Podorywka Talerzówką: Zasady Efektywnego Zastosowania

Współczesne rolnictwo stawia przed rolnikami wiele wyzwań, w tym problem niedostatku wody w glebie, wynikający ze zmian klimatycznych oraz stosowanych zabiegów uprawowych. W odpowiedzi na te wyzwania, podorywka, czyli płytka orka pożniwna, staje się kluczowym zabiegiem agrotechnicznym. Celem podorywki jest przede wszystkim ograniczenie parowania wody z gleby oraz efektywne zagospodarowanie resztek pożniwnych. Chociaż tradycyjnie do podorywki używano pługa, to z postępem technologicznym coraz większą popularność zdobywają brony talerzowe, zwane potocznie talerzówkami, oraz kultywatory ścierniskowe (grubery).

Wprowadzenie do Podorywki

Podorywka należy do grupy zabiegów agrotechnicznych, stosowanych w celu zwiększenia obfitości i jakości plonów. Jest to jedna z uprawek, definiowanych jako czynności wykonywane na roli za pomocą odpowiedniej maszyny lub narzędzia. Często rola wymaga zastosowania całego zespołu uprawek w ściśle określonej kolejności i z zachowaniem odpowiednich terminów. Inną nazwą stosowaną w odniesieniu do podorywki jest orka płytka. Najczęściej wykonuje się ją na głębokości od 5 do 8 cm, choć w pewnych warunkach może to być nawet dwa razy więcej.

Cele i Korzyści Podorywki

Najważniejszym celem wykonywania podorywki jest ograniczenie strat wody. Ubita gleba nie jest w stanie przyjmować wilgoci - deszcz, a nawet dostarczona woda, spływają po niej zamiast wnikać. Podorywka przerywa pory kapilarne i ogranicza parowanie wody. Dzięki temu woda zgromadzona pod przeschniętą warstwą powierzchniową umożliwia prawidłowe wykonanie następnych zabiegów agrotechnicznych. Płytka podorywka nie przesuszy głębokich warstw ziemi, a pobudzi do kiełkowania chwasty oraz samosiewy.

Kolejną korzyścią jest pokrycie resztek pożniwnych warstwą gleby. Pozbawione dostępu do powietrza, zaczynają się one rozkładać, tworząc naturalny nawóz i wzbogacając glebę. Dokładne przykrycie resztek pożniwnych, które bez dostępu tlenu i w odpowiednich warunkach wodnych ulegają rozkładowi, umożliwia powstawanie próchnicy przy pomocy procesu humifikacji. Proces ten korzystnie wpływa na żyzność gleby. Pozostawione i nieprzykryte na powierzchni gleby resztki oraz uprawa zbóż po sobie jest miejscem rozwoju grzybów i szkodników. Podorywka przyczynia się do częściowego zniszczenia chwastów poprzez głębokie przykrycie nasion lub rozłogów.

Termin wykonania podorywki to lato - najczęściej lipiec lub sierpień. Zabieg należy przeprowadzić jak najszybciej po zbiorze roślin (zbóż, roślin strączkowych) oraz słomy. Właśnie wówczas zyskuje się najlepsze efekty pod kątem ograniczenia parowania wody.

Brona Talerzowa jako Narzędzie do Podorywki

Brona talerzowa to zespół wklęsłych tarcz, przypominających talerz, zainstalowanych na dwóch lub więcej wspólnych osiach. Współcześnie brony talerzowe są niezwykle szeroko stosowane w rolnictwie ze względu na swoje zalety.

Typy Konstrukcji Bron Talerzowych

• Konstrukcje typu V: To proste konstrukcje złożone z dwóch osi, na których osadzone są talerze. Intensywność pracy reguluje się, zmieniając kąt rozwarcia pomiędzy osiami.
• Konstrukcje typu X: Wyposażone są w dodatkowe elementy robocze, niwelujące nierównomierności na brzegach poszczególnych wałów z talerzami. W układzie X brony są nieco krótsze w stosunku do odpowiedników V i często bardziej odporne na kamienie.
• Z indywidualnie łożyskowanymi talerzami: To zaawansowany typ, w którym każdy talerz jest zamontowany niezależnie. Teoretycznie nie powinny się zapychać mokrą ziemią.

Zalety i Ograniczenia

Zalety bron talerzowych to m.in. szybkość i szerokość pracy, a także niższe koszty niż w przypadku pługa. Dzięki nim praca rolnika staje się łatwiejsza i bardziej komfortowa. Do minusów należy zaliczyć natomiast problemy z zagłębianiem się tarcz na ciężkich glebach. Aby temu zaradzić, należy podnieść masę urządzenia, na przykład poprzez wypełnienie ramy wodą lub zastosowanie obciążników. Zdarza się, że brona talerzowa pozostawia pasy nieuprawionego pola na glebach średnich i ciężkich, podczas gdy z reguły lepiej radzi sobie na ziemiach lekkich.

Regulacja i Ustawienia

Aby osiągnąć optymalne efekty pracy z broną talerzową, ważne jest właściwe jej ustawienie i regulacja. W zależności od rodzaju gleby, głębokości uprawy czy rodzaju wykonywanych prac, można regulować kąt natarcia talerzy oraz głębokość ich zagłębiania.

Konserwacja i Bezpieczeństwo

Praca z broną talerzową wymaga przestrzegania pewnych zasad bezpieczeństwa, aby uniknąć wypadków i uszkodzeń maszyny. Przede wszystkim, przed rozpoczęciem pracy należy dokładnie zapoznać się z instrukcją obsługi oraz upewnić się, że maszyna jest prawidłowo zamocowana do ciągnika. Ważne jest, aby przed wyjazdem w pole dokonać oględzin sprzętu, sprawdzając stan talerzy, wałów, łożysk i ramy. Sprawny i zadbany sprzęt to jeden z kluczowych elementów owocnej uprawy.

Optymalne Zasady Pracy Talerzówką

Głębokość Uprawy

Ściernisko powinno uprawiać się na tyle płytko, by nie spulchniać i przesuszyć zbyt głęboko gleby, ale też na taką głębokość, by resztki były dobrze wymieszane. W teorii zatem zalecenie, by podorywkę wykonywać na 5 cm, jest trudne do wykonania, zwłaszcza mniejszymi i lżejszymi narzędziami. Ciężkie grubery czy talerzówki dużo lepiej zachowują zadaną głębokość roboczą, którą też łatwiej jest na takim sprzęcie ustawić.

• Przyjmuje się, że na każdą tonę słomy powinno się pracować na głębokość 2-3 cm. Jęczmień ozimy plonujący na poziomie 7 t/ha daje około 5-5,5 t/ha słomy, co oznacza, że głębokość pracy powinna wynieść 10-15 cm.
• Głębokość zależy też od wilgotności gleby. Im jest ona bardziej wilgotna, tym płycej powinno się podorywkę wykonać. Przy dużej masie słomy płytka uprawa nie jest jednak do końca możliwa, bo w ogóle można nie uzyskać efektu wymieszania słomy z glebą.
• Zalecane głębokości dla różnych upraw to: około 3-6 cm dla pszenicy, 5-8 cm dla rzepaku i około 10 cm dla kukurydzy (ze względu na bardzo dużą zawartość resztek pożniwnych).

Kierunek i Kąt Pracy

Warto podorywkę wykonać pod kątem 45 stopni w stosunku do przejazdów kombajnu. Pozwoli to na rozciągnięcie słomy, choć efekt nie będzie taki sam, jak po bronie mulczowej. W przypadku pracy z broną talerzową, w zależności od kąta ustawienia talerzy w stosunku do kierunku ruchu, intensywność pracy może być różna:

• Najmniejsze wartości kątów stosuje się do rozcinania skib po orce lub przy wyrównywaniu pola.
• Pośrednie kąty ustawia się wtedy, gdy celem jest wymieszanie nawozów z glebą.
• Największe kąty stosuje się do uprawy ściernisk lub przykrycia nawozów zielonych.
• Ustawienie kąta natarcia talerzy co najmniej 18 stopni może dać efekt pracy zbliżony do pługa.

Prędkość Robocza

Z talerzówką trzeba pracować jak najszybciej, ponieważ większa prędkość liniowa równa się większej prędkości obrotowej talerzy, co przekłada się na większy pęd masy przerzucanej i lepsze mieszanie. Zalecane prędkości to 9-15 km/h. Jednak na niektórych glebach (np. madach) prędkość robocza talerzówki nie powinna przekraczać 2-2,5 m/s. Zbyt duże prędkości mogą popsuć strukturę gleby, a woda będzie uciekać.

Zarządzanie Dużą Masą Słomy

Duża masa słomy z pewnością nie ułatwia uprawy pożniwnej, szczególnie gdy jest nierównomiernie rozrzucona i słabo rozdrobniona. Brona talerzowa gorzej niż inne narzędzia wypada pod tym względem, ponieważ może jedynie odwrócić słomę lub co gorsza, zrolować ją na kształt warkoczy i w tej formie wymieszać z glebą. Utrudni to jej rozkład i może zakłócić wschody oraz rozwój rośliny następczej. W takich warunkach warto powtórzyć uprawę po wschodach chwastów i samosiewów.

Talerzówka a Inne Narzędzia (Pług, Gruber)

Podorywkę można wykonać zarówno pługiem, jak i innymi maszynami, do których należą brona talerzowa oraz kultywator uprawowy (gruber). Dylematy, takie jak "talerzowanie czy podorywka albo podorywka czy kultywator", wynikają z niepełnego zrozumienia mechanizmu tej uprawki.

• Pług: Jednym z najstarszych i przez wielu uznawanym za najlepsze narzędzie do podorywki jest pług podorywkowy bądź płytko ustawiony zwykły pług orny. Dla lepszego odwrócenia skiby, przykrycia obornika i resztek pożniwnych, pługi mogą być wyposażone w przedpłużki lub w łamacze skib. Pługi wymagają większego nakładu energetycznego i są wolniejsze.
• Kultywator ścierniskowy (gruber): Pozwala na oszczędność czasu dzięki stosunkowo dużej prędkości i szerokości pracy. W przypadku gruberów należy pamiętać o jak najszerszych łapach i najlepiej trzech belkach roboczych. Zapychanie słomy w agregacie podorywkowym zazwyczaj nie stanowi problemu, chyba że zboże leżało.
• Brona talerzowa: Umożliwia zaoszczędzenie czasu i jest zdecydowanie mniej kosztowna niż użycie pługa. Posiada większą szerokość roboczą i mniejsze zapotrzebowanie na moc w porównaniu do pługa. Jeśli przez wiele lat stosowano orkę płytką pługiem, warto wybrać talerzowanie, gdyż brona sięga na większą głębokość, przebijając się przez nagromadzoną warstwę resztek pożniwnych.

Maksymalne jednostkowe zapotrzebowanie na moc dla talerzówki wynosi około 15,4 kW mocy silnika na 1 m szerokości. Zakładając 90% wykorzystania mocy silnika, talerzówka powinna mieć maksymalnie 1,8 m szerokości. Przy nieco mniejszym kącie natarcia talerzy (np. 18 stopni) traktor pociągnie nawet 2 m, ale jakość pracy będzie nieco niższa.

Specyfika Podorywki na Glebach Problemowych (np. Mady Nadodrzańskie)

Mady nadodrzańskie to gleby tzw. "minutówki", co oznacza, że czas na wykonanie uprawek jest krótki, ponieważ są albo zbyt mokre, albo zbyt suche na optymalne wykonanie uprawy. Na takich glebach często nie można wykonać podorywki pługiem, gdyż zakres wilgotności dla tego zabiegu jest bardzo wąski. Zakres wilgotności dla brony talerzowej jest szerszy niż dla pługa.

Dodatkowo, stosując bronę talerzową, można skrócić czas między podorywką a orką siewną do 2 tygodni (zamiast 3 tygodni przy użyciu pługa). Jeżeli wybór padnie na talerzówkę, dla tych gleb najlepiej wybrać talerze o średnicy co najmniej 60 cm. Jeżeli ustawiony zostanie kąt natarcia talerzy co najmniej 18 stopni, efekt pracy będzie zbliżony do pługa. Jeżeli talerzówka będzie używana tylko na madach, warto rozważyć wyposażenie obu wałów w talerze zębate. Mady nie zapewniają warunków do rozwoju perzu.

Aspekty Środowiskowe i Efektywność

Stosowanie bron talerzowych może przyczynić się do ochrony środowiska oraz zrównoważonego rozwoju rolnictwa. Dzięki ich pracy możliwe jest zmniejszenie ilości stosowanych herbicydów, gdyż brona talerzowa niszczy chwasty mechanicznie, a nie chemicznie. Ponadto poprawiają one strukturę gleby, co wpływa na lepsze zatrzymywanie wody i ograniczenie erozji. Talerzowanie umożliwia napowietrzenie gleby, co za tym idzie, szybszy rozkład resztek pożniwnych, dzięki czemu wzrasta zawartość masy organicznej w glebie.

Talerzowanie - uzupełniający zabieg uprawowy roli, wykonywany za pomocą brony talerzowej, którego celem jest pocięcie wierzchniej warstwy roli oraz częściowe (w stopniu mniejszym niż w przypadku pługa) jej obrócenie, a także pocięcie i płytkie przykrycie darni oraz resztek pożniwnych. Stosowane jest np. w uprawie łąk i pastwisk do odsłonięcia gleby przez częściowe zniszczenie darni, jako uprawka pożniwna zastępująca podorywkę, a także do rozcinania skib po orce oraz przykrywania nawozów zielonych.

tags: #czy #mozna #robic #podorywke #talerzowka