucja oferty SAME i kluczowe modele
Firma SAME (Società Anonima Motori Endothermic) została założona w 1942 roku w Treviglio przez braci Francesco i Eugenio Cassani, którzy od 1927 roku budowali już ciągniki pod nazwą Cassani. Pierwszym ciągnikiem stworzonym przez braci był Cassani 40 CV, który nie był jeszcze oznaczony marką SAME. Jednym z pierwszych modeli sygnowanych nazwą firmy był DA 25, wyposażony w dwucylindrowy silnik chłodzony powietrzem o mocy 25 KM i pojemności 2,2 l.
Kolejnym znaczącym modelem był 240 DT z 1958 roku, osiągający moc 42 KM. W 1966 roku nastąpił rozwój serii Centauro. Przez dziewięć lat, do 1975 roku, model Centauro 60 był częścią oferty firmy. Był to mocny pojazd, wyposażony w chłodzony powietrzem, czterocylindrowy silnik wysokoprężny o mocy 60 KM, skonstruowany i wyprodukowany przez SAME. Do napędu służyła ośmiobiegowa przekładnia, pozwalająca na osiągnięcie prędkości w zakresie od 0,2 do 27,1 km/h.
W 1972 roku firma zaprezentowała ciągniki Corsaro 70 i Saturno 80. Perspektywiczny rozwój pozwolił rok później na wykupienie Lamborghini Trattori. Z kolei w 1976 roku firma SAME modelem Buffalo wkroczyła do segmentu ciągników o dużej mocy. Były to maszyny wyposażone w sześciocylindrowe silniki o pojemności 6,2 l i mocy 115-125 KM.
Pod koniec lat 70. firma wykupiła również szwajcarską markę Hürlimann Traktoren. W 1983 roku na rynek trafiła seria Explorer, która jest produkowana do dziś. Był to pierwszy włoski ciągnik osiągający prędkość maksymalną 40 km/h. Do dnia dzisiejszego sprzedano ponad 70 000 sztuk tej serii.
W 1991 roku wprowadzono na rynek serię Frutteto II, przeznaczoną do specjalistycznych zastosowań, np. w sadach i winnicach. W 2011 roku firma SDT świętowała produkcję milionowego ciągnika Frutteto S 90.3 Hi-Steer, a rok później zaprezentowano model Virtus.
Obecnie koncern SDF oferuje 13 serii ciągników w różnych konfiguracjach mocy. Najmniejszy ciągnik z serii Mini Solaris posiada moc 39 KM, a najmocniejszy model z serii Virtus Stage IV osiąga 136 KM.
SAME Leopard 85 - przykładowy model w Polsce
Włoska marka SAME nie jest zbytnio popularna w Polsce, choć nadal produkuje traktory tej marki, które są dostępne na wielu rynkach Europy Zachodniej. Obecnie Same jest częścią koncernu SDF, do którego należą również Deutz-Fahr, Hürlimann i Lamborghini.
Przykładem ciągnika SAME użytkowanego w Polsce jest model Same Leopard 85 z 1982 roku, należący do rolnika Sebastiana Zaremby z Woli Skarbkowej koło Brześcia Kujawskiego. Ciągnik ten na liczniku ma już ponad 10,3 tys. mth, ale jest wciąż w świetnym stanie technicznym.
Rolnik zakupił ten ciągnik ze względu na jego wąskie opony, które są idealne do przejazdów z opryskiwaczem i deszczownią, czyli do prac ochronno-nawozowych. Sebastian Zaremba podkreśla, że ciągnik jest praktycznie nie do zajechania, a wszystkie jego podzespoły działają sprawnie. Chłodzony powietrzem silnik nie sprawia problemów podczas wykonywania tych zadań.
Model Leopard 85 był produkowany od 1978 do 1982 roku. Opisywany egzemplarz pochodzi z ostatniego okresu produkcji. Maszyna posiada czterocylindrowy, chłodzony powietrzem silnik Same 1054P o mocy 82 KM i pojemności 4,2 l, będący konstrukcją własną SAME. Ciągnik dysponuje 12 biegami do przodu i 3 do tyłu. W podstawowej wersji występował z napędem na jedną oś, ale dostępny był także system 4x4.
Wnętrze ciągnika jest funkcjonalne, a wszystkie przyciski i wajchy są łatwo dostępne. Ciągnik został doposażony w pneumatyczny fotel Grammer. Maszyna jest w Polsce od kilku sezonów i nie sprawia większych problemów technicznych. Wymieniono jedną z bocznych lamp, używając oryginalnego elementu, co kosztowało kilkaset złotych. Właściciel wykonał również nową tapicerkę fotela i obicia wnętrza. Pozostałe elementy, takie jak maska, kabina i błotniki, zachowały oryginalny lakier.
