Kurs na wózki widłowe jest jednym z najczęściej wybieranych szkoleń zawodowych, które pozwala zdobyć uprawnienia operatora wózka jezdniowego podnośnikowego i otwiera drzwi do nowych możliwości na rynku pracy. Obsługa wózka widłowego przydaje się na wielu halach i magazynach, co przekłada się na zapotrzebowanie na pracowników z takimi umiejętnościami, a tym samym na wyższe wynagrodzenie niż w przypadku magazyniera bez uprawnień.
Wózki widłowe są szeroko wykorzystywane w magazynach, centrach logistycznych, zakładach przemysłowych i na placach budowy, dlatego umiejętność ich obsługi to cenna kwalifikacja. Wiele osób zastanawia się, ile trwa kurs na wózki widłowe, z czego się składa, od czego zależy jego czas trwania oraz jak wygląda droga do uzyskania uprawnień UDT. W niniejszym artykule omówimy szczegółowo długość szkolenia, jego etapy, stawiane wymagania oraz koszty, rozwiewając wszelkie wątpliwości.
Ile trwa kurs na wózki widłowe?
Czas trwania kursu na wózki widłowe zależy od kilku czynników, w tym programu szkolenia oferowanego przez dany ośrodek, rodzaju uprawnień, jakie chce się uzyskać, oraz poziomu doświadczenia uczestnika.
- Standardowo, kurs na wózki widłowe trwa od 2 do 5 dni intensywnych zajęć. W tym czasie uczestnicy zdobywają wiedzę teoretyczną i praktyczną z zakresu obsługi wózków jezdniowych podnośnikowych.
- W niektórych ośrodkach kurs na wózki widłowe jezdniowe podnośnikowe trwa 2 dni.
- Dla osób bez wcześniejszego doświadczenia dodatkowe dni mogą być poświęcone nauce podstawowych manewrów i zapoznaniu się z różnymi typami wózków.
Czynniki wpływające na długość szkolenia
Długość szkolenia jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa i skuteczności przyszłej pracy operatora. Zbyt krótkie szkolenie może skutkować niewystarczającym przygotowaniem kursantów zarówno do egzaminu przed komisją UDT, jak i do późniejszej wymagającej pracy jako operator Urządzeń Transportu Bliskiego (UTB).
W kontekście szkoleń przygotowujących do egzaminów przed Urzędem Dozoru Technicznego (UDT) niezwykle istotne jest, aby czas ich trwania był dostosowany do zakresu wiedzy oraz umiejętności, jakimi muszą legitymować się przyszli operatorzy wózków. Zakres materiału jest obszerny i wymaga czasu na jego przyswojenie. Uczestnicy szkolenia, którzy nie mieli wcześniej kontaktu z urządzeniami, mogą mieć trudność, aby w trakcie jednego dnia opanować wszystkie zagadnienia teoretyczne i praktyczne.
Samodzielna nauka po szkoleniu jest konieczna, nie powinna jednak obejmować zbyt wielu treści - choć oczekuje się, że kursanci w domu powtórzą pewne treści, nie powinno się wymagać, aby uczyli się wszystkiego samodzielnie.
Za mało czasu na szkoleniu to ryzyko pominięcia pewnych zagadnień i negatywny wpływ na bezpieczeństwo. Operator wózka musi nie tylko znać procedury, ale także rozumieć, dlaczego są one istotne i jak wpływają na jego bezpieczeństwo oraz bezpieczeństwo osób postronnych.
Porównanie długości szkoleń
| Czas trwania szkolenia | Grupa docelowa | Efekty po szkoleniu |
|---|---|---|
| 1 dzień / 8 godzin | Niewielkie grupki (najlepiej do 5-6 os.). Dobre dla uczestników, którzy mieli już kontakt z urządzeniami i potrafią je obsługiwać. | Wystarczające przygotowanie do zaliczenia egzaminu UDT + przyzwoita podstawa do dalszego wdrożenia w rolę operatora UTB. |
| 2 dni / 16 godzin | Optymalny czas na przyswojenie teorii i praktyki. Dobre dla grup od 7 do 12 os. Uczestnicy o zróżnicowanym stopniu zaawansowania. | Bardzo dobre przygotowanie do egzaminu UDT + dobre przygotowanie do pracy. |
| 3 dni / 24 godziny | Najlepszy dla dużych grup (powyżej 13 os.). Obejmuje omówienie procedury OTC (obsługi technicznej codziennej), wykonanie zadania egzaminacyjnego - transport ładunku zgodnie z wytycznymi UDT odnośnie egzaminu praktycznego. | Kompleksowe przygotowanie, szczególnie dla początkujących i dużych grup. |
W przypadku większych grup szkoleniowych (powyżej 7 osób), zasadne jest dodanie dodatkowego dnia zajęć praktycznych. Większa liczba uczestników wymaga bowiem więcej czasu na indywidualne ćwiczenia przy urządzeniu i doskonalenie umiejętności wymaganych na egzaminie i przydatnych w codziennej pracy.
Struktura kursu: teoria i praktyka
Każdy kurs operatora wózka widłowego składa się z dwóch filarów szkoleniowych - zajęć teoretycznych oraz zajęć praktycznych. Taki podział zapewnia kompleksowe przygotowanie do egzaminu i pracy zawodowej.
Obsługa wózka widłowego dla opornych
Część teoretyczna
W części teoretycznej uczestnicy poznają przepisy BHP, zasady eksploatacji wózków podnośnikowych prowadzonych i elektrycznych, a także wymagania dotyczące uprawnień operatora wózka. Zajęcia teoretyczne obejmują przepisy prawa, zasady bezpieczeństwa, obsługę różnych typów wózków i przygotowanie do egzaminu państwowego. W trakcie szkolenia teoretycznego kursanci poznają zasady bezpiecznej pracy, przepisy prawa oraz specyfikę różnych typów wózków.
Ważnym elementem teorii są symulacje sytuacji awaryjnych, np. przeciążenia wózka, utraty stabilności ładunku czy awarii układu hamulcowego. Dodatkowo omawiane są wózki specjalizowane, wózki unoszące i zdalnie sterowane, co jest niezbędne do zdobycia uprawnień operatora oraz do późniejszej pracy w magazynach, halach produkcyjnych i centrach logistycznych.
Część praktyczna
Zajęcia praktyczne stanowią serce kursu na wózki widłowe i pozwalają kursantom zdobyć praktyczne umiejętności niezbędne w pracy zawodowej. Część praktyczna kursu odbywa się na placu manewrowym, gdzie kursanci zdobywają praktyczne umiejętności w zakresie obsługi różnych typów wózków - od wózków podnośnikowych standardowych, przez wózki specjalizowane, po wózki unoszące i zdalnie sterowane.
Ćwiczenia obejmują zarówno pracę w wąskich korytarzach, jak i otwartych przestrzeniach magazynowych, załadunek na regały wysokiego składowania, przygotowanie wózka do codziennej pracy, a także obsługę wózków specjalizowanych, w tym zdalnie sterowanych i unoszących. Kurs obejmuje również praktyczne zajęcia, które pozwalają poznać tajniki obsługi wózków oraz specyfikę pracy z różnymi typami masztów i osprzętu.
Praktyczne zajęcia to najważniejszy i najbardziej intensywny etap kursu na wózki widłowe. Kursanci uczą się realnej obsługi urządzeń pod okiem doświadczonego instruktora. Zajęcia kończą się próbą generalną przed egzaminem - tzw. egzaminem wewnętrznym. Obejmują naukę jazdy, wymianę butli LPG, manewrowanie i ćwiczenia z załadunkiem.
W trakcie kursu kursanci uczą się m.in.:
- Kierowania to nie tylko operowanie dźwignią;
- Podstaw budowy wózka, co pozwala na samodzielną ocenę stanu technicznego;
- Obsługi mechanicznego napędu podnoszenia;
- Prowadzenia dokumentacji użytkowej (np. dziennika konserwacji).
Rodzaje wózków widłowych a szkolenie
Na kursie omawiane są różne typy wózków jezdniowych podnośnikowych, dzięki czemu przyszli operatorzy zdobywają wszechstronną wiedzę niezbędną do pracy w magazynach i zakładach produkcyjnych. Uczestnicy poznają budowę, zasady działania oraz zastosowanie wózków unoszących, spalinowych, elektrycznych, a także specjalizowanych i zdalnie sterowanych.
Wózki jezdniowe podnośnikowe
Wózki jezdniowe podnośnikowe to podstawowe maszyny, których obsługi uczą się uczestnicy kursu. Kursanci poznają ich budowę, rodzaje napędu - od elektrycznego, przez spalinowy, po wózki napędzane olejem napędowym - oraz zasady bezpiecznej pracy. Szkolenie obejmuje również pracę w wąskich korytarzach magazynowych, w otwartych przestrzeniach oraz korzystanie z mechanicznego napędu podnoszenia.
Na kursie omawiane są zarówno wózki podnośnikowe prowadzone - mniejsze maszyny sterowane ręcznie, jak i standardowe wózki podnośnikowe z własnym napędem. Szkolenie pokazuje też praktyczne zastosowanie wózków w magazynach i centrach logistycznych, przygotowanie sprzętu do pracy zgodnie z BHP i higieną pracy, oraz różnice między wózkami elektrycznymi i spalinowymi. Są to najczęściej spotykane urządzenia w magazynach. Występują w wersjach elektrycznych i spalinowych.
Wózki spalinowe
Wózki widłowe spalinowe są szeroko stosowane w magazynach, zakładach produkcyjnych i centrach logistycznych. Kurs uczy obsługi tych wózków, w tym pracy z napędem silnikowym i napędzanych olejem napędowym, oraz zasad bezpieczeństwa. Kursanci uczą się także codziennej kontroli sprzętu, monitorowania poziomu paliwa i oleju oraz praktycznych umiejętności, które są sprawdzane podczas egzaminu państwowego UDT. Wózki spalinowe doskonale sprawdzają się na otwartych przestrzeniach i w dużych halach o dobrej wentylacji, dzięki swojej mocy i wytrzymałości.
Wózki elektryczne
Wózki widłowe elektryczne zyskują na popularności dzięki cichej pracy i zerowej emisji spalin. Kursanci uczą się ich obsługi, ładowania baterii i bezpiecznej eksploatacji. Opanowanie wózków elektrycznych daje przewagę na rynku pracy, szczególnie w nowoczesnych centrach logistycznych i zakładach produkcyjnych. Z kolei wózki elektryczne są bardziej ekologiczne i ciche, co czyni je idealnym rozwiązaniem do pracy wewnątrz magazynów.
Podczas kursu kursanci uczą się różnic między wózkami z napędem silnikowym (elektrycznym) a wózkami napędzanymi olejem napędowym (spalinowymi). Znajomość tych różnic jest istotna przy pracy w magazynach i zakładach produkcyjnych, gdzie stosuje się oba rodzaje wózków.
Wózki unoszące
Wózki unoszące to sprzęt używany głównie do transportu palet i krótkodystansowego przenoszenia towarów. Ich konstrukcja pozwala unosić ładunek na wysokość ok. 30 cm, co wystarcza do przemieszczania go po magazynie lub załadunku na inne środki transportu. Choć ich funkcja wydaje się prosta, obsługa wymaga precyzji i zrozumienia zasad równowagi ciężaru.
Podczas zajęć praktycznych przyszli operatorzy ćwiczą manewry w ograniczonych przestrzeniach, poznają zasady jazdy z ładunkiem, omijania przeszkód i hamowania awaryjnego. Szkolenie obejmuje także tematykę konserwacji baterii w wózkach elektrycznych oraz kontroli układów hydraulicznych. Znajomość wózków unoszących jest szczególnie przydatna w branży logistycznej, handlowej i produkcyjnej, gdzie liczy się tempo oraz bezpieczeństwo przepływu towarów.
Wózki zdalnie sterowane i specjalizowane
Coraz większą popularność zyskują wózki zdalnie sterowane, które łączą tradycyjną mechanikę z nowoczesnymi technologiami. Nowoczesne wózki zdalnie sterowane to przyszłość logistyki i magazynowania. Pozwalają operatorowi kontrolować maszynę z bezpiecznej odległości, co jest szczególnie ważne w trudnych warunkach lub w miejscach, gdzie człowiek nie powinien przebywać bezpośrednio przy ładunku. Operatorzy uczą się ich bezpiecznej obsługi, zasad kontroli ładunku oraz reagowania w sytuacjach awaryjnych.
Znajomość wózków specjalizowanych, takich jak ładowarki teleskopowe, wózki naładowne czy zdalnie sterowane, to ogromny atut dla każdego operatora. Urządzenia te znajdują zastosowanie w dużych magazynach, firmach budowlanych i zakładach przemysłowych, gdzie wymagana jest większa precyzja, zasięg lub nośność. Osoby posiadające umiejętność ich obsługi mogą liczyć na wyższe zarobki, szybsze awanse oraz większą niezależność w pracy.
Niektóre kursy na wózki widłowe obejmują wyłącznie szkolenie z obsługi podstawowych typów wózków, pomijając wózki specjalizowane. Oznacza to, że po ukończeniu takiego kursu uczestnik nie uzyska uprawnień do kierowania tymi maszynami. Warto przed zapisem dokładnie sprawdzić program szkolenia - nie każdy ośrodek uwzględnia w nim naukę obsługi sprzętu specjalizowanego. Kursy obejmujące takie maszyny są zwykle dłuższe i bardziej zaawansowane, ale też dają szersze możliwości zawodowe.
Wózki ciągnikowe
Wózki ciągnikowe służą do transportu cięższych ładunków na krótkich dystansach i wymagają specyficznych umiejętności manewrowania oraz bezpiecznego holowania towarów. Znajomość wózków ciągnikowych zwiększa kompetencje operatora i jest dodatkowym atutem na rynku pracy.
Wymagania i cel szkolenia
Kurs na wózki widłowe to specjalistyczne szkolenie, które przygotowuje uczestników do obsługi wózków jezdniowych podnośnikowych, umożliwiając im zdobycie kwalifikacji zawodowych, niezbędnych do pracy w wielu sektorach gospodarki. Odbycie kursu nie wymaga posiadania żadnego prawa jazdy.
Wymagania wstępne dla kursantów
Osoba uczestnicząca w kursie na podnośniki koszykowe musi posiadać:
- ukończone 18 lat;
- zaświadczenie wydane przez lekarza medycyny pracy stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na stanowisku kierowcy-operatora wózków widłowych z napędem silnikowym.
Cel kursu
Celem kursu dla operatorów wózków widłowych jest praktyczne i teoretyczne przygotowanie uczestnika szkolenia do obsługi wózków widłowych wszystkich typów z napędem spalinowym, akumulatorowym lub na gaz propan-butan LPG. Kurs przygotowuje również kursantów do egzaminu przeprowadzanego przez Urząd Dozoru Technicznego, a pozytywne zdanie powyższego egzaminu upoważnia do obsługi wózków widłowych.
Zakres tematyczny szkolenia
Tematyka szkolenia obejmuje:
- Przedstawienie wiadomości o dozorze technicznym:
- główne zadania Urzędu Dozoru Technicznego;
- prawa pracowników Urzędu Dozoru Technicznego.
- Wyjaśnienie zasad budowy i pracy wózków widłowych wszystkich typów z napędem spalinowym, akumulatorowym lub na gaz propan-butan LPG.
- Wyjaśnienie zasad eksploatacji wózków widłowych wszystkich typów z napędem spalinowym, akumulatorowym lub na gaz propan-butan LPG.
- Wyjaśnienie zasad prawidłowej obsługi układu manewrowego wózka widłowego.
- Przedstawienie bezpiecznych zasad poruszania się wózkiem widłowym po terenie zakładu pracy.
- Wyjaśnienie zagrożeń występujących podczas pracy oraz zasad Bezpieczeństwa i Higieny Pracy obowiązujących w czasie obsługi wózków widłowych wszystkich typów z napędem spalinowym, akumulatorowym lub na gaz propan-butan LPG.
- Zajęcia praktyczne - umożliwiające sprawdzenie zdobytej teorii w praktycznym zastosowaniu oraz pozwalające poznać pracę na konkretnym typie wózka widłowego.
Egzamin UDT i uprawnienia
Kurs na wózki widłowe to nie tylko zdobycie wiedzy, ale przede wszystkim możliwość uzyskania odpowiednich uprawnień potwierdzonych przez egzamin państwowy UDT. Tylko legitymując się uprawnieniami na wózki widłowe, można legalnie pełnić funkcję operatora.
Przebieg egzaminu UDT
Egzamin UDT (Urząd Dozoru Technicznego) to kluczowy etap w drodze do uzyskania uprawnień operatora wózka widłowego. Szkolenie kończy się przystąpieniem do egzaminu przed komisją państwową - przed przedstawicielem Urzędu Dozoru Technicznego. Egzamin składa się z części teoretycznej i praktycznej.
Dobre przygotowanie to podstawa sukcesu, dlatego uczestnicy kursu powinni poświęcić czas na powtórzenie materiałów szkoleniowych, zrozumienie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz opanowanie obsługi różnych typów wózków - zarówno spalinowych, jak i elektrycznych. Instruktorzy podczas kursu szczegółowo tłumaczą różnice między poszczególnymi typami wózków jezdniowych podnośnikowych, wskazując na ich ograniczenia, m.in. dotyczące wysokości podnoszenia czy dopuszczalnego obciążenia.
Ważną częścią przygotowania jest nauka planowania trasy przejazdu wózka, unikania przeszkód i zachowania odpowiedniego odstępu od innych pojazdów. Instruktorzy zwracają uwagę na prawidłowe ustawianie palet, zachowanie środka ciężkości ładunku oraz stosowanie zasad ergonomii pracy, które chronią kręgosłup i stawy operatora. Dobrze przygotowany kursant potrafi nie tylko poprawnie wykonać manewry, ale też zrozumieć, dlaczego są one ważne z punktu widzenia bezpieczeństwa. Takie podejście buduje pewność siebie podczas egzaminu i w późniejszej pracy.
Egzamin praktyczny UDT sprawdza umiejętności kursanta w rzeczywistych warunkach pracy. Podczas części praktycznej kursanci muszą samodzielnie prowadzić wózek widłowy, podnosząc, ustawiając i transportując palety oraz manewrując w ograniczonej przestrzeni, zawsze zgodnie z zasadami BHP. Ważnym elementem jest również kontrola bezpieczeństwa ładunku i wózka, nadzorowana przez komisję Urzędu Dozoru Technicznego. Aby uzyskać pozytywny wynik egzaminu państwowego UDT, warto wcześniej powtarzać wszystkie manewry na placu manewrowym i dokładnie przestudiować materiały szkoleniowe. Istotne jest również planowanie kolejności działań przy przewożeniu ładunku, ocena stabilności palet oraz szybkie reagowanie na przeszkody.
Egzamin teoretyczny to test jednokrotnego wyboru. Egzamin państwowy odbywa się na sprzęcie, na którym przeprowadzone było szkolenie.
Ważność uprawnień i ich znaczenie
Po odbytym kursie i zdaniu egzaminu UDT kursant zdobywa certyfikat uprawniający go do obsługi wózka na 5 lub 10 lat, zależnie od rodzaju wózka. Uprawnienia UDT są wydawane na określony czas i obejmują różne kategorie w zależności od typu wózka, np. spalinowego, elektrycznego czy specjalistycznego. Posiadanie aktualnych uprawnień jest niezbędne przy podjęciu pracy w magazynach, halach produkcyjnych i centrach logistycznych.
Komisja Urzędu Dozoru Technicznego nadzoruje egzamin państwowy i decyduje o przyznaniu uprawnień UDT. Dzięki nadzorowi komisji kurs kończy się certyfikatem uznawanym w całym kraju, co pozwala na legalną pracę w charakterze operatora wózka widłowego w zakładach produkcyjnych, magazynach i centrach logistycznych.
Posiadanie uprawnień UDT znacząco zwiększa szanse na podjęcie pracy w sektorach takich jak magazynowanie, transport wewnętrzny, przemysł czy logistyka. Wózki widłowe mają szerokie zastosowanie w wielu branżach, dlatego popyt na operatorów stale rośnie. Uprawnienia UDT są uznawane nie tylko w Polsce, ale również w wielu krajach Unii Europejskiej, co pozwala na podjęcie pracy w zagranicznych firmach logistycznych i magazynowych. Operator wózka widłowego to zawód, który daje możliwość zatrudnienia na całym świecie.
Koszty kursu i możliwości finansowania
Cena kursu waha się od 600 do 1500 zł, w zależności od lokalizacji, zakresu szkolenia oraz rodzaju wózków. To właśnie te czynniki wpływają na to, ile kosztuje kurs na wózek widłowy.
Cena kursu
Ceny kursów mogą się różnić. Przykładowo, cena kursu na wózek widłowy jezdniowy podnośnikowy może wynosić 250 zł (teoria i praktyka). Kurs na wózki jezdniowe podnośnikowe, w tym specjalizowane, to koszt około 450 zł.
Dodatkowe koszty
Do ceny kursu mogą dojść dodatkowe opłaty. Np. istnieje możliwość przejścia badań psychotechnicznych w dniu szkolenia teoretycznego, koszt takiego badania to około 80 zł. Kursanci mają również możliwość odbioru duplikatu zaświadczenia o ukończeniu kursu w języku angielskim/niemieckim w cenie około 65 zł za zaświadczenie.
Dofinansowania
Istnieją możliwości dofinansowania kursów na wózki widłowe. Osoby bezrobotne mogą uzyskać 100% dofinansowania z Urzędu Pracy. Dostępne są również regionalne fundusze europejskie.
Dlaczego odpowiedni czas szkolenia jest kluczowy?
Operator wózka widłowego nie tylko przemieszcza palety. Do jego obowiązków należy kontrola stanu technicznego wózka, przestrzeganie zasad BHP i higieny pracy, zgłaszanie usterek oraz utrzymanie porządku w magazynie. Dodatkowo operator powinien umieć ocenić stabilność ładunku, rozpoznawać zagrożenia w miejscu pracy i reagować na awaryjne sytuacje.
Podczas kursu uczestnicy poznają zasady właściwego parkowania, ładowania akumulatorów w wózkach elektrycznych oraz obsługi sprzętu z napędem spalinowym. Instruktorzy zwracają uwagę na przestrzeganie przepisów dozoru technicznego oraz dokumentowanie ewentualnych nieprawidłowości. Znajomość przepisów prawa i zasad eksploatacji wózków jezdniowych podnośnikowych jest niezbędna do bezpiecznej pracy.
Podczas kursu na wózki widłowe uczestnicy uczą się oceniać stan techniczny sprzętu, sprawdzać układ hydrauliczny, opony, hamulce i widły. Dzięki temu mogą wcześnie wykryć potencjalne usterki i uniknąć awarii podczas pracy. Zdobyta wiedza z zakresu BHP, organizacji pracy w magazynie i zasad eksploatacji sprzętu sprawia, że operatorzy pracują wydajniej i bezpieczniej. Odpowiedzialne podejście do obowiązków oraz regularne przeglądy wózka przekładają się na mniejsze ryzyko wypadków, strat materiałowych i przerw w pracy.
Szkolenie przygotowuje uczestnika do obsługi wózków widłowych wszystkich typów z napędem spalinowym, akumulatorowym lub na gaz propan-butan LPG.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Poniżej przedstawiamy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące kursów na wózki widłowe.
- Czy mogę podejść do egzaminu bez szkolenia? Teoretycznie tak, ale znacznie obniża to szanse na zdanie egzaminu. Pytania egzaminacyjne obejmują szczegółowe zagadnienia związane z przepisami prawa oraz normami dotyczącymi zużycia poszczególnych elementów wózka. Niezwykle ciężko byłoby zaliczyć egzamin bez wcześniejszego przygotowania ukierunkowanego na pytania egzaminacyjne.
- Czy nie wystarczy samo szkolenie online? Szkolenia teoretyczne mogą odbywać się online, jednak część praktyczna wymaga ćwiczeń na rzeczywistym wózku widłowym, pod okiem doświadczonego trenera.
- Czy kurs jest od podstaw? Tak. Kursy są stworzone dla początkujących, a wszystkie podstawy są dokładnie omawiane. Instruktorzy prowadzą zajęcia w sposób przystępny i praktyczny.
- Czy uprawnienia UDT są uznawane za granicą? Tak - są uznawane w wielu krajach UE. Najlepiej upewnić się w lokalnych przepisach danego kraju.
- Czy uprawnienia na wózki widłowe mają ważność? Tak - najczęściej co 5 lub 10 lat, w zależności od typu kwalifikacji.
- Czy egzamin państwowy odbywa się na sprzęcie, na którym odbyło się szkolenie? Tak - egzamin państwowy odbywa się na sprzęcie, na którym przeprowadzone było szkolenie.