Ciągnik Same Leopard 85 przybył do Polski z Holandii w 1995 roku. W Niderlandach ciągniki nie muszą być rejestrowane, więc Polska stała się pierwszym krajem rejestracji tego konkretnego egzemplarza.
„SAM” - polskie konstrukcje autarkiczne
W kontekście ciągników rolniczych warto wspomnieć o specyficznym zjawisku w polskim rolnictwie - traktorach domowej produkcji, tzw. SAM-ach (także: samopał, papaj). Są to autarkiczne pojazdy, najczęściej samochody, motocykle lub ciągniki, wykonane samodzielnie lub w warsztacie. Powstają one zazwyczaj w jednym egzemplarzu, rzadziej w małej serii, najczęściej jako odpowiedź na niedostatki w zaopatrzeniu indywidualnych gospodarstw rolnych.
Konstrukcje typu SAM są budowane przez gruntowną przeróbkę seryjnego pojazdu lub budowanie od podstaw. W Polsce, zgodnie z ustawą Prawo o ruchu drogowym, pojazd marki „SAM” jest pojazdem zbudowanym przy wykorzystaniu nadwozia, podwozia lub ramy własnej konstrukcji. W procesie budowy wykorzystuje się wiele podzespołów pojazdów seryjnych.
W Polsce pierwsze ciągniki typu SAM pojawiły się po zakończeniu II wojny światowej. Bazowano wówczas na częściach pozostałych lub porzuconych pojazdów wojskowych, zwłaszcza Dodge'ów, Willysów, czy nawet motocykli. W późniejszych dekadach wykorzystywano głównie silniki rolnicze, części i podzespoły od różnych pojazdów, w tym maszyn rolniczych, a także części ciągnikowe i motocyklowe. Rzadko stosowano części fabrycznie nowe.
Duży rozwój wytwórczości pojazdów autarkicznych przypadł na lata 60. XX wieku, a apogeum ich rozwoju to lata 70. i 80. XX wieku. W 1984 roku indywidualni rolnicy wykupili 94% polskiej produkcji silników rolniczych małej mocy, z czego większość przeznaczono do budowy SAM-ów. Przyczyną zapotrzebowania na samopały były m.in. działania władz PRL, które torpedowały udane konstrukcje krajowe (np. Ursus „U”), jednocześnie fatalnie przygotowując produkcję licencyjną (Massey Ferguson).
SAM-y budowane były najczęściej przez lokalnych rzemieślników (często na bazie dawnych zakładów kowalskich), a także przez chłopów na własny użytek lub użytek sąsiadów. Najbardziej aktywni wytwórcy zbudowali w ciągu swojej działalności po około trzysta pojazdów. Do twórców tych należeli m.in. Józef Mucha z Tarnowa czy Tadeusz Ząbek z Łącka.
W latach 80. XX wieku w Polsce użytkowano, według różnych źródeł, od 30 do 100 tysięcy maszyn SAM. Z wyjątkiem Podhala i okolic Krosna, nie były to pojazdy nigdzie rejestrowane. Po 1989 roku, w warunkach dalszych niedostatków ekonomicznych na wsi, produkcja nie ustała. Zaczęto wtedy stosować w większej mierze części od zagranicznych producentów.
Kres masowej budowie pojazdów autarkicznych położył atrakcyjny finansowo import używanych ciągników z zagranicy. Dziś SAM-y są nadal eksploatowane, a w latach po roku 2000 przesunęły się one do gospodarstw użytkujących wcześniej tylko siłę zwierząt pociągowych lub nie posiadających żadnej takiej siły. Rozkład zjawiska eksploatacji SAM-ów na mapie Polski pokrywa się z obszarami o najbardziej rozdrobnionym rolnictwie. Najwięcej eksploatowano ich na południu kraju, a zwłaszcza na podgórzach, a najmniej w Polsce zachodniej. Regionami o znacznym wykorzystaniu samopałów były Małopolska i Polska centralna, w tym Radomskie.
Obecnie ciągniki „SAM” są wykorzystywane głównie w rolnictwie i ogrodnictwie, najczęściej bez homologacji i rejestracji, co oznacza, że nie są dopuszczone do ruchu drogowego po drogach publicznych. Rejestracja pojazdu wymaga badań technicznych, których zakres określa rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 22 października 2004 r.
"Z historii polskiego przemysłu ZM Ursus" (1970 r.) /CAŁY FILM/
Zainteresowanie i kolekcjonerstwo SAM-ów
Zainteresowanie samopałami wśród etnologów i turystów w Polsce datuje się od lat 70. XX wieku. Pierwszą prezentacją SAM-ów dla publiczności była wystawa ciągników chłopskich w Czorsztynie w 1973 roku. Obecnie największą polską kolekcją SAM-ów dysponuje Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu.